II GZ 284/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. C., M. C. – Z. M. "N." s.c. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1142/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. C. z udziałem uczestnika postępowania M. C. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] w przedmiocie przekazania według właściwości wniosku w sprawie umorzenia obowiązku wynikającego z tytułów wykonawczych postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 19 stycznia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1142/08, odmówił M. C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy: M. C., występująca w sprawie w charakterze uczestnika postępowania, wnioskiem z dnia [...] lutego 2010 r. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że jedynym źródłem utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego, prowadzonego razem z mężem K. C., w kwocie 520 zł, zaś prowadzony przez nich Z. M. "N." nie przynosi dochodu. Ponadto nie posiada ona żadnych kosztowności, udziałów i obligacji, a miesięczne wydatki w całości wykorzystują uzyskiwany dochód. Wnioskodawczyni podała, że wraz z córką są właścicielkami domu o powierzchni 80 m2, ponadto posiada mieszkanie o powierzchni 40 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 7,36 ha oraz Z. M. "N.". Zarządzeniem z dnia [...] listopada 2010 r. M. C. została wezwana do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane. Wezwano ją do udzielenia informacji czy uzyskuje ona lub osoba prowadząca z nią wspólne gospodarstwo domowe dopłaty bezpośrednie do gruntów, bądź inną pomoc z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa lub Agencji Rynku Rolnego, a także do przedstawienia dokumentu określającego jak wysoka jest ta pomoc. Ponadto wezwano ją do wyjaśnienia czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wyłącznie z mężem, czy też zamieszkuje z innymi członkami rodziny, jeśli tak to z kim, a także zwrócono się o wskazanie wysokości dochodów innych osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. M. C. wezwano także do określenia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, tj. opłatami za mieszkanie oraz jego eksploatację, wyżywienie, ubranie, leczenie. Została ona zobowiązana do przedstawienia stanu posiadanych przez nią oraz osoby prowadzące z nią wspólne gospodarstwo domowe rachunków bankowych, a także do wyjaśnienia na jaki cel została rozdysponowana kwota zgromadzona na rachunku bankowym w wysokości 10.487,80 zł. Zarządzeniem tym wezwano również wnioskodawczynię do podania czy wykonuje ona lub wykonywała pracę zarobkową, a jeśli tak, ile wynosi lub wynosiło wynagrodzenie oraz jakiego charakteru jest to praca. Zwrócono się do niej o nadesłanie: wyciągów, wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym lokat dewizowych, kont z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich likwidacji – dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z saldem zamknięcia; zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, rent, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatniego roku; zaświadczenia z odpowiedniego urzędu gminy, wskazującego wysokość dochodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej; odpisów decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych; dokumentów potwierdzających uzyskiwane przychody i koszty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, np. faktur, odpisów z księgi przychodów i rozchodów za ostatnie trzy miesiące, umowy zawartego kredytu lub pożyczki; innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykazywaną sytuację materialną. Powyższe wezwanie wnioskodawczyni odebrała w dniu [...] listopada 2010 r., a zatem termin na nadesłanie żądanych dokumentów mijał w dniu [...] grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., rozpoznając sprawę z wniosku M. C., postanowieniem z dnia 19 stycznia 2011 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdził, że instytucja prawa pomocy powinna być stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. W związku tym rozstrzygnięcie w przedmiotowej kwestii, będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Sąd I instancji podniósł, że M. C. wskazała na trudną sytuację materialną w jakiej się znalazła oraz podała, że wraz z mężem otrzymuje dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 520 zł, a prowadzony przez nich Z. M. "N." nie przynosi dochodów. W ocenie Sądu, oświadczenie zwarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] lutego 2010 r. było niewystarczające do dokonania oceny możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym Sąd postanowił wezwać wnioskodawczynię do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń ułatwiających lepszą analizę jej sytuacji majątkowej. Z uwagi na niewykonanie wezwania Sądu w zakreślonym terminie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że M. C. nie wykazała wystąpienia ustawowej przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Z kolei, zdaniem Sądu I instancji, informacje przedstawione na formularzu ppf, niepoparte żadną dokumentacją, nie obrazują rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni. M. C. i K. C. