II OSK 1473/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Bujko sędzia NSA Krystyna Borkowska (spr.) sędzia del. WSA Mariola Kowalska Protokolant Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 22 września 2010 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia [...] maja 2009 r. sygn. akt II SA/Rz 470/08 w sprawie ze skargi H. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji rolnej oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 6 maja 2009 r. oddalił skargę H. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2008 r. w sprawie dotyczącej zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. Wyrok ten wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. 1. Decyzją z dnia [...] stycznia 1999 r., Prezydent Miasta Rzeszowa zezwolił H. i T. O. na wyłączenie z produkcji rolnej gruntów rolnych stanowiących część działek nr [...] i [....] położonych w obr. 213 R.-B. zobowiązując ich jednocześnie do uiszczenia stosownej należności z tytułu wyłączenia oraz opłaty rocznej z tytułu użytkowania na cele nierolnicze ww. gruntów, w wysokości 10% należności wyrażonej w tonach ziarna żyta, tj. 5,20 ton, płatnej do 30 czerwca każdego roku począwszy od roku 1999, przez 10 lat. Ponieważ H. i T. O. nie uiścili wskazanej wyżej opłaty rocznej za rok 2004 – 2005, wobec powyższego wszczęte zostało przeciwko nim postępowanie egzekucyjne. W dniu [...] stycznia 2008 r. H. O. wniosła zarzuty dotyczące prowadzonej egzekucji należności pieniężnych z tytułu rocznej opłaty oraz wyłączenia gruntu z produkcji rolnej. Wskazała, iż zarzuty dotyczą egzekucji należności za rok 2004 i 2005. W uzasadnieniu podała, iż od stycznia 2004 r. do grudnia 2005 r. majątkiem firmy jej męża "IN..." zarządzał syndyk masy upadłości. O fakcie tym poinformowano wierzyciela – Marszałka Województwa Podkarpackiego. 2. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2008 r., Marszałek Województwa Podkarpackiego – ustosunkowując się do w/w zarzutów jako wierzyciel - uznał zarzuty wniesione przez H. O. za niezasadne. Uzasadniając swoje stanowisko powołał się na treść decyzji Prezydenta Miasta Rzeszowa z [...] stycznia 1999 r. i podał, że egzekucja wobec zobowiązanych została wszczęta już w roku 2004, z uwagi na nieuiszczenie opłat rocznych za lata 2002 i 2003. Kolejne czynności egzekucyjne podjęto w sierpniu 2005 r. albowiem nie uiszczono opłat za lata 2004 i 2005. Z uwagi na bezskuteczność wezwania do ich zapłacenia w dniu 14 listopada 2007 r. wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy i skierował sprawę na drogę postępowania egzekucyjnego. Podkreślono, iż w tym okresie zobowiązani nie informowali wierzyciela o zbyciu nieruchomości, której dotyczyła decyzja źródłowa. W odpowiedzi na zawiadomienie zobowiązanych o wysokości opłaty za 2006 r. H. O. skierowała do Marszałka Województwa Podkarpackiego pismo, w którym oświadczyła, iż nieruchomość której dotyczą opłaty wchodziła w skład przedsiębiorstwa jej męża – T. O. Firma Handlowa "IN....." Serwisowa Hurtownia Artykułów Spożywczych. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2003 r., sygn. V GU 45/3 Sąd Rejonowy w Rzeszowie Wydział V Gospodarczy ogłosił upadłość firmy męża H. O., obejmującą likwidację majątku dłużnika. Marszałek Województwa Podkarpackiego podniósł, iż zobowiązana nie przedstawiła żadnych dowodów, które potwierdzałyby, iż przedmiotową nieruchomość oraz związany z nią obowiązek ponoszenia opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej należy wiązać wyłącznie ze sferą prawną przedsiębiorstwa jej męża. Wszczęcie postępowania upadłościowego wobec męża H. O. nie prowadziło do zwolnienia jej z odpowiedzialności jaka wynikała z decyzji Prezydenta Miasta Rzeszowa z 1999 r. Skutek taki mógłby powstać wyłącznie w razie wykonania zobowiązania w toku postępowania upadłościowego. Ponieważ postępowanie upadłościowe wobec firmy T. O. nie zakończyło się zaspokojeniem roszczeń wynikających z decyzji Prezydenta Miasta Rzeszowa, to podmiotowy i przedmiotowy zakres odpowiedzialności ustalony w jej treści pozostał niezmieniony. W ocenie wierzyciela jedynie wyjątkowo, po zakończeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku dłużnika, Sąd może orzec o umorzeniu w całości lub części niezaspokojonych zobowiązań. T. O. wprawdzie wniosek w tym przedmiocie złożył, jednakże nie został on uwzględniony przez Sąd. 3. Na powyższe postanowienie H. O. wniosła zażalenie. Podała w nim, iż wniosek o odrolnienie złożył mąż w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Ona sama nie wiedziała o obowiązku ponoszenia opłat rocznych ani o zaległościach z tego tytułu. Skoro więc cały majątek zarówno męża, jak i ich wspólny, dorobkowy, wszedł do masy upadłości i z niego dokonywano spłaty wierzytelności, to obecnie nie ma podstaw by prowadzić przeciwko niej egzekucję. 4. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie utrzymało w mocy postanowienie Marszałka Województwa Podkarpackiego z dnia [...] lutego 2008 r., podzielając argumentacje zawartą w postanowieniu pierwszoinstancyjnym. 5. W złożonej przez H. O. od powyższego postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skardze zarzuciła ona organom naruszenie przepisu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej K.p.a.); art. 7, 10, 11, art. 77 § 1, art. 78, 80, 81, 89 oraz art. 33 pkt 6 w zw. z art. 34 § 1 i art. 18 u.p.e.a. podnosząc, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie powieliło jedynie argumentację organu I instancji, co dowodzi, iż zaskarżone postanowienie nie zostało wydane w wyniku ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Wskazała też, iż wszelkie należności Skarbu Państwa zostały zaspokojone w postępowaniu upadłościowym, a fakt iż nie dotyczy to wierzytelności Marszałka, dowodzi niekompetencji tego organu. Zdaniem skarżącej organ II instancji w swej decyzji sam przyznał, iż nieruchomość, której dotyczy egzekwowany obowiązek została "odrolniona" wyłącznie na rzecz T. O. w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Ustalenie to pozwala zasadnie twierdzić, iż wszelkie obowiązki, jakie z tego faktu wynikały; w tym obowiązek zapłaty opłaty rocznej, winny być dochodzone w ramach prowadzonego wobec T. O. postępowania upadłościowego. Marszałek Województwa Podkarpackiego o konieczności zgłaszania wierzytelności do masy upadłości został prawidłowo powiadomiony i z możliwości tej skorzystał. Skarżąca wyraziła więc zdziwienie, iż przysługująca mu należność, mimo jej publicznoprawnego charakteru i wynikającego z niego pierwszeństwa zaspokojenia, nie została w ramach tego postępowania uregulowana. Skarżąca stwierdziła, iż wszelkie należności Skarbu Państwa zostały zaspokojone w postępowaniu upadłościowym, a fakt, iż nie dotyczy to wierzytelności Marszałka, dowodzi niekompetencji tego organu, za którą ona odpowiedzialności ponosić nie powinna. 6. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie wniosło o oddalenie skargi. 7. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 6 maja 2009 r. oddalił skargę. Sąd wskazał, że przedmiotem skargi jest wydane w trybie art. 34 § 1 u.p.e.a. postanowienie wierzyciela wyrażające jego stanowisko odnośnie zasadności wniesionych przez zobowiązanego zarzutów. Sprawę, która wyznacza granice orzekania Sądu stanowi więc wyłącznie kontrola legalności sformułowanej przez Marszałka Województwa Podkarpackiego oceny wniesionego przez H. O. zarzutu. W toku postępowania egzekucyjnego zobowiązany nie może więc bronić się twierdzeniem, że obowiązek nałożono na niego bezprawnie. Może natomiast zwalczać egzekucję administracyjną powołując się na okoliczności, które powstały wprawdzie po nałożeniu na niego obowiązku, jednakże swym charakterem rodzące skutek blokujący egzekucję; będą to okoliczności powołanej jako podstawy do wniesienia zarzutów w art. 33 u.p.e.a. Można je podzielić na dwie grupy: odnoszące się do obowiązku – wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku, odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej, niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym – oraz odnoszące się do postępowania – określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, błąd co do osoby zobowiązanego, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego, brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, wady formalne tytułu wykonawczego. Treść wniesionego przez skarżącą zarzutu jest bardzo lakoniczna. Nie wskazano w nim, o którą z podstaw z art. 33 u.p.e.a. jest on oparty. W ocenie Sądu skarżąca powołuje się na dwojakiego rodzaju okoliczności: po pierwsze kwestionuje zasadność obciążenia ją obowiązkiem; argumentując, iż nie wiedziała o odrolnieniu działki i wynikających z tego faktu obowiązkach oraz że nieruchomość ta wykorzystywana była wyłącznie przez jej męża w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, i po drugie, wskazuje niedopuszczalność egzekucji w związku z prowadzonym wobec męża postępowaniem upadłościowym. Pierwsza grupa okoliczności jest bez znaczenia, albowiem jak wyżej wskazano dotyczy samego nałożenia obowiązku, a więc zdarzenia, które nie podlega weryfikacji w toku postępowania egzekucyjnego. Rozważenia wymaga natomiast kwestia druga, a więc wpływ postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku dłużnika na administracyjne postępowanie egzekucyjne. Uściślając, odpowiedzieć należy na pytanie, czy przeprowadzenie postępowania upadłościowego w stosunku do jednego z małżonków wspólnie obciążonych obowiązkiem podlegającym egzekucji administracyjnej i nieuregulowanie go w jego ramach, może skutkować jej niedopuszczalnością. W ocenie Sądu podstaw do pozytywnej odpowiedzi na tak postawione pytanie nie ma. Uregulowanie zobowiązań w ramach postępowania upadłościowego prowadzi do ich wygaśnięcia. Oznacza to, iż wszczynanie egzekucji celem ich wyegzekwowania nie miałoby wówczas uzasadnienia. Nie można natomiast przyjąć, iż zakończenie postępowania upadłościowego, w ramach którego mimo likwidacji całego majątku dłużnika nie spłacono wszystkich jego zobowiązań rodzi taki skutek, że zobowiązania te wygasają. Na zasadzie wyjątku, gdy niewypłacalność dłużnika była następstwem wyjątkowych okoliczności, sąd upadłościowy może orzec o umorzeniu w całości lub części jego zobowiązań – art. 369 u.p.n. Między stronami jest bezsporne, że w ramach prowadzonego wobec T. O. postępowania upadłościowego nie spłacono zobowiązań w postaci opłaty rocznej z tytułu wyłączenia działki z produkcji rolnej za lata 2004 i 2005. Nie ma również wątpliwości, iż sąd upadłościowy nie uwzględnił wniosku T. O. o umorzenie jego zobowiązań – postanowienie z dnia [...] czerwca 2006 r., sygn. V GUp. 4/03, k. 12 akt administracyjnych. Uwzględnienie powyższych faktów przesądza więc o niezasadności zarzutu skargi, iż wierzyciel obowiązany był dochodzić swych należności w ramach postępowania upadłościowego, a nieskuteczność działań w tym zakresie obciąża Marszałka Województwa Podkarpackiego powodując wygaśnięcie zobowiązań dłużników – T. i H. O. W opozycji do tych twierdzeń pozostaje wyżej powołany art. 369 u.p.n. W omawianej sprawie, decyzja Prezydenta Miasta Rzeszowa z 1999 r., stanowiąca źródło egzekwowanych obowiązków jednoznacznie wskazuje, iż zobowiązanymi do ponoszenia wynikających z niej ciężarów są H. i T. O. Zarówno przed, w toku, jak i po przeprowadzeniu postępowania upadłościowego wobec T. O., odpowiedzialnym za uiszczenie opłat wynikających z tej decyzji był zarówno on, jak i skarżąca. Wobec skarżącej