II FZ 489/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Edyta Anyżewska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 1414/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi K. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania z urzędu oczywistych omyłek pisarskich postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 1414/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K. C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, iż prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ruchomego ani oszczędności. Uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 4.165 zł brutto (średnie dochody netto z 3 miesięcy wynoszą 3.321 zł.). Skarżący wskazał, że utrzymuje się sam, a uzyskiwany dochód przeznacza na bieżące koszty utrzymania (łączne koszty mediów, wyżywienia, dojazdów do pracy, lekarstw to około 2.250 zł), nie ma więc możliwości poczynienia żadnych oszczędności we własnych środkach. Strona podniosła w związku z powyższym, że popiera liczne skargi złożone do Sądu wojewódzkiego, a od każdej z nich wymagana jest opłata sądowa (łączna kwota wpisów przekracza 3 tys. zł). Uiszczenie tych wpisów nie jest według skarżącego możliwe bez uszczerbku dla jego koniecznego utrzymania. Swoją sytuację finansową skarżący udokumentował przy tym (w wyniku wezwania Sądu) przedkładając zaświadczenia o wysokości dochodów i wysokości opłat za mieszkanie, wyciąg z rachunku bankowego oraz kopie deklaracji podatkowej PIT-37 za 2007 r., faktur za telefon, gaz, energię elektryczną i biletu miesięcznego. Odnosząc się do wspomnianych okoliczności Sąd pierwszej instancji zauważył, że nie uzasadniają one przyznania prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie. Jedynym bowiem bieżącym kosztem przedmiotowego procesu jest wpis od skargi w kwocie 100 zł. Skarżący dysponuje natomiast miesięcznie kwotą w wysokości około 3.300 zł. Kwota ta pozostaje do dyspozycji jednej osoby i przeznaczona jest wyłącznie na utrzymanie skarżącego. Po odliczeniu od tej kwoty miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącego w wysokości 2.250 zł, strona dysponuje wolnymi środkami w wysokości około 1.000 zł miesięcznie. W tym stanie rzeczy strona powinna wygospodarować z tych wolnych środków 100 zł na uiszczenie wpisu sądowego w sprawie bez uszczerbku dla jej koniecznego utrzymania, tym bardziej że do opłacenia tego wpisu wezwano skarżącego w maju 2008 r. (miał zatem na poczynienie stosownych oszczędności kilka miesięcy). Dodatkowo Sąd podkreślił, że skarżący nie przedstawił (mimo stosownego wezwania) wyciągu z rachunku bankowego, na który otrzymuje wynagrodzenie ze stosunku pracy. Nie ma w związku z powyższym podstaw do wyjątkowego traktowania skarżącego, o jakim mowa w art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a. Stosownie bowiem do tego ostatniego przepisu, warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (co w sprawie nie miało miejsca) W zażaleniu na omówione wyżej orzeczenie skarżący domagał się jego uchylenia podnosząc, że Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę liczby sporów zawisłych (i tych które dopiero zostaną zainicjowane) przed tym Sądem, a w konsekwencji wysokości związanych z nimi kosztów sądowych (kwota żądanych opłat już przekroczyła 3 tys. zł). Błędne jest wobec tego stanowisko Sądu, iż skarżący powinien bez uszczerbku koniecznego dla jego utrzymania wygospodarować z własnych dochodów środki niezbędne do partycypowania w kosztach procesu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając niniejsze zażalenie nie sposób pominąć tego, że Sąd odwoławczy oceniał już argumentację strony w zakresie wskazywanych przez nią okoliczności, mających uzasadniać przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy bowiem zauważyć, że – jak wskazuje sama strona – popiera ona szereg sporów przed Sądem wojewódzkim, przy czym w innych sprawach również ubiega się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (w zakresie wpisu sądowego). W części zaś tych spraw wniesiono także zażalenia na odmowne postanowienia Sądu pierwszej instancji, a zawarte w tych środkach odwoławczych wnioski i argumentacja były analogiczne do tych przytoczonych w części sprawozdawczej niniejszego orzeczenia. W sprawach o sygn. akt I FZ 425-429/08, Naczelny Sąd Administracyjny (postanowieniami z dnia 21 listopada 2008 r.) oddalił zażalenia strony na stosowne postanowienia Sądu wojewódzkiego, odmawiające stronie przyznania prawa pomocy, uznając zarzuty i wywody tych zażaleń za niezasadne. Tytułem przypomnienia należy zauważyć, że Sąd odwoławczy – odnosząc się do stanowiska strony w powołanych wyżej sprawach – wyjaśnił w szczególności, iż "skarżący osiąga dochód miesięczny w wysokości ok. 3.300 zł netto, co – po uwzględnieniu wskazanych wydatków – oznacza, że jest w stanie wygospodarować miesięcznie kwotę 1.000 zł." Sąd podkreślił przy tym, że zaskarżone do sądu orzeczenia organów podatkowych "zostały wydane w okresie od lutego do kwietnia 2008 r." (w niniejszym przypadku był to marzec) "natomiast wezwania do uiszczenia wpisów sądowych pochodzą z okresu od maja do lipca 2008 r." (w tej sprawie był to maj). Stąd też "nawet uwzględniając łączną wysokość wszystkich wpisów sądowych, jakie skarżący jest zobowiązany uiścić, należy uznać, że jest on w stanie zgromadzić środki konieczne do pokrycia kosztów sądowych. Z przedstawionego stanu faktycznego wynika bowiem, że skarżący dysponował odpowiednim czasem (...) i odpowiednimi wolnymi środkami. Powyższe jest wystarczającym powodem, by uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla jego utrzymania." Niezależnie od powyższego Sąd podkreślił, że skarżący nie wywiązał się z zobowiązania nałożonego na niego w trybie art. 255 P.p.s.a. "W postanowieniu referendarza sądowego oraz w zaskarżonym postanowieniu zostały wyraźnie wskazane wątpliwości co do sytuacji finansowej skarżącego, związane z nieprzedstawieniem wyciągu z rachunku bieżącego, na który wpływa wynagrodzenie za pracę. Strona w żaden sposób nie wyjaśniła tych wątpliwości, ani w sprzeciwie od postanowienia referendarza, ani w zażaleniu na postanowienie WSA (...). Również zatem w świetle powyższych okoliczności należy uznać, że strona nie poczyniła wszystkich kroków do pełnego i wiarygodnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej, a co za tym idzie – nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla strony." Sąd kasacyjny w obecnym składzie w pełni podziela stanowisko zawarte w przywołanych orzeczeniach, zauważając w związku z tym, że argumentacja na jego poparcie przytoczona przesądza również o niezasadności obecnie rozpoznawanego zażalenia. Dodatkowo wskazać w tym kontekście należy, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej jej możliwości finansowych (por. M. Knysiak-Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 85). Analiza tego rodzaju przeprowadzona w niniejszej sprawie nie pozwala na stwierdzenie, że środki, którymi strona dysponuje, nie pozwalają na ponoszenie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie. Wielokrotnie przewyższają one bowiem wysokość żądanego w sprawie wpisu sądowego (około 1000 zł wolnych środków finansowych miesięcznie, przy 100 zł żądanej opłaty sądowej). Ponadto w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Z tych względów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.