I OSK 1188/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędziowie sędzia NSA Barbara Adamiak sędzia del. WSA Marian Wolanin (spr.) Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 26 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 283/08 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 283/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie skierowania do Domu Pomocy Społecznej w Z. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] stycznia 2008 r. o skierowaniu M. K. do Domu Pomocy Społecznej w Z. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach przytoczyło treść art. 54 ustawy o pomocy społecznej i art. 38 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego wskazując, iż postanowieniem Sądu Rejonowego w Kielcach Sądu Rodzinnego z dnia 27 listopada 2007 r. sygn. akt III RNs [...] na wniosek Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Kielcach orzeczono o umieszczeniu M. K. w domu pomocy społecznej. W przypadku zatem, gdy o umieszczeniu w domu pomocy społecznej zadecydował sąd powszechny, rola organu administracji sprowadza się do wykonania orzeczenia Sądu i wydania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej. W istniejącym stanie faktycznym, w ocenie organu odwoławczego zarzuty odwołującej się kwestionujące zasadność umieszczenia w domu pomocy społecznej nie mają więc znaczenia prawnego i nie mogły być uwzględnione w postępowaniu administracyjnym. Ze znajdującego się w aktach zaświadczenia lekarskiego z dnia 16 października 2007 r. wynika bowiem brak przeciwwskazań do umieszczenia zainteresowanej w domu pomocy społecznej oraz istnieją warunki do umieszczenia jej w DPS dla osób przewlekle psychicznie chorych. W związku z tym organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji jest uzasadniona i nie narusza prawa. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] kwietnia 2008 r. M. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach kwestionując zasadność skierowania jej do domu pomocy społecznej i opisując zdarzenia, które jej zdaniem miały wpływ na niesłuszne uznanie jej za osobę chorą. Stwierdziła, iż jest osobą w pełni samodzielną, posiada własne mieszkanie i w związku z tym nie potrzebuje pomocy od innych ludzi. Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 283/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę wskazując, iż skierowanie do domu pomocy społecznej wymaga oceny stanu zdrowia oraz możliwości korzystania przez daną osobę z pomocy środowiskowej. Z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593, ze zm.) wynika bowiem, iż osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie mogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Z art. 54 ust. 4 powołanej ustawy o pomocy społecznej wynika natomiast, iż w przypadku gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej lub po umieszczeniu wycofają swoją zgodę, ośrodek pomocy społecznej lub dom pomocy społecznej są obowiązane do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna - prokuratora. Oznacza to zatem, że ustawodawca nałożył na ośrodek pomocy społecznej obowiązek zawiadomienia sądu o braku zgody osoby na umieszczenie w placówce. W zakresie kierowania do domu pomocy społecznej uprawnienia organów pomocy społecznej oraz konkretne uprawnienia sądu określa ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. Nr 111, poz. 535 ze zm.), której art. 39 ust. 1 stanowi, że jeżeli osoba chora nie wyraża zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby, z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej, bez jej zgody. W rozpoznawanej sprawie zaistniała taka sytuacja, ponieważ skarżąca, która nie jest osobą ubezwłasnowolnioną, nie wyraża zgody na umieszczenie jej w domu pomocy społecznej, co dla ośrodka pomocy społecznej stanowi podstawę do zawiadomienia o tym fakcie sądu opiekuńczego właściwego ze względu na miejsce jej zamieszkania. Sąd opiekuńczy w określonych przypadkach może orzec o umieszczeniu osoby w domu pomocy społecznej niezależnie od jej woli i w sprawie bezsporne jest, iż na wniosek Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Kielcach Sąd Rejonowy w Kielcach Sąd Rodzinny postanowieniem z dnia 27 listopada 2007r. sygn. akt III RNs [...] orzekł o umieszczeniu skarżącej w domu pomocy społecznej. Trafne jest zatem stwierdzenie organu odwoławczego, iż w przypadku, gdy o umieszczeniu w domu pomocy społecznej zadecydował sąd powszechny, to rola organu administracji sprowadza się do wykonania orzeczenia Sądu i wydania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej. Skierowanie to nie jest jednak jednoznaczne z umieszczeniem osoby w placówce, choćby z uwagi na przypisanie osoby do konkretnego domu, o czym nie orzeka sąd wydając postanowienie o umieszczeniu osoby w domu pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 54 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, osobę o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej. Ocenie organu podlega więc okoliczność, czy osoba, co do której orzeczono umieszczenie w domu pomocy społecznej, została skierowana do odpowiedniego typu domu, z uwagi na rodzaj posiadanego schorzenia. Ze znajdującego się w aktach zaświadczenia lekarskiego z dnia 16 października 2007 r. wydanego przez Wojewódzki Specjalistyczny Zespół Opieki Neuropsychiatrycznej w Kielcach wynika, że skarżąca wymaga ze względu na stan zdrowia stałej całodobowej opieki, i brak jest przeciwwskazań do umieszczenia zainteresowanej w domu pomocy społecznej oraz istnieją warunki do umieszczenia jej w DPS dla osób przewlekle psychicznie chorych. W świetle tych okoliczności, nie budzi wątpliwości konieczność skierowania skarżącej do Domu Pomocy Społecznej w Z., który z uwagi na jego charakter jest domem odpowiedniego typu ze względu na schorzenie skarżącej. Nawet więc brak woli skarżącej do przebywania w domu pomocy społecznej nie może stanowić podstawy do odmiennego rozstrzygnięcia organu odwoławczego, skoro przepisy zezwalają w określonych wypadkach na umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej wbrew jej woli, a taka sytuacja ma miejsce w konkretnym przypadku. W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 26 czerwca 2008 r. pełnomocnik M. K. zarzucił naruszenie prawa materialnego w postaci art. 38 i art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skierowanie skarżącej do zakładu opieki społecznej w przestawionym stanie faktycznym jest uzasadnione pomimo faktu, iż w sprawie nie ustalono, czy skarżąca nie ma możliwości skorzystania z pomocy osób trzecich w sprawowaniu nad nią opieki, wobec jej oświadczenia w treści pisma na karcie 3, że ma brata C., co do którego nie prowadzono żadnego postępowania wyjaśniającego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że skarżąca jest osobą psychicznie chorą, cierpiącą na schizofrenię paranoidalną. Z opinii WSZ Opieki Neuropsychiatrycznej w Kielcach sporządzonej przez kierownika działu ds. Instytucjonalnych Pomocy Osobom Starszym wynika, iż skarżąca nie jest osobą niesamodzielną, bowiem sama zaspokaja swoje potrzeby życiowe, samodzielnie się porusza i posiada zdolność porozumiewania się z otoczeniem. Z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez MOPR w Kielcach wynika, iż skarżąca nie stwarza zagrożenia dla środowiska, w którym przebywa. We wszystkich kwestionariuszach ujawnia się jako osoby mogące pełnić opiekę nad skarżącą tylko jej rodziców, natomiast sama skarżąca w piśmie z dnia 10 kwietnia 2008 r. podnosi, że ma jeszcze brata C. K., co do którego nie przeprowadzono żadnego postępowania wyjaśniającego w zakresie jego możliwości sprawowania opieki nad skarżącą. Wobec faktu, iż skarżąca posiada jeszcze bliską rodzinę, co do której nie badano możliwości wykonywania opieki nad chorą, decyzja organu odwoławczego o umieszczeniu skarżącej w domu pomocy społecznej jest przedwczesna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej P.p.s.a., z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. W skardze kasacyjnej zarzucono błędną wykładnię art. 38 i art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, jako przepisów prawa materialnego, poprzez przedwczesne orzeczenie o umieszczeniu skarżącej w domu pomocy społecznej pomimo braku uprzedniego wyjaśnienia możliwości sprawowania nad skarżącą opieki przez jej brata. Tak skonstruowany zarzut kasacyjny wskazuje w istocie na nieprawidłowe – jako niewystarczające, ustalenia faktyczne, co