II GZ 306/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Urszula Raczkiewicz po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 2 września 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 357/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] marca 2008 r., Nr [...] w przedmiocie nakazu wstrzymania eksploatacji kopaliny bez wymaganej koncesji postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 14 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 357/08, referendarz sądowy odmówił przyznania Z. R. prawa pomocy. Rozstrzygnięcie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Z. R. w złożonym oświadczeniu wyjaśnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych ze względu na bardzo trudną sytuację finansową, spowodowaną "blokadą urzędową i bankową", kradzieżą bydła, brakiem odszkodowań i dopłat. Wskazał, że jest właścicielem jednopokojowego mieszkania, nieruchomości rolnej o powierzchni 9,19 ha oraz współwłaścicielem (w udziale wynoszącym 1/3) budynku inwentarskiego. Na wezwanie sądu do uzupełnienia złożonego wniosku skarżący nie udzielił wyczerpującej odpowiedzi i nie przedstawił żadnych dokumentów. Po rozpatrzeniu sprawy w związku z wniesionym sprzeciwem Wojewódzki Sąd Administracyjny w R., postanowieniem z dnia z dnia 2 września 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 357/08, odmówił Z. R. przyznania prawa pomocy. Sąd wskazał, że z mającego zastosowanie w sprawie art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Wniosek ten powinien być sporządzony rzetelnie i powinny się w nim znaleźć wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Z uwagi na fakt, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i jego możliwości finansowych oraz stanu rodzinnego Sąd I instancji wezwał Z. R. do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wskazał, że w odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nie przedłożył zaświadczenia o sytuacji rodzinnej oraz udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem. W związku z powyższym Sąd nie mógł przejść do porządku nad sytuacją, w której strona twierdzi, że nie ma żadnych oszczędności ani dochodów, pomimo posiadania 9,19 hektarowego gospodarstwa, a jednocześnie odmawia ujawnienia w jaki sposób i za jakie kwoty potrafi się utrzymać. Sąd I instancji wyjaśnił, że brak pełnej wiedzy na temat sytuacji finansowej skarżącego z powodu nienadesłania niezbędnych wyjaśnień i dokumentów uniemożliwia dokonanie oceny jego możliwości finansowych. Dlatego też należało uznać, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie Z. R. stwierdził, że dokładnie opisał swą bardzo trudną sytuację wynikającą z "ogólnej blokady finansowo-gospodarczej". Wskazał, że na bardzo trudną sytuację złożyło się: nieudzielanie kredytów na uprawę pola, na hodowlę i innych inwestycyjnych, brak odszkodowań w uprawach w wyniku gradobicia, wymarznięcia i suszy, brak odszkodowań i innych funduszy za odbudowę stada. Skarżący podał, że nie ma wody ani prądu, nie otrzymuje też dopłat z Unii Europejskiej ze względu na "blokadę finansowo gospodarczą". W ostatnim roku zaorał on pole i dlatego zakazano mu sprzedaży żwiru, gdyż sądzono, że otrzyma środku unijne, których w rzeczywistości nie otrzymał. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, co wynika wprost z art. 246 § 1 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że Z. R. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd I instancji przeanalizował załączone do akt sprawy dokumenty i odniósł się do nich, jednakże okazały się one niewystarczające. Na uwagę zasługuje fakt, że skarżący został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do podania szczegółowych informacji na temat stanu majątkowego oraz przedstawienia stosownych dokumentów, które umożliwiłyby Sądowi dokonanie oceny jego sytuacji finansowej. Z obowiązku tego nie wywiązał się rzetelnie, ograniczając się do bardzo skrótowej odpowiedzi i powołując się na treść wcześniejszych pism kierowanych do Sądu, w których także brak było szczegółowych danych o stanie rodzinnym i dochodach. W rezultacie Sąd I instancji rozpatrując wniosek Z. R. nie miał informacji na temat źródła i wysokości jego dochodów ani wiadomości na temat jego rzeczywistych kosztów utrzymania. Sąd I instancji słusznie wskazał, że brak pełnej wiedzy na temat sytuacji finansowej skarżącego z powodu nienadesłania niezbędnych wyjaśnień i dokumentów uniemożliwia dokonanie oceny jego możliwości finansowych. Koszty sądowe nie mogą zamykać stronie drogi do sądu, jednakże w żadnym razie nie można przyjąć, że skarżący wykazał, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy. Rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola zgodności z prawem orzeczeń wydanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Jedynie naruszenie prawa może skutkować uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia Sądu I instancji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.