II FZ 508/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 września 2008 r., sygn. akt I SA/Go 426/08 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 19 lutego 2008 r., nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 29 września 2008 r., sygn. akt I SA/Go 426/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił M. W. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 19 lutego 2008 r. w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, skarżący wystąpił z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M. W. podał, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, która wychowuje swojego piętnastoletniego syna. Domownicy utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego – 619 zł miesięcznie oraz wynagrodzenia za pracę żony – 1126 zł. Wysokość stałych miesięcznych wydatków rodziny określono na kwotę 860 zł (koszt najmu mieszkania – 600 zł, prąd – 120 zł, gaz – 40 zł, telewizja i internet – 100 zł). Skarżący wskazał również, że jest obciążony zajęciami komorniczymi opiewającymi na sumę ok. 200.000 zł, a ponadto nie posiada nieruchomości, oszczędności ani żadnych wartościowych przedmiotów. Z dokumentów przedłożonych przez stronę w toku postępowania wynika, że działalność gospodarcza skarżącego zarówno w 2007 r., jak i w okresie od stycznia do maja 2008 r. przyniosła straty (w 2007 r. strata wyniosła 23.364,62 zł). Zgodnie z wyjaśnieniami skarżącego, miesięczne stałe koszty prowadzenia działalności gospodarczej kształtują się na poziomie 17.092 zł i obejmują wydatki na czynsze za najem lokali, opłaty na ubezpieczenie społeczne, wydatki na paliwo, wodę, prąd, usługi księgowe oraz ogłoszenia w prasie i reklamę, jak również opłatę leasingową za samochód służący do przewożenia towarów w firmie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w motywach rozstrzygnięcia podkreślił, że analiza sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego przeprowadzona na podstawie treści oświadczenia oraz dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy daje podstawę do przyjęcia, iż poziom dochodów skarżącego jest wyższy niż deklarowany. W konsekwencji Sąd uznał, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu M. W. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu. Skarżący argumentował, że jego możliwości finansowe są ograniczone, na dowód czego przedstawił kopię postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia 29 sierpnia 2008 r. zwalniającego M. W. z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od apelacji oraz kopię korespondencji z Bankiem P. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu. Na aprobatę zasługuje stanowisko Sądu pierwszej instancji, który nie stwierdził podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Trudno bowiem zasadnie utrzymywać, że kondycja finansowa strony nie pozwala na zapłacenie kwoty wpisu od skargi w sytuacji, gdy skarżący pokrywa związane z działalnością gospodarczą miesięczne wydatki obejmujące m. in. ogłoszenia w prasie, reklamę oraz prasę do salonów w kwocie ok. 700 zł, a także ratę leasingową w wysokości 2.800 zł za samochód, którego wartość w 2007 r. ustalono na ponad 100.000 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w kwestionowanym postanowieniu słusznie podniesiono, że analiza materiałów zgromadzonych w sprawie prowadzi do wniosku, iż poziom dochodów skarżącego jest wyższy niż deklarowany. Przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w pełnym zakresie byłoby w tym przypadku nieuzasadnione. Strona nie może bowiem skutecznie żądać przeniesienia całego ciężaru opłaty sądowej na Skarb Państwa, skoro jej własne wydatki pozostają w dysproporcji do wykazywanych przez nią dochodów i obciążeń. Odnosząc się do załączonych do zażalenia kopii pism zauważyć należy, że adresatem przesłanego przez Bank P. wezwania do zapłaty z dnia 9 czerwca 2008 r. jest A. W., natomiast pismo dotyczące zadłużenia M. W. wobec wspomnianego Banku zostało opatrzone datą 11 kwietnia 2007 r., a zatem nie może być źródłem aktualnych informacji o stanie majątkowym strony. Niezależnie od powołanych okoliczności podkreślenia wymaga, że zaległości wynikające ze stosunków prywatnoprawnych nie przesądzają o konieczności przyznania zwolnienia od wpisu sądowego w całości. Brak bowiem podstaw do uznania, że tego typu zobowiązanie należy traktować priorytetowo w stosunku do opłat sądowych stanowiących należności publicznoprawne (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2006 r., sygn. akt II FZ 49/06, niepubl.). Podstawy do uwzględnienia żądania nie może również stanowić fakt zwolnienia skarżącego od opłaty sądowej od apelacji przez sąd powszechny. Wydane w tym zakresie przez Sąd Rejonowy postanowienie nie jest wiążące dla sądu administracyjnego, który rozstrzyga sprawę w oparciu o oświadczenia i dokumenty znajdujące się w aktach niniejszej sprawy. Na marginesie jedynie podnieść należy, że nieuprawnione były uwagi Sądu pierwszej instancji oceniające argumentację zawartą w postanowieniu wydanym uprzednio przez referendarza sądowego. Prawidłowe wniesienie sprzeciwu (co miało miejsce w niniejszej sprawie) spowodowało bowiem utratę mocy orzeczenia referendarza sądowego i przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia kwestii prawa pomocy przez sąd, który nie powinien zajmować się wówczas badaniem prawidłowości zakwestionowanego postanowienia (por. art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Zakamycze 2005, str. 619). Dostrzeżone uchybienie pozostaje jednakże bez znaczenia dla oceny legalności kontrolowanego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdyż nie miało ono jakiegokolwiek wpływu na kierunek zaskarżonego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.