I OW 64/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Pocztarek ( spr.) sędzia NSA Ewa Dzbeńska Protokolant Anna Harwas po rozpoznaniu w dniu 5 września 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między Samorządowym Kolegium Odwoławczym w G. a Wojewodą L. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. M. T. dot. stwierdzenia nieważności decyzji byłego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego E. K. bez odszkodowania, położonego w T. oddalono wniosek Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wystąpiło do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego z Wojewodą L. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa byłego Prezydium Rady Narodowej w S. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przejęcia na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego E. K. bez odszkodowania, położonego w T. lewie, gmina P. o pow. [...] ha. W uzasadnieniu Kolegium podało, że Wojewoda L. postanowieniem wydanym na podstawie art. 65 § 1 kpa przekazał wg właściwości do rozpatrzenia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu wniosek A. M. T. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa byłego Prezydium Rady Narodowej w S. z dnia [...], nr [...]. W postanowieniu tym Wojewoda powołując art. 17 Kpa, zgodnie z którym organami wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy stanowią inaczej, uznał, że organem właściwym do rozpoznania w/w wniosku jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. Zdaniem Kolegium natomiast ustawa z dnia 24 lipca 1998r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa dokonała zmiany szeregu ustaw określających kompetencje organów administracji ale nie wskazała organu właściwego do rozpoznawania spraw w zakresie przyjęcia nieruchomości w oparciu o ustawę z dnia 24 stycznia 1968 roku o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Skarbu Państwa. Mając powyższe na uwadze, Kolegium wskazało, że od dnia 27 maja 1990 roku wydawanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo przeszły do właściwości administracji rządowej a od 1992 roku do właściwości Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych. Organem wyższego stopnia w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Z tego też powodu -w ocenie Kolegium - organem właściwym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa byłego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] nr [...] jest obecnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organ nadrzędny, sprawujący nadzór nad Agencją Nieruchomości Rolnych. Wojewoda L. w odpowiedzi na wniosek wskazał, że decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa podejmowało b. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. Brak jest przepisu szczególnego, który określałby jaki organ jest organem wyższego stopnia w stosunku do decyzji wydanych przez nieistniejące na tą chwilę Prezydiów Powiatowych Rad Narodowych. Jednocześnie art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (Dz.. U. Nr 133 poz.872 ze zm.) stanowi, że do właściwości starosty przechodzą, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, jako zadania z zakresu administracji rządowej, określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej oraz zadania i kompetencje kierowników tych urzędów. Zatem starosta w tego rodzaju sprawach jest reprezentantem Skarbu Państwa. Zdaniem Wojewody L., w tym stanie rzeczy przy ustaleniu organu właściwego do rozpatrzeniu przedmiotowej sprawy należało uwzględnić art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98. poz.. 1071 ze zm.). który stanowi, że organami wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego - są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. Biorąc pod uwagę, treść powołanego przepisu w zw. z art. 7 pkt 4 ustawy o administracji rządowej w województwie (Dz.U. z 2001., Nr 80, poz. 872 ze zm.) oraz art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (D. U. z 2001 r, Nr 79, poz. 859 ze zm.), w ocenie Wojewody L. organem właściwym miejscowo i rzeczowo do rozpatrzenia sprawy jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z akt administracyjnych sprawy wynika, że przejęcie w/w nieruchomości nastąpiło na mocy art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. Nr 17, poz. 71). Przepis art. 9 ust. 3 tej ustawy stanowi, że: "O przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa orzeka organ administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej, a o przejęciu nieruchomości leśnych - rejon lasów państwowych. O uznaniu służebności za niezbędne orzeka organ właściwy do wydania orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Państwa". Po zmianie tej ustawy , ustawą z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 10, poz. 56), zmieniono tytuł ustawy na ustawę o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Jednolity tekst tak zmienionej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. został opublikowany w Dzienniku Ustaw z 1989 r., Nr 58, poz. 348. Przepis art. 16 ust. 3 w brzmieniu przyjętym po zmianie stanowił: "O przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa orzeka organ administracji państwowej o właściwości szczególnej do spraw gospodarki gruntami stopnia podstawowego, a o przejęciu nieruchomości leśnych - dyrektor okręgowego zarządu lasów państwowych. O uznaniu służebności za niezbędne orzeka organ właściwy do wydania decyzji o przejęciu nieruchomości na własność Państwa". W związku z reformą administracji przeprowadzoną w 1990 r, na mocy art. 5 pkt 7 lit. b ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34, poz. 198 z późn. zm.), stwierdzono, że: "Do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej przechodzą - określone w ustawach - zadania i kompetencje należące dotychczas do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego: z ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1989 r., Nr 58, poz. 348): orzekanie w sprawie przejęcia nieruchomości rolnych na własność Państwa (art. 16 ust. 3)". Ustawą z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464) z dniem 1 stycznia 1992 r. zmieniono tytuł ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wprowadzając nowy tytuł: "O uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego oraz uchylono Rozdział 1 i Rozdział 2 zatytułowany "Przejęcie niektórych nieruchomości rolnych i leśnych na własność Państwa", w którym zamieszczony art. 16 ust. 3 odpowiadał pierwotnemu rozwiązaniu przyjętemu w art. 9 ust. 3 ustawy przed zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 24 lutego 1989 r. Obowiązująca stała się zatem regulacja zawarta w ustawie z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (DZ. U. Nr 109, poz. 464 ze zm.), która określa zasady gospodarowania mieniem Skarbu Państwa w odniesieniu do nieruchomości rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego oraz zasady gospodarowania nieruchomościami rolnymi przejmowanymi na własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji administracyjnych lub innych tytułów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ta regulacja szczególna wyłącza stosowanie art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), który stanowi: "Do właściwości starosty przechodzą, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, jako zadania z zakresu administracji rządowej, określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej oraz zadania i kompetencje kierowników tych urzędów". Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że uzależnia on właściwość starosty od spełnienia dwóch warunków: 1) braku przepisów szczególnych, 2) obowiązywanie przepisów ustanawiających zadania i kompetencje kierowników urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej. Co do drugiego warunku, to nie jest on spełniony, gdyż art. 16 ust. 3 ustawy o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z prowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego został uchylony. Z uwagi na regulację szczególną nie jest także spełniony warunek pierwszy. Tą regulacją szczególną jest zatem regulacja zawarta w ustawie z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j. Dz. U. z 2007 r., Nr 231, poz. 1700), która kompetencje w zakresie gospodarowania mieniem Skarbu Państwa przyznała Agencji Nieruchomości Rolnych, w tym kompetencje w zakresie nieruchomości rolnych przejmowanych na własność Skarbu Państwa. Ustalenia organu właściwego należy zatem poszukiwać w zasadach ustalania właściwości organu wyższego stopnia wobec Agencji Nieruchomości Rolnych. Według art. 17 Kodeksu postępowania administracyjnego, organem wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu w stosunku do organów innych niż określone w art. 17 pkt 1 i 2 są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie. Według art. 3 ust. 2 powołanej ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa "Nadzór nad Agencją sprawuje minister właściwy do spraw rozwoju wsi." Zatem organem wyższego stopnia wobec Agencji Nieruchomości Rolnych w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Skoro zatem żaden z organów występujących w niniejszym sporze kompetencyjnym, tj. ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. ani Wojewoda L. nie jest właściwy do rozpoznania sprawy objętej sporem, to wniosek o rozstrzygnięcie tego sporu nie może być uwzględniony i podlega oddaleniu. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji postanowienia.