nie zaszły żadne okoliczności, któryby ją z obowiązku tego zwalniały. Sąd przyznał rację skarżącej, iż z chwilą ogłoszenia upadłości jej męża ustała między nimi wspólność majątkowa, jednakże okoliczność ta nie pociągała za sobą skutku w postaci zwolnienia skarżącej z obowiązku uiszczenia opłat rocznych. Stosownie do treści art. 124 ust. 1 u.p.n. w razie ogłoszenia upadłości jednego z małżonków wspólność ustawowa między małżonkami ustaje z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości, a majątek wspólny wchodzi do masy upadłości. Za zobowiązania powstałe w okresie, gdy małżonków wiązała wspólność majątkowa nie jest więc wyłącznie odpowiedzialny małżonek wobec którego ogłoszono upadłość. Decyzja Prezydenta Miasta Rzeszowa z 1999 r., stanowiąca źródło egzekwowanych obowiązków jednoznacznie wskazuje, iż zobowiązanym do ponoszenia wynikających z niej ciężarów jest H. i T. O. Wobec skarżącej nie zaszły żadne okoliczności, któryby ją z obowiązku tego zwalniały. Faktyczna intencja T. O., by odrolnioną nieruchomość użytkować wyłącznie na rzecz prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, wobec łączącej go ze skarżącą ustawowej wspólności majątkowej i wynikającej z niej współwłasności nieruchomości objętej decyzją z 1999 r. (3 s. aktu notarialnego, k. 9 akt adm.), nie mogła wywrzeć żadnych skutków prawnych i tym samym prowadzić do zwolnienia jej z obowiązku. Nieruchomość, której dotyczą dochodzone opłaty została zbyta przez syndyka dopiero w dniu 4 listopada 2005 r. – akt notarialny k. 9 akt administracyjnych. Zgodnie z treścią decyzji źródłowej, opłatę z tytułu jej odrolnienia należało uiszczać do dnia 30 czerwca każdego roku. Potwierdza to więc zasadność obciążenia H. i T. O. opłatami za lata 2004 i 2005. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła H. O. domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz zasadzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej poniesiono zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 34 § 1 w zw. z art. 33 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez błędną jego interpretację polegającą na tym, że niedopełnienie przez wierzyciela obowiązku zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym nie powoduje niedopuszczalności egzekucji w rozumieniu art. 33 pkt 6 ustawy z dnia 16 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze poprzez błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, iż w przypadku ogłoszenia upadłości i zniesienia wspólności majątkowej istnieje możliwość późniejszego dochodzenia zobowiązań od małżonki dłużnika z jej majątku osobistego, w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podała, iż w przedmiotowej sprawie zachodzi niedopuszczalność egzekucji o której mowa w art. 33 pkt 6 cyt. ustawy. Decydujące znaczenie ma w niniejszej sprawie fakt ogłoszenia przez Sąd Rejonowy w Rzeszowie Wydział V Gospodarczy, upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika (postanowienie z dnia [...] grudnia 2003 r.) i wezwanie wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności w terminie 2 miesięcy od ogłoszenia w Monitorze Sądowym. Nadto wierzycieli informował o tym syndyk masy upadłościowej. Sporna nieruchomość została zbyta w toku postępowania upadłościowego a wierzytelność Urzędu Marszałkowskiego znajdowała się na liście wierzytelności masy upadłościowej. W wyniku zaniedbania Urzędu nie doszło jednak do zgłoszenia tej wierzytelności, mimo iż na ww. Urzędzie ciążył taki obowiązek. Zważywszy, iż zobowiązania Skarbu Państwa zaspakajane są w pierwszej kolejności niezgłoszenie wierzytelności powoduje, że zaspokojenie nie nastąpi z majątku odrębnego dłużnika. Zaniechanie zgłoszenia wierzytelności obciąża w pełni wierzyciela i czyni niedopuszczalnym prowadzenie egzekucji. W skardze kasacyjnej poinformowano również, że H. O. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, nie posiada żadnego majątku, straciła kontakt z mężem i leczy się z powodu depresji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. 1. W związku ze sposobem zredagowania tej skargi należy przypomnieć, że stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to, że jest związany wskazanymi w niej zarzutami (podstawami kasacyjnymi). Kontrola zaskarżonego wyroku obejmuje więc tylko naruszenie tych przepisów, które zostały w tej skardze powołane. 2. Artykuł 34 § 1 ustawy "egzekucyjnej" stanowi między innymi, że zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 tej ustawy organ egzekucyjny rozpatruje "po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów (...)". Przepis ten jest adresowany do organu egzekucyjnego, który po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela rozpatruje zarzuty a następnie wydaje postanowienie, o którym mowa w § 4. W sytuacji, gdy przedmiotem niniejszego postępowania było postanowienie wierzyciela, wyrażające jego stanowisko w zakresie zgłoszonych zarzutów, na które zobowiązana wniosła zażalenie, wskazanie tego przepisu jako naruszonego było co najmniej przedwczesne. Nie reguluje on kwestii, kiedy następuje lub może nastąpić zaspokojenie wierzyciela. W rozważaniach Sądu art. 34 § 1 cyt. ustawy został powołany tylko raz w zdaniu stwierdzającym "... iż przedmiotem skargi jest wydane w trybie art. 34 § 1 u.p.e.a. postanowienia wierzyciela...", żadnej interpretacji tego przepisu Sąd nie dokonywał, gdyż takiej potrzeby nie było. Zarzut błędnej interpretacji tego przepisu jawi się więc jako wręcz niezrozumiały. 3. Powiązany w zarzucie skargi kasacyjnej z art. 34 § 1 cyt. ustawy art. 33 pkt 6 u.p.e.a. stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego może być między innymi niedopuszczalność egzekucji. W przepisie tym chodzi o niedopuszczalność egzekucji ze względów formalnych a nie merytorycznych, o których mowa w art. 33 pkt 1 i 2. Zarzut oparty na tej podstawie (pkt 6) mógłby być uzasadniony, gdyby np. właściwa była egzekucja sądowa a nie administracyjna, bądź dłużniczka korzystała z immunitetu itp. (por. R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. CH Beck, Warszawa 2005, s. 113). O tym czy egzekucja jest dopuszczalna – w przedstawionym wyżej znaczeniu – przesadza przepis prawa materialnego, a nie art. 33 pkt 6 określający jedynie jedną z podstaw zarzutów. Wskazane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej okoliczności, w tym dotyczące postępowania upadłościowego nie pozostają w żadnym związku z treścią powołanego przepisu. 4. Artykuł 124 § 1 Prawa upadłościowego i naprawczego nie jest przepisem procesowym, skoro reguluje on stosunki majątkowe małżonków w razie ogłoszenia upadłości. Sąd I instancji ograniczył się do przytoczenia treści tego przepisu oraz wyjaśnienia jego celu. W żadnym fragmencie uzasadnienia wyroku nie ma sformułowania, jakie przypisano Sądowi w zarzucie błędnej wykładni tego przepisu. Co więcej zupełnie niezrozumiałe i nieadekwatne do sytuacji było użycie określenia "małżonka dłużnika", skoro obowiązek, nałożony decyzją Prezydenta Miasta Rzeszowa, stanowiącą podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego ciążył na obojgu małżonkach. Każde z nich jest zatem zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. 5. Powołanie w skardze kasacyjnej szeregu okoliczności niemających żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy i sformułowanie na tej podstawie zarzutu "... braku oparcia orzeczenia... o wszechstronny, obiektywny i kompleksowo zebrany materiał dowodowy..." uzasadnia przypuszczenie, że autor skargi kasacyjnej nie do końca miał świadomość jakie były granice tej sprawy (por. art. 134 § 1 P.p.s.a.). 6. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.