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia w całości oraz zwolnienia z opłaty sądowej od skargi w części ponad kwotę 40 zł. W uzasadnieniu zażalenia stwierdzono, że Sąd I instancji błędnie ocenił sytuację materialną skarżących od czasu wydania postanowienia z dnia [...] sierpnia 2008 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Podniesiono, że kwestia dopłat do produkcji rolnej nie ma wpływu na wysokość dochodu miesięcznego z gospodarstwa rolnego, gdyż dochód ten uzależniony jest od wzrostu cen środków do produkcji rolnej. Skarżący oświadczyli ponadto, że aktualny dochód miesięczny w 2011 r. z gospodarstwa rolnego wynosi łącznie 480 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od opłat sądowych oznacza prowadzenie postępowania sądowego na koszt Skarbu Państwa, a zatem może dotyczyć tylko wyjątkowych sytuacji. Takich wyjątkowych okoliczności Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie nie dostrzegł i ocenę taką w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazana przez skarżących we wniosku z dnia [...] lutego 2010 r. długotrwała choroba, w sytuacji nieprzedstawienia zwiększonych wydatków związanych z kosztami leczenia nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ponadto wnioskodawczyni M. C. została wezwana przez Sąd I instancji do przedstawienia szeregu dokumentów oraz informacji obrazujących jej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym aktualną sytuację finansową. Termin na przedstawienie Sądowi żądanych informacji upłynął po 7 dniach od dnia doręczenia przedmiotowego wezwania, tj. w dniu 7 grudnia 2010 r. Do czasu wydania postanowienia z dnia 19 stycznia 2011 r. M. C. nie przedstawiła żądanych przez Sąd I instancji dokumentów i informacji. Uwzględniając obowiązek ciążący na wnioskodawcy w zakresie przedstawienia Sądowi aktualnej sytuacji materialnej wraz z wykazaniem, że sytuacja ta uniemożliwia pokrycie kosztów sądowych w prowadzonej sprawie, zasadnie Sąd I instancji dążył do ustalenia, poprzez wezwanie M. C. do przedłożenia stosownych dokumentów, uzasadniających aktualną sytuację materialną, m.in. poprzez złożenie aktualnych miesięcznych wydatków, stanu posiadanych rachunków bankowych, oszczędności pieniężnych oraz lokat (k. 241 i 242 akt sądowych). Należy w tym miejscu podkreślić, że oceniając zasadność przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową osoby ubiegającej się o pomoc do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu rozważył wskazane we wniosku okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej M. Ch. oraz jej warunków rodzinnych, wyprowadzając z nich niedający się zakwestionować wniosek, iż przedstawiając swoją sytuację majątkową i rodzinną nie dopełniła ona powinności przekonującego wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów dalszego postępowania, tym bardziej poprzez brak nadesłania na wezwanie Sądu dokumentów obrazujących jej stan materialny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, M. C. nie uzupełniła wniosku o przyznanie prawa pomocy o dokumentację niezbędną dla prawidłowej oceny stanu majątkowego jej oraz jej rodziny. Uchylenie się od tego obowiązku nie pozwalało na prawidłowe zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Sąd pierwszej instancji, rozpoznając wniosek, słusznie więc uznał, iż dane w nim zawarte nie dają podstaw do jego uwzględnienia. Strona winna mieć świadomość, iż wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania musi uprawdopodobnić w sposób bardzo dokładny okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny wykazywać, iż wnioskujący znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy. Na wnioskodawcy spoczywa więc w tym zakresie ciężar dowodu. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni nie wywiązała się z powyższego obowiązku w sposób rzetelny. W całości podzielić należy więc ustalenia Sądu pierwszej instancji, który przyjął, iż nie wykazała ona podstaw do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze te wszystkie okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że M. C. nie uzasadniła prawidłowo swojej ciężkiej sytuacji rodzinnej i finansowej, a przez to nie wykazała dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie jej prawa pomocy i dlatego zażalenie na postanowienie WSA w W. uznał za nieuzasadnione. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.