II SA/Gl 441/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk,, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant st. sekr. Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Wojewody S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu M. z dnia [...] r. nr [...] oraz orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 2. zasądza od Wojewody S. na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Aktem notarialnym z dnia [...] r. zawartym w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), została przejęta na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, położona w Z, oznaczona jako działki nr [...] i [...] o pow. [...] m2 oraz nr [...] o pow. [...] m2 – w celu budowy jednostki mieszkaniowej "[...]" w Z. A. F. jako poprzedni właściciel nieruchomości wnioskiem z dnia [...] r. zwróciła się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w R. z dnia [...] r. nr [...], dokonano częściowego zwrotu nieruchomości o pow. [...] m2, oznaczonej jako działka nr [...] po podziale ). Kolejnym wnioskiem z dnia [...] r. A. F. zwróciła się o zwrot pozostałej części nieruchomości, która nie została zajęta pod budowę drogi. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] dokonano zwrotu działki nr [...] o pow. [...] m2, zaś kolejną decyzją z dnia [...] r. nr [...] orzeczono o odmowie zwrotu części działki nr [...] i działki nr [...] o pow. [...] m2 jako zajętych pod ogrody działkowe. Jednakże po rozpatrzeniu odwołania A. F. decyzją Wojewody K. z dnia [...] r. nr [...] uchylono decyzję organu I instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało decyzję organu I instancji. Jednakże wyrokiem NSA z dnia 24 maja 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 1534/99 uchylono decyzję organu odwoławczego. W następstwie tego Wojewoda [...] ponownie rozpatrując odwołanie, decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, zaś skargę na decyzję ostateczną oddalono na mocy prawomocnego wyroku WSA w Gliwicach z dnia 3 lutego 2004 r. sygn. akt II SA/Ka 3262/01. Z kolei postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] wyznaczył do rozpoznania sprawy o zwrot nieruchomości, stanowiącej własność Gminy Z, Starostę Powiatu M. Po rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] r. nr [...], podjętą z up. Starosty M., na podstawie art. 136, art. 137 i art. 229 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ), orzeczono o odmowie zwrotu nieruchomości o pow. [...] m2, obejmującej częściowo działkę nr [...] i działkę nr [...], stanowiące własność Gminy Z. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że na powyższych działkach nie zrealizowano celu wywłaszczenia, jakim była budowa jednostki mieszkaniowej "[...]" w Z., której planu realizacyjnego nie zdołano odszukać. Teren ten został zajęty pod ogródki działkowe, stanowiąc część ogrodu działkowego "[...]", utworzonego na terenie oddanym Wojewódzkiemu Zarządowi PZD w K. na mocy decyzji PM Z. z dnia [...] r. nr [...]. Rolę inwestora wiodącego miała pełnić [...] w Z. Organ administracji wyjaśnił, że utworzony pracowniczy ogród działkowy nie stanowi integralnego terenu pobliskiego osiedla mieszkaniowego. Przydział ogródków nie był uwarunkowany zamieszkiwaniem w pobliskich blokach i obecnie ogród "[...]" stanowi kompleks rekreacyjny dla mieszkańców całego miasta Z. Zdaniem organu, urządzenie ogrodu działkowego, stanowi jednak negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, bowiem zgodnie z art. 1 ust. 4 i art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 1949 r. o pracowniczych ogrodach działkowych ( Dz. U. Nr 18, poz. 117), ogrody stanowiły urządzenia użyteczności publicznej, zaś gminie służyło prawo nabycia odpowiednich terenów w drodze wywłaszczenia. W konsekwencji, skoro art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, przewidział dopuszczalność wywłaszczenia na cele użyteczności publicznej, przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości stanowiłoby podstawę do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, mimo niezrealizowania celu wywłaszczenia, wskazanego w umowie sprzedaży. Stąd też wniosku o zwrot nieruchomości nie uwzględniono. W odwołaniu od decyzji A. F. zarzuciła przewlekłość postępowania i podniosła, że nie uzyskano planu realizacyjnego budowy jednostki "[...]", z którego wynikałoby, czy ogrody działkowe przynależą do tej jednostki. Odwołująca się wniosła więc o przyznanie jej działki zamiennej. Zaskarżoną decyzją, podjętą z up. Wojewody [...], orzeczono o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji jako zgodnej z prawem, stwierdzając że roszczenie o zwrot części nieruchomości nie może być uwzględnione w świetle art. 229 a w zw. z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zaś kwestia działki zamiennej nie była przedmiotem postępowania. W skardze do sądu administracyjnego A. F. wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego jako wydanej z naruszeniem art. 229 a w zw. z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem skarżącej, w dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu nie było dopuszczalne pozbawienie prawa własności na cele zorganizowania ogródków działkowych, gdyż nie był to cel publiczny. Nadto, zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że sporna nieruchomość została sprzedana lub też ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, bowiem zakładanie ogrodów działkowych jako służących zaspakajaniu powszechnych potrzeb ludności, mogło stanowić podstawę wywłaszczenia. W toku rozprawy sądowej pełnomocnik skarżącej domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, wniósł nadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga musiała odnieść skutek. Podstawę prawną decyzji o odmowie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości stanowił bowiem przepis art. 229 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Przepis ten, dodany na mocy ustawy zmieniającej z dnia 28 listopada 2003 r., stanowił o zastosowaniu art. 229 ustawy, jeżeli na nieruchomości został zrealizowany, inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, który w dniu wydania tej decyzji mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Odesłanie do art. 229 ustawy, oznaczało zatem, iż w takim przypadku, nie przysługiwało roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, a więc prawo żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Tymczasem na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt K 6/05, przepis ten uznano za niezgodny z art. 21 ust. 2 w zw. z art. 64 ust. 2 oraz art. 7 Konstytucji RP. Jednocześnie wyrokiem tym orzeczono o niezgodności z Konstytucją RP przepisów art. 136 art. 6 i art. 137 ust. 2 ( w określonym zakresie ) cyt. ustawy oraz art. 15 ustawy z dnia 28 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw ( Dz. U. z 2004 r, Nr 141, poz. 1492 ze zm.). Przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego ogłoszono w Dz. U. z dnia 9 kwietnia 2008 r. Nr 59, poz. 369. Zatem z mocy tego wyroku przywołane wyżej przepisy, w tym art. 229 a ustawy, utraciły moc z dniem 9 kwietnia 2008 r. Z kolei w świetle art. 145 a ust. 1 kodeksu postępowania administracyjnego, orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego. Natomiast przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 135, poz. 1270 ze zm.), obliguje sąd administracyjny do uchylenia decyzji w razie stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Nie ma też znaczenia fakt, że przywołany w podstawie prawnej decyzji przepis art. 229 a ustawy o gospodarce nieruchomościami, utracił moc dopiero po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają bowiem walor powszechnie wiążący z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji. W sytuacji, gdy strona wniosła zaś skargę na decyzję do sądu administracyjnego, nie jest dopuszczalne wdrożenie postępowania nadzwyczajnego na jej wniosek przed organami administracji w celu wzruszenia decyzji, będącej przedmiotem skargi. W takim przypadku stwierdzenie przesłanki wznowieniowej, która wystąpiła już po wydaniu kwestionowanej decyzji, stanowi zatem podstawę uchylenia decyzji na mocy wyroku sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy decyzje organów obydwu instancji jako obarczone wadą z art. 145 a kpa, nie mogły się ostać i podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie o niewykonalności zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku oparto na przepisie art. 152 tej ustawy. O kosztach postępowania, obejmujących wpis sądowy w kwocie [...] zł, wynagrodzenie pełnomocnika w osobie adwokata w kwocie [...] zł i opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie [...] zł, czyli łącznie [...] zł, rozstrzygnięto na wniosek skarżącej po myśli art. 200, art. 205 i art. 209 cyt. ustawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, organ I instancji winien zatem uwzględnić stan prawny, będący wynikiem wyżej przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W tej sytuacji bezprzedmiotowe są też zarzuty skargi, stąd też nie ma potrzeby ich rozważania. Skoro przedmiotowa nieruchomość została przejęta pod budowę osiedla mieszkaniowego, urządzenie ogrodów działkowych nie stanowiło celu wywłaszczenia. Jednak należy mieć na uwadze kwestię, że pracownicze ogrody działkowe istniejące w dniu 21 września 2005 r. oraz ogrody o nieuregulowanym stanie prawnym, a zarejestrowane w rejestrze pracowniczych ogrodów działkowych, prowadzonym na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych, stały się rodzinnymi ogrodami działkowymi w rozumieniu ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych ( Dz. U. Nr 169 poz. 1419 ze zm.). W świetle art. 41 cyt. ustawy, w zakresie roszczeń do nieruchomości zajętych przez pracownicze ogrody działkowe, do postępowań wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie tej ustawy, tj. 21 września 2005 r., stosuje się zaś art. 24. Z kolei przepis ten stanowi, że zasadne roszczenia osoby trzeciej do nieruchomości zajętej przez rodzinny ogród działkowy podlegają zaspokojeniu wyłącznie poprzez wypłatę odszkodowania lub zapewnienie nieruchomości zamiennej, zaś skutki tych roszczeń obciążąją właściciela nieruchomości. Tymczasem skarżąca w odwołaniu od decyzji organu I instancji zgłosiła roszczenie o przyznanie jej nieruchomości zamiennej. Stąd też, o ile zgodnie z przywołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, roszczenie skarżącej o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości okaże się zasadne i złożyła ona wniosek o przyznanie jej nieruchomości zamiennej, należy w niniejszej sprawie uwzględnić zapis art. 24 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych.