II GSK 248/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędziowie NSA Janusz Drachal Józef Waksmundzki (spr.) Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 24 października 2007 r. sygn. akt II SA/Sz 384/07 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2. oddala skargę A. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] września 2006 r. nr [...], 3. zasądza od A. S. na rzecz Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. kwotę 237 złotych (dwieście trzydzieści siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z dnia 24 października 2007 r. o sygn. akt II SA/Sz 384/07 uwzględnił skargę A. S. i uchylił decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2006 r. nr [...] oraz decyzję ją poprzedzającą Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. Sz. nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. dotyczące odmowy przyznania renty strukturalnej. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu [...] lutego 2006 r. A. S. złożyła w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. Sz. wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. odmówił przyznania A. S. renty strukturalnej. Organ uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała pięciu lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu rolników w okresie od 1 stycznia 1991 r. do dnia złożenia wniosku i tym samym nie spełniła warunku określonego w § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191), który jest konieczny do otrzymania tego rodzaju świadczenia pieniężnego. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy tę decyzję i podzielił stanowisko organu I instancji w tej kwestii. Organ odwoławczy podał, że A. S. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 10 kwietnia 1978 r. do 20 kwietnia 1984 i od 3 stycznia 2006 r. do nadal zaś w okresie od 1 maja 1978 do 30 kwietnia 1983 r. była zwolniona od płacenia składek z tego tytułu Organ II instancji nie uwzględnił wymienionego okresu ubezpieczenia, gdyż przypadał on w czasie obowiązywania ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin, a nie obecnej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. uchylając decyzje organu I i II instancji zarzucił błędną wykładnię przepisu § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Zgodnie z treścią § 4 pkt 2 warunkiem otrzymania renty strukturalnej jest prowadzenie nieprzerwanie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku i podleganie przez okres co najmniej 5 lat ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. W ocenie Sądu I instancji warunek ten jest spełniony, gdy rolnik podlegał pięcioletniemu ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu zarówno na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133), jak i ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Za taką wykładnią przemawia treść przepisu § 4 pkt 2 rozporządzenia w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 października 2005 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2005 r. Nr 211, poz. 1759). Przepis ten nie wprowadza już wymogu, aby okres ubezpieczenia emerytalno - rentowego rolnika przypadał w okresie 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku, jak regulował to przepis § 4 pkt 2 rozporządzenia w wersji pierwotnej, ale może dotyczyć także okresu wcześniejszego. Sąd I instancji uznał więc, że minimalny pięcioletni okres ubezpieczenia emerytalno - rentowego rolnika, o którym mowa w § 4 pkt 2 rozporządzenia nie jest ustalany jedynie w oparciu o przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników obowiązującej od 1 stycznia 1991 r. ale także z uwzględnieniem przepisów ustaw wcześniejszych. Z wymienionych względów Sąd I instancji stwierdził, że stanowisko przyjęte w tej kwestii przez organy ARiMR w obydwu decyzjach było nieprawidłowe. W skardze kasacyjnej Dyrektor [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191) w wersji ustanowionej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 października 2005 r. o zmianie warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych, polegające na niewłaściwym przyjęciu, że warunek minimalnego pięcioletniego okresu ubezpieczenia emerytalno - rentowego jest spełniony, gdy rolnik podlegał temu ubezpieczeniu zarówno na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin, jak i ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W wyniku błędnej interpretacji przepisu § 4 pkt 2 rozporządzenia Sąd I instancji nieprawidłowo stwierdził, że skarżąca A. S. spełniła warunek otrzymania renty strukturalnej określony w tym przepisie, co stanowiło przyczynę uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura ARiMR w S. Sz. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. organ skarżący zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., polegające na zastosowaniu tego przepisu pomimo braku przesłanek w tym zakresie. W ocenie skarżącego organy ARiMR nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Argumentując podniesione zarzuty organ podkreślił, że przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin nie zawierały regulacji prawnych dotyczących ubezpieczenia emerytalno - rentowego osób prowadzących działalność rolniczą. Ten rodzaj ubezpieczenia został wprowadzony dopiero w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. Dlatego od daty wejścia w życie tej ustawy, tj. 1 stycznia 1991 r., można uwzględniać okresy podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu w ramach przyznawania rent strukturalnych. Według organu takie stanowisko potwierdza wykładnia literalna przepisu § 4 pkt 2 rozporządzenia, który wyraźnie stanowi o obowiązku podlegania rolnika ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. S. wniosła o jej oddalenie i przyznanie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest uzasadniona. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W objętej rozważaniami Sądu skardze kasacyjnej Dyrektor [...] Oddziału ARiMR podniósł zarzut błędnej wykładni przepisu § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. W ocenie organu skarżącego pięcioletni termin podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu, będący jednym z warunków do otrzymania renty strukturalnej, jest obliczany na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a nie jak przyjął Sąd I instancji również w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin. W polskim systemie prawnym renta strukturalna jako szczególny rodzaj świadczenia pieniężnego przyznawanego rolnikom, została uregulowana w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191). Akt ten określa szczegółowe warunki i tryb udzielenia, wypłacania oraz zawieszania rent strukturalnych. W przepisie § 4 tego rozporządzenia określono warunki, jakie musi spełnić rolnik ubiegający się o rentę strukturalną. W tej sprawie wątpliwości Sądu I instancji wzbudził jeden z warunków przewidziany w § 4 pkt 2 dotyczący rolnika, "który prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej pięciu lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników." Przepis ten wyraźnie nawiązuje w swoim odesłaniu do podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu wg przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jednakże wątpliwości co do nazewnictwa eliminuje art. 6 pkt 11 ustawy nakazujący przez ubezpieczenie emerytalno - rentowe rozumieć ubezpieczenie określone w tej ustawie. Przepis art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zawiera pełne unormowanie co do kręgu osób podlegających ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu z mocy ustawy lub objętych ubezpieczeniem na ich wniosek. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu z mocy ustawy podlega rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1ha przeliczeniowego lub dział specjalny, a także domownik rolnika. Emerytura rolnicza przysługuje rolnikowi, który ukończył 65 lat i podlegał ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu przez co najmniej 100 kwartałów. W wieku 60 lat rolnik musi się wykazać ubezpieczeniem przez co najmniej 120 kwartałów, zaś wnioskodawca pozbawiony możliwości prowadzenia działalności rolniczej z przyczyn od niego niezależnych - przez co najmniej 50 kwartałów (art. 19 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3). Gdyby więc liczenie okresu ubezpieczenia emerytalno - rentowego rolnika następowało dopiero od 1 stycznia 1991 r., tj. od daty wejścia w życie ustawy, przyznanie emerytury rolniczej w kolejno wymienionych sytuacjach byłoby możliwe odpowiednio po upływie określonego czasu od wejścia w życie ustawy (odpowiednio kilkunastu lub kilkudziesięciu lat). W art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2 omawianej ustawy do okresów ubezpieczenia wymaganych w art. 19 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3, zalicza się okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983 - 1990 oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r. Od podlegania ubezpieczeniu należy wyraźnie odróżnić możliwość zaliczania do okresów ubezpieczenia stanów faktycznych zaistniałych przed wejściem w życie ustawy. Biorąc pod uwagę terminologię, jaką posłużono się w § 4 pkt 2 rozporządzenia, zawarte w nim odesłanie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników nie obejmuje okresów ubezpieczenia rolnika, jakiemu podlegał przed 1 stycznia 1991 r. Renta strukturalna przysługuje bowiem rolnikom po ukończeniu 55 lat, a więc znacznie młodszym od osób, które mogą ubiegać się o przyznanie emerytury rolniczej. To udogodnienie musi być powiązane z racjonalnie określonymi warunkami, jakie są wymagane do uzyskania renty strukturalnej. Nie można rygorystycznego sposobu liczenia pięcioletniego okresu ubezpieczenia wymaganego do przyznania renty strukturalnej zastępować unormowaniem liberalnym odnoszącym się do emerytury rolniczej, gdyż w przeciwnym wypadku istota obydwu rodzajów świadczeń realizujących powiązane z nimi cele uległaby deformacji. Z tych względów pięcioletni okres ubezpieczenia emerytalno - rentowego wymagany w § 4 pkt 2 rozporządzenia do przyznania renty strukturalnej, liczy się po dniu wejścia w życie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem powyższego przepisu prawa materialnego, gdyż Sąd I instancji błędnie utożsamił sposób liczenia okresów ubezpieczenia emerytalno-rentowego rolników przy przyznawaniu renty strukturalnej i emerytury rolniczej. Po wejściu w życie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników A. S. podlegała takiemu ubezpieczeniu dopiero od 3 stycznia 2006 r. a więc krócej niż wymagane pięć lat. Nie można było do wymaganego okresu ubezpieczenia zaliczyć ubezpieczenia A. S. od 10 kwietnia 1978 r. do 20 kwietnia 1984 r., uwzględnianego wyłącznie przy ubieganiu się o emeryturę rolniczą. Zdarzenia te miały bowiem miejsce pod rządami ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin, czyli przed wejściem w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tj. przed 1 stycznia 1991 r. Należy więc stwierdzić, że wykładnia art. § 4 pkt 2 rozporządzenia dokonana przez organy ARiMR była prawidłowa. W związku z powyższym Sąd I instancji niezasadnie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., uchylił obydwie decyzje administracyjne. W rozpoznawanej sprawie zasadniczy zarzut podniesiony w skardze kasacyjnej odnosił się do naruszenia prawa materialnego, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, na podstawie art. 188 i 203 pkt 2 p.p.s.a., jak w sentencji.