w konsekwencji podważa zasadność zarzutu błędnej wykładni prawa materialnego. Sąd nie może bowiem z racji błędnych ustaleń faktycznych dopuścić się błędnej wykładni prawa materialnego, a co najwyżej mogłoby dojść do nieprawidłowego zastosowania tego prawa. Taki zarzut nie został jednak w skardze kasacyjnej sformułowany. Nie zmienia to jednak faktu, iż w zaskarżonym wyroku prawidłowo uznano poczynione w sprawie ustalenia faktyczne przez organy administracji za wystarczające do wydania wobec skarżącej decyzji o skierowaniu jej do domu pomocy społecznej. Stan chorobowy skarżącej nie budzi bowiem wątpliwości, a wynika ze zgromadzonych w sprawie dokumentów. Potwierdzono to również w skardze kasacyjnej. Nie budzi również wątpliwości okoliczność, iż skarżąca nie wyraża zgody na umieszczenie jej w domu pomocy społecznej, wynika to bowiem ze wszystkich pism, które dotychczas formułowała w toku postępowania. W aktach sprawy znajduje się natomiast postanowienie Sądu Rejonowego w Kielcach Sądu Rodzinnego z dnia 27 listopada 2007 r. sygn. akt III RNs [...] wydane na wniosek Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Kielcach, w którym orzeczono o umieszczeniu M. K. w domu pomocy społecznej. W tych okolicznościach faktycznych, prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął dopuszczalność wydania przez organy administracji decyzji o skierowaniu skarżącej w określonym w tych decyzjach domu pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 54 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593, ze zm.), w przypadku gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej lub po umieszczeniu wycofają swoją zgodę, ośrodek pomocy społecznej lub dom pomocy społecznej są obowiązane do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna - prokuratora. Z art. 38 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. Nr 111, poz. 535, ze zm.) wynika natomiast, iż osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej. W przypadku jednak braku wyrażenia zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody, i wtedy jeżeli osoba wymagająca skierowania do domu pomocy społecznej ze względu na swój stan psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody, o jej skierowaniu do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy (art. 39 ust. 1 i 3 powołanej ustawy o ochronie zdrowia psychicznego). Z powyższego wynika, że umieszczenie w domu pomocy społecznej wymaga w pierwszej kolejności uzyskania zgody osoby mającej być w takim domu umieszczonej lub jej przedstawiciela ustawowego. Jeżeli jednak zgoda taka nie zostanie udzielona, to o skierowaniu danej osoby do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy, którego orzeczenie zastępuje brak zgody osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. I właśnie przy wydawaniu tego orzeczenia, to na sądzie opiekuńczym spoczywa obowiązek wyjaśnienia i oceny, czy osoba mająca być umieszczoną w domu pomocy społecznej spełnia ustawowe kryteria do takiego umieszczenia nawet wbrew jej woli. W szczególności więc, to sąd opiekuńczy dokonuje ustalenia, czy dana osoba wskutek choroby psychicznej nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, a brak opieki zagraża życiu tej osoby. Skoro więc w rozpatrywanej sprawie wydane zostało takie orzeczenie sądu opiekuńczego w dniu 27 listopada 2007 r. sygn. akt III RNs [...], które stało się prawomocne, to na organach administracji spoczywał już tylko obowiązek – wynikający z art. 59 ust. 1 i art. 106 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, - wydania stosownej decyzji o skierowaniu skarżącej do domu pomocy społecznej o profilu dostosowanym do jej schorzeń. Przy wydawaniu takiej decyzji organy administracji są bowiem związane orzeczeniem sądu opiekuńczego i dlatego nie mogą dokonywać samodzielnych ustaleń w tym względzie w celu podważenia prawomocności orzeczenia sądowego. Z tych względów, nie można zaskarżonemu wyrokowi Sądu pierwszej instancji przypisać naruszeń zarzuconych w skardze kasacyjnej, dlatego na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji. O przyznaniu kosztów zastępstwa procesowego z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie Sąd pierwszej instancji.