II GZ 104/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 11 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 896/06 w zakresie cofnięcia prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. W. i A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w części dotyczącej wydobywania kopalin bez wymaganej prawem koncesji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. postanowieniem z dnia 11 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 896/06 cofnął skarżącym M. W. i A. W. prawo pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. i A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lipca 2006 r. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 marca 2007 r. przyznał M. i A. W. prawo pomocy w zakresie całkowitym. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła dla skarżących pełnomocnika w osobie adw. T. S., któremu skarżący nie udzielili pełnomocnictwa i zwrócili się do Sądu o wyznaczenie innego adwokata. Po stosownym pouczeniu Sądu skarżący zwrócili się o wyznaczenie innego pełnomocnika do ORA w R., która wyznaczyła pełnomocnika w osobie adw. A. W. W dniu 24 sierpnia 2007 r. skarżący ponownie zwrócili się do ORA w R. z wnioskiem o zmianę pełnomocnika, uzasadniając to brakiem zaufania do wyznaczonej przez Radę adw. A. W. ORA ponownie przychyliła się do prośby skarżących wyznaczając adw. A. S. Pismem z dnia 15 października 2007 r. skarżący kolejny raz zwrócili się o zmianę pełnomocnika ze względu na utratę zaufania do dotychczasowego pełnomocnika. Okręgowa Rada Adwokacka w R. także i tym razem wyznaczyła innego pełnomocnika w osobie adw. Jana W.-P., który niedługo po udzieleniu mu pełnomocnictwa przez skarżących uległ wypadkowi. Wskutek tego zdarzenia Rada poinformowała pismem z dnia 2 stycznia 2008 r. skarżących, że wyznaczyła w miejsce dotychczasowego pełnomocnika adw. D. G.. Ta jednak zwróciła się do ORA w R. o zwolnienie jej z tego obowiązku z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania. W dniu 28 stycznia 2008 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła dla skarżących adw. P. R., któremu skarżący w dniu 10 marca 2008 r. udzielili pełnomocnictwa do prowadzenia sprawy. W dniu 5 czerwca 2008 r. skarżący wypowiedzieli pełnomocnictwo adw. P. R. z uwagi na, zdaniem skarżących, odmówienie wykonywania powierzonych mu czynności (w postaci ustosunkowania się do odpowiedzi na skargę złożonej przez SKO w R. oraz do decyzji Starosty D. z dnia [...] maja 2006 r.). Z akt sądowych wynika, że pełnomocnik skarżących odniósł się do odpowiedzi na skargę złożoną przez organ, jak i do zaskarżonej decyzji SKO. Wypowiedzenie pełnomocnictwa zostało potwierdzone zarówno na rozprawie w dniu 6 czerwca 2008 r., jak i w skierowanym do Sądu piśmie z dnia 20 lutego 2009 r. Skarżąca M. W. w dniach 26 stycznia i 20 lutego 2009 r. wniosła o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu zgodnie z postanowieniem Sądu z dnia 9 marca 2007 r. Z podobnym pismem w dniu 20 lutego 2009 r. wystąpił skarżący A. W.. Sąd prawomocnym postanowieniem z dnia 5 marca 2009 r. odmówił ustanowienia dla skarżących nowego pełnomocnika z uwagi na to, iż imiennie oznaczonego adwokata wyznacza ORA, o czym skarżący byli pouczani. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. cofnął przyznane w dniu 9 marca 2007 r. prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący skutecznie wypowiadając pełnomocnictwo udzielone adwokatowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy, "skonsumowali" w istocie to prawo i wobec tego zaszła okoliczność przewidziana w art. 249 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), stanowiąca podstawę do cofnięcia skarżącym z urzędu prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Sąd wskazał także, że w powyższej sytuacji istnienie postanowienia z dnia 9 marca 2007 r. (o ustanowieniu prawa pomocy) w części dotyczącej ustanowienia adwokata uniemożliwia dalsze prowadzenie postępowania, bowiem zachodzi obawa, że zawarte w tym postanowieniu prawo pomocy nie jest realizowane. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł skarżący A. W. W uzasadnieniu zażalenia z dnia 15 marca 2009 r. podniósł on jedynie, że zaskarżone postanowienie jest niezgodne z prawem i wniósł o jego uchylenie. Wskazał też, że "argumenty merytoryczne zostaną podane przez pełnomocnika z urzędu wyznaczonego po rozpatrzeniu wniosku z dnia 12 marca". Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 249 p.p.s.a. prawo pomocy może zostać cofnięte w części lub w całości, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć. Skoro tylko te przesłanki uzasadniają cofnięcie prawa pomocy, należy sięgnąć do przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a., w którym jest mowa o przesłankach przyznania prawa pomocy. Stanowi on, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe przepisy nie przewidują cofnięcia prawa pomocy w przypadku wypowiedzenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi przyznanemu z urzędu. Niezasadny jest zatem pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R., zgodnie z którym wypowiedzenie pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi (już szóstemu w sprawie), skutkowało skonsumowaniem prawa pomocy, co z kolei oznacza ziszczenie się przesłanki wymienionej w art. 249 p.p.s.a. Na marginesie należy zauważyć, że w przypadku, gdy strona rezygnuje z pełnomocnika, a właściwy organ adwokatury odmawia wyznaczenia nowego pełnomocnika, Sąd winien pouczyć stronę, że w takiej sytuacji dalsze czynności procesowe odbywać się będą wyłącznie przy udziale samej strony. W związku z powyższym, stosownie do art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.