II OZ 1218/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 września 2008 r., sygn. akt II SA/Wr 344/05 w zakresie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 50 zł oraz odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie przekazania pisma według właściwości postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 26 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał skarżącej D. W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 50 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że sytuacja skarżącej wskazuje, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dochód skarżącej i jej męża wynosi miesięcznie [...] zł brutto, przy jednoczesnym braku jakichkolwiek zasobów pieniężnych, czy przedmiotów wartościowych. Skarżąca nie wykazała natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Okoliczność, że skarżąca złożyła skargi w ponad 100 sprawach nie może przemawiać za przyznaniem skarżącej całkowitego zwolnienia od kosztów postępowania. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżąca podniosła, że nie zgadza się z zaskarżonym postanowieniem, podnosząc szereg zarzutów niedotyczących wprost tego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Celem tej instytucji jest zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Rozstrzygające znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów. Dochody dwuosobowej rodziny wynoszą [...] zł brutto, w tym świadczenie emerytalne skarżącej [...] zł oraz świadczenie emerytalne męża skarżącej [...] zł (załączone przez skarżącą kopie odcinków emerytury za miesiąc maj i czerwiec 2008 r. k.93). Ponadto skarżąca jest współwłaścicielką działki o pow. [...] m2. Skarżąca nie podała natomiast jakie ponosi comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, wyżywieniem, czy leczeniem. Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania mu prawa pomocy. Orzeczenie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skoro D. W. nie wykazała jednoznacznie w złożonym przez siebie wniosku ani w kolejnych pismach, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, to słusznie przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 50 zł oraz oddalono wniosek w pozostałym zakresie. Nie można się natomiast zgodzić z twierdzeniami Sądu pierwszej instancji, iż nieskomplikowany charakter sprawy, czy brak przymusu adwokackiego w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi kryterium odmowy przyznania prawa do korzystania z bezpłatnej pomocy prawnej adwokata. Taki argument nie może stanowić, zgodnie z obowiązującymi przepisami, przyczyny odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, ponieważ w przepisach Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest przepisu odpowiadającego treścią art. 117 § 4 K.p.c., zgodnie z którym sąd uwzględni wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla strony, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.