I FZ 497/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Juliusz Antosik po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K.D . na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 października 2008 r., sygn. akt I SA/Rz 460/08 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 21 stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienie środka odwoławczego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 2 października 2008 r., sygn. akt I SA/Rz 460/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek skarżącego - K. D. o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd I instancji na wstępie przedstawił treść oświadczeń skarżącego dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej. Z oświadczeń tych wynikało, że skarżący, z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, uzyskuje dochód w wysokości 1.680,20zł (brutto) miesięcznie. Wynikało z nich również, że z uwagi na przestępstwo popełnione przez byłego pracownika utracił płynność finansową i zaprzestał spłacania zaciągniętych kredytów i rat leasingowych. Posiada zaległości wobec Urzędu Skarbowego oraz ZUS. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i trójką dzieci. Jedna z córek cierpi na porażenie mózgowe. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 150 m-, udziały w budynku magazynowo-biurowym oraz samochód osobowy o wartości około 45.000zł. Sąd wskazał następnie, że referendarz sądowy pismem z dnia 19 czerwca 2008 r. wezwał skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia w zakresie sytuacji majątkowej i przedłożenia dokumentów potwierdzających sytuację na którą się powołuje, tj. fakt, że został okradziony, wielkość szkody, jej wpływ na sytuację finansową. Ponadto, przedłożenia dowodów wskazujących na wysokość wydatków związanych z kosztami leczenia oraz udokumentowanie stanu zdrowia żony i córki, informacji o ewentualnej pomocy od instytucji i osób trzecich w codziennym utrzymaniu, a także o wyszczególnienie kosztów utrzymania siebie i rodziny, podania informacji o zobowiązaniach i wierzytelnościach, przedłożenia zeznania podatkowego za 2007 r. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący pismem z dnia 17 lipca 2008 r. zwrócił się o przedłużenie terminu do złożenia żądanych dokumentów ponieważ dokumenty dotyczące kredytów i leasingów znajdują się w biurze rachunkowym i zostaną odebrane dnia 19 lipca 2008r. Natomiast dostarczenie zaświadczenia z poradni psychiatrycznej nie jest możliwe z uwagi na urlop lekarza. Skarżący podał, iż przesyła zaświadczenie o niepełnosprawności córki. Dokument taki nie został jednak załączony do wskazanego pisma. Sąd I instancji, dokonując analizy powyższych okoliczności, stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy. Złożone przez skarżącego oświadczenie nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz sytuacji majątkowej jego rodziny. Sąd wskazał, że brak danych w postaci dokumentów i wyjaśnień na skutek niezastosowania się do wezwań, pozbawiło utrudniło dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Na to postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym zażądał uchylenia postanowienia i przyznania prawa pomocy. Ponadto skarżący zaznaczył, że na żądanie przedstawi aktualną sytuację, potwierdzającą fakt, że pomoc jest mu niezbędna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Do sądu rozpatrującego wniosek w przedmiocie prawa pomocy, należy zaś ocena czy okoliczności takie zachodzą. Należy jednocześnie zaznaczyć, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, 2) aktualnej kondycji finansowej strony. Warto w tym miejscu przypomnieć, że prawo pomocy, przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie i być przyznawana osobom które rzeczywiście jej potrzebują. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości tej Sąd I instancji skorzystał, wzywając stronę skarżącą do nadesłania dokumentów mogących pomóc w zobrazowaniu sytuacji materialnej skarżącego i potwierdzających jednocześnie prawdziwość złożonych przez niego oświadczeń. Skarżący jednakże nie nadesłał ani dokumentów poświadczających fakt, że został okradziony, ani też innych dokumentów o wielkości poniesionej szkody i jej wpływu na sytuację finansową. Nie przedłożył również dokumentów wskazujących wysokość wydatków związanych z kosztami leczenia oraz udokumentowanie stanu zdrowia żony i córki. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, że do wyłącznej oceny sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd I instancji dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania oświadczeń strony za prawdziwe, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.