II OZ 954/09

Dnia 3 listopada 2009 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2009 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2009 roku, sygn. akt IV SA/Wa 1027/08 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi K.B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] w przedmiocie scalenia gruntów postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 2 lutego 2009 r. odmówił K.B. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 lipca 2008r. odrzucającego skargę K.B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2008 r. Sąd I instancji wskazał, że w dniu 7 stycznia 2009 r. skarżący K.B. wniósł do sądu wniosek o przywrócenie mu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, do wniosku dołączył sporządzoną przez niego skargę kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku wskazał zaś, że o tym iż może wystąpić z takim wnioskiem dowiedział się dopiero kilka dni wcześniej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skarżący kwestionowane postanowienie otrzymał w 18 lipca 2008 r. Dnia 16 lipca 2008 r. wystąpił do sądu o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wniosek ten zarządzeniem z 22 września 2008 r. został przez sąd pozostawiony bez rozpoznania. W dniu 7 stycznia 2009 r. skarżący wniósł o przywrócenie mu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, dołączając do wniosku sporządzoną przez niego skargę kasacyjną. Obowiązkiem wnioskodawcy jest wskazanie w jakim terminie ustała niezawiniona przez niego przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Okoliczność ta nie została w ogóle przez skarżącego wskazana. Ponadto aby wniosek strony mógł zostać uwzględniony, powinna ona przy jego wniesieniu dokonać czynność której uchybiła. W rozpoznawanej sprawie skarżący zobowiązany był zatem wnieść skargę kasacyjną. Zgodnie zaś z art. 175 § 1 p.p.s.a skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, tymczasem skarżący, skargę kasacyjną sporządził osobiście. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie prawa procesowego - art. 86 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia skargi kasacyjnej w szczególności pominięcie wieku, stopnia niepełnosprawności oraz choroby K.B., a także okoliczności, że złożył wniosek o przyznanie profesjonalnej pomocy prawnej, który nie został rozpoznany. Zarzucił nadto naruszenie art. 178 ustawy w związku z art. 175 § 1 przez jego niezastosowanie i zaniechanie wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniesionej skargi kasacyjnej, która nie została sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. - jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Nie ulega wątpliwości, że skarżący składając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej w zasadzie go nie uzasadnił, a nadto złożył wniosek o udzielenie pomocy prawnej z urzędu. Okoliczności te zostały całkowicie pominięte przez Sąd I instancji. Pomimo, że nie wynika to bezpośrednio z przepisów prawa, to z ogólnych zasad państwa prawnego wywieźć należy obowiązek takiego prowadzenia postępowania przez sąd, aby strona nie poniosła uszczerbku w postaci ograniczenia dostępu do ochrony swoich praw na drodze sądowej. Sąd powinien zatem brać pod uwagę ewentualną nieporadność strony, jeżeli wynika ona z dotychczasowego przebiegu postępowania. Takie wnioski mógł wyciągnąć Sąd I instancji w niniejszym postępowaniu, dlatego też niewątpliwie zasadne był rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Dopiero po zakończeniu postępowania w tym przedmiocie Sąd I instancji powinien był wezwać skarżącego, ewentualnie wyznaczonego mu pełnomocnika, do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej poprzez uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu. Mając powyższe na uwadze, za przedwczesną należy uznać ocenę Sądu I instancji w zakresie skuteczności złożonej wraz z wnioskiem skargi kasacyjnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopełnienie czynności objętej wnioskiem o przywrócenie terminu jest brakiem, który może podlegać uzupełnieniu. Zaniechanie rozpoznania wniosku o ustanowienie pełnomocnika, w zasadzie pozbawiło stronę możliwości uzupełnienia tego braku. W konsekwencji uznać należy, że postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej zostało dotknięte na tyle poważnymi uchybieniami, że konieczne okazało się uchylenie zaskarżonego postanowienia. Z powyższych względów, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu.