II SA/Ol 497/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Marzenna Glabas Protokolant Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2008 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia "[...]" wydaną przez Kierownika Miejsko–Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówiono przyznania M.K. świadczenia pielęgnacyjnego na E.L. W uzasadnieniu wskazano, iż wnioskodawczyni jest opiekunem prawnym niepełnosprawnej w znacznym stopniu siostry – E.L. Z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika zaś, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie matce, ojcu lub opiekunowi faktycznemu dziecka. Zatem nie przysługuje ono opiekunowi prawnemu dlatego odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia. Od decyzji tej odwołała się M.K. Wyjaśniła, iż jest opiekunem prawnym niepełnosprawnej siostry od 2000r. i wcześniej otrzymywała z tytułu opieki nad siostrą zasiłek stały, który przekształcił się w świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże od 2005 r. została pozbawiona tego świadczenia. Podniosła, iż jest to krzywdzące, gdyż jej sytuacja się nie zmieniła, cały czas opiekuje się siostrą i z tego powodu była zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej. Ponadto powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006r. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podano, iż zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności z dnia "[...]" E.L. jest osobą niepełnosprawną w stopniu zancznym, wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczeniem samodzielnej egzystencji, a także wymaga stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji. Opiekę nad nią sprawuje siostra – M.K.. Podano, iż wprawdzie M.K. jest opiekunem prawnym siostry, ale nie jest ani rodzicem, ani opiekunem faktycznym swojej siostry, a tylko te osoby zgodnie z dyspozycją art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych są uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniono przy tym, iż w myśl art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych opiekunem faktycznym dziecka jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeśli wystąpiła z wnioskiem o sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka, zaś opiekunem prawnym jest osoba ustanowiona przez sąd dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie. Przy czym osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie musi być dzieckiem opiekuna prawnego. Wyjaśniono ponadto, iż wprawdzie M.K. zwracała się o świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r., a jej skarga wniesiona na decyzje administracyjne wydane w tej sprawie została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, lecz w przedmiotowej sprawie chodzi o inny (nowy) okres zasiłkowy, tj. za okres od 1 września 2006r. do 31 sierpnia 2007r. Stąd sprawa nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Na tę decyzję skargę wniosła M.K., ponownie podnosząc argumenty przytoczone w odwołaniu. Dodatkowo wyjaśniła, iż nie może zostać opiekunem faktycznym siostry, gdyż siostra jest osobą pełnoletnią i nie może jej przysposobić. W związku z tym w jej ocenie ustawa jest niesprawiedliwa. Ponownie powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący uprawnień do zasiłku stałego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 26 września 2007r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W uzasadnieniu powołano się na fakt, iż do Trybunału Konstytucyjnego skierowane zostało pytanie prawne o zgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko pełnoletnim członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny. Wskazano, iż skoro podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był brak spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to orzeczenie Trybunału będzie miało istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008r. (Sygn. akt P 27/07) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie podjął postępowanie w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: ustawą ppsa), sąd kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd administracyjny kontrolując zaskarżoną decyzję w takim zakresie może ją wzruszyć m.in., gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy ppsa. Stosownie do treści art. 145a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania. Podnieść należy, iż w wyżej powołanym wyroku z dnia 18 lipca 2008r. Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dokonując oceny przyczyn wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych przepisu wyłączającego z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów prawnych osoby niepełnosprawnej Trybunał uznał, iż wyłączenie takie, prowadzące do naruszenia konstytucyjnej zasady równości, wynikającej z art. 32 ust. 1 Konstytucji, nie może być usprawiedliwione założoną z góry niesprawnością władzy publicznej lub jej agend. W ocenie Trybunału nie jest to wartość konstytucyjna uzasadniająca odmienne traktowanie podmiotów znajdujących się w sytuacji podobnej, charakteryzującej się tymi samymi, relewantnymi kryteriami Zatem w aktualnym stanie prawnym, powstałym na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego okoliczność, iż skarżąca sprawuje opiekę nad siostrą, a nie nad własnym dzieckiem nie może być podstawą do odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Ma to znaczenie dla oceny legalności decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie. Wprawdzie sąd administracyjny ocenia zaskarżony akt administracyjny według stanu prawnego obowiązującego w dacie jego wydania, jednak należy to odnosić wyłącznie do sytuacji zmiany stanu prawnego w wyniku działań ustawodawcy, nie zaś w sytuacji orzeczenia o niekonstytucyjności przepisów przez Trybunał Konstytucyjny. Stosownie bowiem do art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zgodnie z tym przepisem orzeczenie o niekonstytucyjności musi prowadzić do dalszych działań, mających na celu przywrócenie stanu zgodności z Konstytucją. Można to osiągnąć w wyniku wznowienia postępowania po orzeczeniu niekonstytucyjności, co jest możliwe w warunkach wskazanych w art. 190 ust. 4 Konstytucji oraz na zasadach i w trybie określonym w przepisach właściwych dla danego postępowania. Trybunał Konstytucyjny niejednokrotnie stwierdzał (por. wyrok z 13 marca 2007r. sygn. akt K 8/07), iż art. 190 ust. 4 Konstytucji wskazuje na wyraźną wolę ustrojodawcy, aby sprawa prawomocnie (ostatecznie) rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją była rozstrzygnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi. Dlatego też byłoby nielogiczne, gdyby dopuszczając (w celu przywrócenia stanu konstytucyjności) możliwość wznowienia postępowania w sprawach już rozstrzygniętych na tle norm uznanych za niekonstytucyjne, ustrojodawca aprobował zarazem możliwość dalszego naruszania Konstytucji na przyszłość, przez dalsze stosowanie w postępowaniu sądowym przepisu już uznanego za niekonstytucyjny. W związku z tym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Sądu Najwyższego ukształtowało się jednolite stanowisko, co do tego, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może być stosowany przez sądy i inne organy w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału (por. postanowienie SN z dnia 7 grudnia 2000r.sygn. akt III ZP 27/00, OSNAPiUS 2001r. nr 10, poz. 331 oraz wyrok NSA z 23 lutego 2006r. sygn. akt II OSK 1403/05 LEX nr 214402). Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w wyżej wskazanym zakresie to przepis ten w takim zakresie nie może mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie. Wobec powyższego organ administracji winien ponownie rozpoznać sprawę, uwzględniając stan prawny będący następstwem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy ppsa uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.