II OZ 1142/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Rady Miejskiej w S. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 4 września 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 432/08 o przywróceniu S. B., B. W. B., J. B., U. G., E. K., A. P., E.F. i J. B. terminu do złożenia skargi na uchwałę Rady Miejskiej w S. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia zażalenie oddalić. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, przywrócił S. B., B. W. B., J. B., U. G., E. K., A. P., E.F. i J. B. termin do złożenia skargi na uchwałę Rady Miejskiej w S. z dnia [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargi ww stron postępowania. We wniosku złożonym przez wszystkich skarżących w dniu 27 sierpnia 2008 r. wynikało, iż organ I instancji przesyłając skarżącym uchwały w sprawie nieuwzględnienia ich wezwań do usunięcia naruszenia prawa nie zamieścił żadnego pouczenia o prawie, sposobie i terminie ich zaskarżenia. O przysługujących prawach i obowiązkach w kwestii zaskarżalności uchwał organów samorządowych, skarżący dowiedzieli się dopiero z pouczenia sądu zawartego podczas doręczenia postanowienia o odrzuceniu skargi. W związku z powyższym Sąd wydając skarżone postanowienie, stwierdził, że skarżący, nie ponoszą winy w przekroczeniu terminu do złożenia skargi wskutek braku pouczenia przez organ o prawie, sposobie i terminie zaskarżenia jego uchwał. Zdaniem Sądu Skarżący nie dochowując wymaganego prawem terminu do złożenia skargi, nie byli świadomi swoich praw i obowiązków, natomiast organ zobowiązany do pouczenia stron nie dopełnił swojej powinności. W tym stanie rzeczy na mocy art. 86 i 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Sąd orzekł o przywróceniu terminu do dokonania czynności procesowej. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Rada Miejska w S. zarzucając mu naruszenie art. 86 i art. 87 p.p.s.a. oraz art. 101 ustawy "o samorządzie terytorialnym". Jak podniósł uczestnik przepisy postępowania administracyjnego nie mają zastosowania w sprawie uchwalania planów miejscowych, "...zaś w odniesieniu do art. 101 ustawy o samorządzie terytorialnym wyłącznie w zakresie terminów załatwiania spraw w postępowaniu administracyjnym, co wynika wprost z treści art. 101 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym". Z powyższego wynika zatem, że skarżący nie uprawdopodobnili braku swojej winy w niedochowaniu terminu o jakim mowa, co winno skutkować uchyleniem skarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest pozbawione uzasadnionych podstaw albowiem skarżone orzeczenie odpowiada całkowicie prawnym wymogom. Art. 86 § 1 p.p.s.a., stanowi, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej w postępowaniu procesowym bez swojej winy, Sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Odwołanie się do braku winy w cyt. przepisie powoduje, iż przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w postępowaniu sądowym we właściwym czasie. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, a także brak pouczenia lub błędne pouczenie przez organ administracji o przysługujących stronie środkach zaskarżenia oraz terminach i sposobie ich wniesienia. W związku z powyższym, podzielić należało przyjęte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WSA w Białymstoku stanowisko, iż w sytuacji braku pouczenia strony o przysługujących jej środkach zaskarżenia, przekonanie skarżącego, że wezwanie do usunięcia braków uchwały Rady Miejskiej w S. organ nie wypełnia swoich ustawowych obowiązków. Przypomnieć należy w tym miejscu pogląd, który Sąd Najwyższy wyraził na gruncie ustawy o NSA z 1995 r. w postanowieniu z dnia 20 czerwca 1995 r. (sygn. akt III ARN 21/95, OSNP 1995 r., nr 24, poz. 298), iż kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu należy w postępowaniu przed sądem administracyjnym oceniać nie tylko pod kątem obowiązku strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, lecz także w świetle określonych prawem obowiązków organów administracji publicznej w postępowaniu poprzedzającym postępowanie sądowoadministracyjne. Wbrew opinii organu powyższego stanowiska nie można podważyć przy uwzględnieniu niejednoznacznych uregulowań zawartych w art. 101 ustawy o samorządzie gminnym (błędnie określanym w zażaleniu jako ustawa "o samorządzie terytorialnym"). Kwestia terminów do wnoszenia skarg na uchwały lub zarządzenia zaskarżane w trybie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym dowodzi – mimo wielu lat obowiązywania tej ustawy – budzi poważne wątpliwości, powodując rozbieżności w orzecznictwie. Świadczy o tym uchwała NSA z dnia 2 kwietnia 2007 r. (sygn. akt II OPS 2/07, ONSAiWSA 2007, nr 3, poz. 60), którą podjęto w związku z pojawiającymi się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozbieżnościami w stosowaniu art. 53 § 2 p.p.s.a. w przypadku wnoszenia skarg w trybie art. 101 ust 1 ustawy o samorządzie gminnym. Należy w tym miejscu podzielić przyjęty w powoływanym wyżej orzeczeniu Sądu Najwyższego pogląd, że nie jest prawidłowe obarczanie stron ujemnymi konsekwencjami wynikającymi z rozbieżnej wykładni przepisów prawnych stosowanej przez organy administracji i sądy, zwłaszcza wtedy, gdy może to prowadzić do ograniczenia lub zakwestionowania prawa do sądu. Pod uwagę należy mieć przede wszystkim konstrukcję art. 9 k.p.a., z którego wynika jednoznacznie, że organy administracji powinny informować strony o przysługujących im uprawnieniach z urzędu (zob. np. uchwała SN z dnia 8 czerwca 1995 r., sygn. akt III AZP 9/95, OSNP 1995 r., nr 20, poz. 243). Jeżeli więc uchwały organów gmin, w przeciwieństwie do decyzji administracyjnych, nie zawierają pouczenia o przysługujących środkach prawnych, to organy te, tym bardziej powinny informować stronę, która składała zastrzeżenia do treści uchwały, o przysługujących jej prawach. W konkluzji wskazać należy, iż ze względu na uregulowania zawarte w art. 8 i 9 k.p.a. oraz w związku ze szczególnym charakterem postępowania w sprawie usunięcia naruszenia prawa z art. 101 ustawy o samorządzie gminnym i związanych z tym konsekwencji upływu terminu jej załatwienia przez organ gminy, do którego wpłynął stosowny wniosek, organ gminy po otrzymaniu takiego wniosku jest zobowiązany niezwłocznie powiadomić wnioskodawcę o tym, że w razie bezskutecznego upływu tego terminu przysługuje mu skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia