IV SA/Gl 1102/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2008 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej oddala skargę Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta J. przyznał na K. M. zaliczkę alimentacyjną w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...]do [...]. Decyzja ta uzyskała przymiot ostateczności. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po przeprowadzeniu postępowania z urzędu, stwierdziło nieważność powyższej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Organ wyższego stopnia uznał, że zakwestionowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bowiem K. M. nie spełniał przesłanek do przyznania zaliczki alimentacyjnej. W szczególności z przedstawionego przez stronę zaświadczenia Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] nie wynikało, by w stosunku do zagranicznego dłużnika alimentacyjnego prowadzona była egzekucja. Zaświadczenie to podaje, że wniosek o egzekucję alimentów został skierowany do wykonania w trybie umowy między Polską a Republiką Włoską o pomocy sądowej oraz o uznawaniu i wykonywaniu wyroków w sprawach cywilnych z dnia [...] Orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w R. z dnia [...] stwierdzono, że egzekucja alimentów wobec pozwanego A. C. nie jest możliwa. Natomiast z zaświadczenia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] wynika, iż postanowieniem z dnia [...] Sąd Apelacyjny w R. odrzucił wniosek wierzyciela, uznając go za niedopuszczalny. Na skutek wniosku przedstawicielki ustawowej, [...] jeszcze wówczas K. M., A. M., o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy swoją pierwszą decyzję, podtrzymując przedstawione w niej ustalenia i wnioski. Dodatkowo podkreśliło, że w przypadku dochodzenia świadczeń alimentacyjnych od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą decyzję o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej, zgodnie z art. 10 ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), zwanej dalej ustawą o zaliczce, wydaje się na podstawie informacji Sądu Okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenia zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Tymczasem organ przyznający zaliczkę alimentacyjną nie dysponował takimi dokumentami, a oparł się na zaświadczeniu Sądu Rejonowego w J., które nie odpowiada wymogom wskazanego przepisu, który tym samym został rażąco naruszony. Obok tego przepisu Kolegium wskazało na naruszenie art. 7 ust. 1, w zw. z art. 2 pkt 1 i 5 ustawy o zaliczce, art. 7 i 77 § 1 kpa oraz § 12 ust. 3 rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie rodzinne (Dz. U. Nr 105 z 2005 r., poz. 881 ze zm.). W skardze A. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca zarzuciła, że Kolegium zbyt wąsko zinterpretował występujące w ustawie o zaliczce pojęcie bezskuteczności egzekucji w odniesieniu do dochodzenia świadczeń alimentacyjnych od dłużników zamieszkujących za granicą Polski. W takich przypadkach bezskuteczność egzekucji winna obejmować również sytuacje, gdy zagraniczny organ stwierdził niedopuszczalność egzekucji. Niemożność skutecznego procesowo wszczęcia egzekucji jest odmianą jej bezskuteczności. Za takim stanowiskiem przemawia wykładnia celowościowa, przyjmując, że zamiarem ustawodawcy było uwzględnienie wyjątkowo trudnej sytuacji osób dochodzących roszczeń alimentacyjnych poza granicami Polski. Odnośnie wydanych w sprawie zaświadczeń skarżąca wyraziła pogląd, że wydanie zaświadczenia przez sąd rejonowy, a nie przez sąd okręgowy, nie jest istotne. Prowadzeniem postępowania egzekucyjnego względem dłużników zagranicznych zajmują się bowiem sądy obu tych szczebli. Ponieważ w niniejszym przypadku czynił to Sąd Rejonowy w J., dlatego on wydał stosowne zaświadczenie o stanie egzekucji. Pominięcie przez ustawodawcę sądu rejonowego w art. 10 o zaliczce nie może więc skutkować nieprzyznaniem prawa do zaliczki alimentacyjnej. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postulowało jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że w toku postępowania sądowego K. M. uzyskał pełnoletniość. Ponieważ według ustawy o zaliczce zaliczka taka przysługuje osobie uprawnionej (art. 7 ust. 1), a jest nią osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego (art. 2 pkt 5), dlatego właściwe jest przyjęcie, iż legitymacja skargowa przysługuje K. M., którego do czasu pełnoletniości reprezentował przedstawiciel ustawowy w osobie jego matki A. M.. Przystępując do meritum sprawy należy wskazać, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest wyłącznie w kryteriach legalności, a więc pod względem zgodności zaskarżonego aktu administracyjnego z prawem (art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269 ze zm.). Oceniając zaskarżoną decyzję pod tym kątem Sąd uznał, że ostatecznie jest ona prawidłowa, mimo częściowej zasadności zarzutów skargi. Jest to decyzja podjęta w nadzwyczajnym trybie stwierdzenia nieważności decyzji, stanowiącym jeden z wyjątków od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Ta wyjątkowość oznacza m.in., że wystąpienie podstawy stwierdzenia nieważności musi być niewątpliwe. Organ orzekający powołał się na wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, a więc na podstawę przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Pomijając występujące w doktrynie i orzecznictwie różnice w interpretacji nieostrego pojęcia "rażące naruszenie prawa", wskazać należy na niewątpliwą cechę tego pojęcia, jakim jest taka oczywista sprzeczność decyzji z treścią przepisu prawa, która nie pozwala na jej zaakceptowanie w świetle zasad praworządnego państwa. Takie ujęcie jest wystarczające na użytek niniejszej sprawy, bowiem wystąpiła w niej okoliczność, która ewidentnie kwalifikuje się jako rażące naruszenie prawa. Mianowicie prawo do zaliczki alimentacyjnej ustawa o zaliczce uzależnia od bezskuteczności egzekucji. W przypadku dłużnika zagranicznego jedynym dokumentem, na podstawie którego ustala się występowanie tej przesłanki, jest informacja sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenie zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy (art. 10 ust. 1a i ust. 5 pkt 2a ustawy). Ustawodawca jednoznacznie określił zatem zarówno rodzaj dokumentów, jak i podmioty uprawnione do ich wystawienia. Oznacza to, że nie jest możliwe w sprawach tej kategorii wydanie decyzji i przyznaniu zaliczki bez jednego z owych dokumentów, których nie może zastąpić żaden inny, w tym także wystawiony przez jakiś inny podmiot. Tymczasem tak się stało w obecnej sprawie, skoro organ podstawowego stopnia przyznał zaliczkę w oparciu o zaświadczenie sądu rejonowego, a nie wymagane zaświadczenie sądu okręgowego. Wbrew skardze nie może być mowy o akceptacji zaświadczenia sądu rejonowego. Wyraźne wskazanie w wymienionych przepisach sądu okręgowego oznacza, że tylko ten sąd może sporządzić prawnie skuteczne zaświadczenie i nie można doszukiwać się w takiej regulacji jakiegoś przeoczenia ustawodawcy. W tym stanie rzeczy naruszenie bezwzględnie obowiązującego trybu postępowania dotyczącego przyznawania zaliczek alimentacyjnych musi być ocenione jako rażące naruszenie prawa, zwłaszcza że chodzi o wydatkowanie środków finansowych z budżetu państwa. Na taką ocenę oczywiście nie ma żadnego wpływu zaświadczenie Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] a więc wydane w [...] roku od podjęcia zakwestionowanej decyzji. Legalność decyzji, także przez organ wyższego stopnia w trybie z art. 156 i n. kpa, badana jest bowiem według stanu faktycznego i prawnego z chwili jej wydania. W tym stanie rzeczy podzielić należało stanowisko Kolegium, że wystąpiło rażące naruszenie art. 10 ust. 5 pkt 2a ustawy o zaliczce. Stwierdzenie nieważności decyzji organu podstawowego stopnia z tej przyczyny było więc uzasadnione. Natomiast nie można podzielić dalszych wywodów Kolegium odnoszących się do pojęcia bezskuteczności egzekucji. W stosunku do zaświadczenia Sądu Rejonowego w Jaśle są one bezprzedmiotowe z powodu, o którym była mowa wcześniej, skoro Sąd ten nie był uprawniony do wydania zaświadczenia przewidzianego w ustawie o zaliczce. Z kolei, co również wskazano, ocena treści zaświadczenia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] nie ma znaczenia w tej sprawie, skoro nie istniało ono w chwili wydawania decyzji o przyznaniu zaliczki. Tym niemniej zaświadczenie to może być brane pod uwagę w dalszym toku postępowania administracyjnego. Na skutek stwierdzenia nieważności decyzji organ I instancji będzie musiał bowiem ponownie rozpatrzeć wniosek z dnia [...] (data wpływu do organu – k. [...] akt administracyjnych). Ponieważ zaś w pierwotnym postępowaniu nie wzywał on strony do uzupełnienia wniosku o wymagane dokumenty, to albo to uczyni, albo też przyjmie za wystarczające powyższe zaświadczenie Sądu Okręgowego w K., co byłoby zgodne z kierunkiem wykładni wytyczonym w wyroku tut. Sądu z dnia 15.II.2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 840/07, wydanym w sprawie o przyznanie zaliczki dla skarżącego za inny okres. Mając powyższe na uwadze z mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm) orzeczono, jak w sentencji.