II SA/Kr 528/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie : NSA Joanna Tuszyńska (spr.) WSA Piotr Głowacki Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2008 r. sprawy ze skargi M. S. i J. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia [...] r. Starostwo Powiatowe w [...], na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.00.46.543z późn. zm.) odmówiło zwrotu części działek nr [...] i nr [...] położonych w [...] gm. [...], w granicach wywłaszczonej parceli gruntowej l. kat. [...] o pow. [...] ha położonej w b. gm. Kat [...]- na rzecz M. S. i Z. B. W uzasadnieniu organ wskazał, że pismami z dnia [...] i [...] r. M. S. i Z. B. wystąpili do organu z wnioskami o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Ustalono, że przedmiotem żądania jest parcela gruntowa l. kat. [...] o pow. [...] ha położona w b. gm. kat. [...], objęta Kw nr [...] powstała z podziału parceli l. kat. [...], która stanowiła współwłasność D. S. w 7/12 części, Z. M. w 1/6 części i K. S. w 3/12 części. Przedmiotowa parcela, decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Urząd Spraw Wewnętrznych Nr [...] z dnia [...] 1970 roku została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na cele budownictwa. Za nieruchomość ustalono odszkodowanie w wysokości [...] zł na rzecz spadkobierców D. S., Z. M. i K. S. Wnioskowana do zwrotu parcela l. kat. [...] b. gm. kat. [...] odpowiada w aktualnym operacie ewidencji gruntów częściom działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...] położonym w [...] gm. [...]. Działki te operatem nr [...] zostały wydzielone z działki nr [...] o pow. [...] ha położonej w [...] gm. [...], która mocą umowy z dnia [...] 2001 roku stała się własnością [...] Giełdy Rolno -Ogrodniczej "[...]" S.A. z siedzibą w [...] Dalej organ podał, że art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami precyzyjnie określa krąg podmiotów, które mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc mających czynną legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym w sprawie o zwrot nieruchomości. Zgodnie z tym przepisem legitymację taką posiada przede wszystkim poprzedni właściciel nieruchomości. Jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła przedmiot współwłasności, jej zwrot może nastąpić tylko za zgodą wszystkich współwłaścicieli. W przypadku śmierci właściciela wywłaszczonej nieruchomości, legitymację procesową w przedmiotowej sprawie posiada jego spadkobierca lub spadkobiercy. Jeżeli spadkobierców jest kilku, niezbędna jest zgoda wszystkich. 1 Odnosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy, organ stwierdził, że wniosek o zwrot wywłaszczonej parceli I. kat. [...] b. grn. kat. [...] winien pochodzić od spadkobierców D.S., legitymujących się prawomocnym postanowieniem sądowym stwierdzającym nabycie praw do spadku, Z. M. i K. S. Natomiast w przedmiotowej sprawie o zwrot parceli l. kat. [...] wystąpili jedynie M. S. i Z. B., którzy przedłożyli postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział l Cywilny z dnia [...] roku, sygn. akt. [...] na podstawie którego spadek po K. S. nabyli: siostra Z. B. w 1/5 cz., bracia: W. S., P. S. i J. S. - po 1/5 cz., bratanice: Z. J. i W. M. - po 1/15 cz. oraz bratanek A. S. w 1/15 cz. z dobrodziejstwem inwentarza, postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział l Cywilny z dnia [...] roku, sygn. akt. [...] na podstawie którego spadek po J. S. nabyli: syn T. S. oraz córki J. K. i M. J. - po 1/3 części oraz postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział l Cywilny z dnia [...] roku, sygn. akt. l [...] na podstawie, którego spadek po P. S. nabyli: żona A. S. oraz syn M. S. - po 1/2 części. Mimo, że organ wielokrotnie "wzywał wnioskodawców do uzupełnienia wniosków poprzez dołączenie się do nich wszystkich poprzednich współwłaścicieli wywłaszczonej parceli", a w przypadku ich śmierci, doręczenia postanowień sądowych stwierdzających nabycie praw do spadku po zmarłych oraz złożenie wniosku o zwrot nieruchomości przez wszystkich spadkobierców, braki te nie zostały uzupełnione. Nie złożenie wniosku przez wszystkich uprawnionych skutkować musiało wydaniem decyzji odmawiającej zwrotu nieruchomości. Odwołanie od wyżej przedstawionej decyzji do Wojewody [...] złożyli M. S. i Z. B., domagając się jej uchylenia i "wyznaczenia dodatkowego terminu w celu przedłożenia brakujących postanowień sądowych" w szczególności stwierdzającego nabycie spadku po D. S. Podnieśli, że jedynie Z. B. jest w stanie ustalić krąg spadkobierców D. S. a z uwagi na zły stan zdrowia nie była w stanie tego uczynić w toku postępowania prowadzonego przez organ l instancji. Nadto podnieśli, że obecnie toczy się postępowanie w sprawie nabycia spadku po D. S., które powinno zakończyć się na początku [...] r. i niezwłocznie po uprawomocnieniu się postanowienia w tym przedmiocie zostanie ono przedłożone organowi. Decyzją z dnia [...] r. (znak: [...]) Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko organu l instancji. Powołując się na brzmienie art. 136 ust. 3 ww. ustawy, podkreślił, że do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości potrzebna jest zgoda wszystkich osób legitymowanych do jego złożenia, a więc gdy nieruchomość była przedmiotem współwłasności wszystkich jej właścicieli bądź też ich spadkobierców. Stwierdził, że postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości musi toczyć się z udziałem wszystkich niezbędnych stron, co stanowi gwarancję odpowiedniej ochrony ich interesów prawnych. Wskazał , że art.136 ust.3 ustawy statuuje bezwzględny wymóg, aby wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pochodził od wszystkich współwłaścicieli. Odnosząc się do prośby wnioskodawców o wyznaczenie dodatkowego terminu, organ odwoławczy podał, że pismem z dnia [...] r. nr [...] zwrócił się do wnioskodawców o przedłożenie materiałów niezbędnych do uzupełnienia postępowania i wydania rozstrzygnięcia, wyznaczając im 14 - dniowy termin na dostarczenie wymaganych dokumentów. Wnioskodawcy otrzymali ww. pismo w dniu [...] r. i mimo upływu zakreślonego terminu nie przedłożyli żadnych dokumentów. W związku z powyższym zasadne było rozpoznanie odwołania w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i utrzymanie decyzji organu l instancji w mocy, wobec nie złożenia wniosku o zwrot nieruchomości przez wszystkich uprawnionych. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. złożyli Z. B. i M. S. W uzasadnieniu podnieśli, że zwrócili się o wyznaczenie dodatkowego terminu do załatwienia spraw spadkowych po D. S., W. S., A. S., P. S. i S. S. Mimo zapewnień, że sprawy te zostaną załatwione w maju, tak się nie stało, dlatego też nie byli w stanie przedłożyć w zakreślonym terminie stosownych dokumentów. Podkreśli, że żaden z organów prowadzących postępowanie administracyjne nie pouczył ich o możliwości wnioskowania o zawieszenie postępowania, a dowiedzieli się o tym dopiero w toku postępowań spadkowych w sądzie. Wystąpienie w tej sprawie okazało się spóźnione, albowiem została już wydana decyzja z dnia [...] r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Podniósł, że zarzut braku zawiadomienia o możliwości zawieszenia postępowania nie wpłynął na prawidłowość decyzji. Dla uzasadniania tezy o konieczności założenia wniosku przez wszystkich współwłaścicieli, bądź ich spadkobierców odwołał się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Skarga jest uzasadniona. Stosownie do treści art. 136 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji (tekst jednolity Dz.U.00.46.543), w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Z normy tej wynika obowiązek organu ustalenia spadkobierców właściciela wywłaszczonej nieruchomości. Z przepisu art. 136 ust.3 ustawy wynika natomiast , że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zacytowane przepisy nie wprowadzają żadnego wyjątku w ogólnych zasadach postępowania prowadzonego przez organ administracji. Zgodnie z tymi regułami w spadkobierców o przyłączeniu się do wniosku w zakreślonym terminie bez wskazania żadnego rygoru. W kolejnym piśmie z dnia [...] r zastosowano rygor zawieszenia postępowania. W pismach z dnia [...] r, [...] r, [...] r, [...] r. i [...] r. wezwano wnioskodawców o powyższe dokumenty pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W związku z powyższym uprawnione było przekonanie wnioskodawców, że w sprawie nie zostanie wydana decyzja merytoryczna do czasu złożenia przez nich wymaganych przez organ dokumentów. Podkreślenia wymaga, że brak zgody pozostałych współwłaścicieli (spadkobierców) na zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowi negatywną przesłankę do zwrotu takiej nieruchomości. Okoliczność ta może jednakże stanowić podstawę decyzji odmownej tylko po ustaleniu przez organ stron postępowania. Brak udziału w postępowaniu wszystkich podmiotów, którym przysługuje przymiot strony stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego, o której jest mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 póz. 1270 ze zm.) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji. Dlatego też , na podstawie powołanych przepisów orzeczono jak w sentencji.