II OZ 1354/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 71/08 o umorzeniu postępowania z wniosku B. G. i K. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. G., B. G., L. G. i K. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lipca 2004 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r., sprostowanym postanowieniem z dnia 7 listopada 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 71/08, odrzucił wniosek B. G. i K. G. o przyznanie prawa pomocy, argumentując, że wnioski te nie zostały złożone w toku postępowania, o którym mowa w art. 243 § 1 P.p.s.a. Nie dotyczą one postępowania, które miałoby prowadzić do umożliwienia zaskarżenia zapadłego prawomocnego już wyroku. B. G. w piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r. wniosła zażalenie m.in. na powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę poprzez zawieszenie postępowania a także złożyła wniosek o prawo pomocy. Zarządzeniem z dnia 9 sierpnia 2016 r. Przewodniczący Wydziału wezwał B. G. do usunięcia braków formalnych zażalenia poprzez złożenie 20 odpisów tego zażalenia w terminie 7 dni pod rygorem jego odrzucenia. Wezwanie doręczono w dniu 24 sierpnia 2016 r. (zpo k.720 akt). Następnie wezwano B. G. do sprecyzowania, którego postanowienia z dnia 5 lipca 2016 r. dotyczyło jej zażalenie z dnia 3 sierpnia 2016 r., pod rygorem przyjęcia, że jest to zażalenia na postanowienie o odrzuceniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie odebrano 18 października 2016 r. lecz pozostało ono bez odpowiedzi. Sąd przyjął, że zażalenie dotyczyło postanowienia z dnia 5 lipca 2016 r. o odrzuceniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 71/08, odrzucił zażalenie B. G. na postanowienie z dnia 5 lipca 2016 r. o odrzuceniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem, mimo wezwania do uzupełnienia braków formalnych poprzez nadesłanie jego odpisów, nie zostało ono uzupełnione we wskazany sposób. Sąd stwierdził brak formalny zażalenia i w związku z tym na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. odrzucił wniesione zażalenie. W piśmie z dnia [...] marca 2017 r. zażalenie na powyższe postanowienie wniósł K. G. w imieniu własnym i B. G. (k. 811). Wystąpił jednocześnie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na jego trudną sytuację wynikającą z okoliczności związanych z dziedziczeniem spadku po ojcu L. G. Postanowieniem z dnia 26 maja 2017 r. Sąd odrzucił zażalenie B. G. bowiem wniesione ono zostało po terminie tj. 29 marca 2017 r. (powinno być 28 marca 2017 r.) przy czym doręczone zostało w dniu 20 marca 2017 r., gdzie termin 7 dniowy upływał w dniu 28 marca 2017 r. (powinno być 27 marca 2017 r.). Referendarz Sądowy po rozpatrzeniu wniosku K. G. o prawo pomocy postanowieniem z dnia 28 czerwca 2017 r. oddalił ten wniosek. Stwierdził, że wnioskujący nie wykazał, że faktycznie znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Sąd miał wątpliwości w tym zakresie bowiem nie posiadał realnej wiedzy co do faktycznego stanu majątkowego rodziny skarżącego. Referendarz nie kwestionował tego, że sytuacja ta może być trudna ale wnioskujący powinien to wykazać potwierdzając swoje oświadczenia stosownymi dokumentami, do których przedstawienia był wzywany. W związku ze sprzeciwem K. G. postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2017 r. Sąd umorzył postępowanie z wniosku B. G. i K. G. o prawo pomocy. Sąd uznał, że merytoryczne rozpatrzenie kolejnego wniosku o prawo pomocy, gdy postanowienia w tym przedmiocie są prawomocne, było zbędne i na zasadzie art. 249a P.p.s.a. należało je umorzyć. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła B. G. w piśmie z dnia [...] września 2017 r. (k. 942), składając jednocześnie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu zażalenia opisała swoją trudną sytuacje majątkową i zdrowotną, która związana jest z okolicznościami dziedziczenia spadku po ojcu L. G. Wskazała, że w Sądzie Rejonowym i Okręgowym w Krakowie przyznano jej prawo pomocy jedynie w oparciu o jej oświadczenia majątkowe. Dla obu Sądów jej zeznanie było jasne, zrozumiałe i nie wzbudzało wątpliwości. Fakt prowadzonej przez lata egzekucji komorniczej na i tak niskim wynagrodzeniu był oczywistym wyjaśnieniem, że nie ma środków finansowych na ponoszenie kosztów sądowych a tym samym opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wniesione przez B. G. zażalenie na postanowienie WSA w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2017 r. nie zasługiwało na uwzględnienie bowiem postanowienie to odpowiada prawu. Zgodnie z art. 249a P.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Przepis został dodany do ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 780 ze zm.) przez art. 1 pkt 66 noweli z 9 kwietnia 2015 r. i obowiązuje od 15 sierpnia 2015 r. Ma zastosowanie zarówno do postępowań, które w momencie jego wejścia w życie były w toku, jak i do postępowań wszczętych od tego dnia. Wprowadza on odrębną od przewidzianych już w przepisach tej ustawy podstawę do umorzenia incydentalnego postępowania w sprawie prawa pomocy. Artykuł 249a P.p.s.a. nakazuje umorzenie postępowania w sprawie prawa pomocy w dwóch przypadkach: gdy strona cofnie wniosek lub gdy rozpoznanie takiego wniosku stało się zbędne. W przeciwieństwie do art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., który daje podstawę do umorzenia całego postępowania sądowoadministracyjnego, jeśli stało się bezprzedmiotowe, w art. 249a P.p.s.a. posłużono się pojęciem "zbędne", odnosząc je do rozpoznania wniosku. Ta różnica terminologiczna wynika z potrzeby zaakcentowania odmiennego, wpadkowego charakteru postępowania w sprawie prawa pomocy, które może być wielokrotnie wszczynane, jeśli ulegną zmianie okoliczności stanowiące przesłanki do skorzystania z prawa pomocy. Dlatego też umorzenie takiego postępowania w określonym stanie faktycznym nie pozbawia strony możliwości występowania z ponownym wnioskiem, jeśli ten stan się zmieni. We wspomnianym wyżej uzasadnieniu do projektu nowelizacji jako przykład zbędnego rozpoznania wniosku podano sytuację, gdy po złożeniu wniosku na urzędowym formularzu strona uiści należny wpis w sprawie. Taka sytuacja wystąpi także, gdy strona złoży wniosek w sprawie, do której mają zastosowanie ustawowe zwolnienia od kosztów sądowych, wynikające z art. 239 P.p.s.a. albo z przepisów szczególnych. W takich przypadkach także rozpoznanie wniosku jest zbędne. Względy celowościowe przemawiają za tym, żeby art. 249a P.p.s.a. znalazł zastosowanie, mimo sposobu sformułowania tego przepisu, który sugeruje, że dotyczy on tylko okoliczności, które wystąpiły po złożeniu wniosku ("rozpoznanie wniosku stało się zbędne") także do okoliczności sprzed jego złożenia. Uznanie za zbędne postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ogranicza się jedynie do sytuacji wyżej wskazanych. Sąd może uznać, że w innych okolicznościach także należało uznać prowadzenie postępowania w tym zakresie za zbędne. Tak uczynił Sąd w zaskarżonym postanowieniu. Uznał, że skoro postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r. odrzucono prawomocnie wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy z uwagi na złożenie wniosku w sytuacji, gdy postępowanie sądowoadministracyjne zostało prawomocnie zakończone, a zamiarem stron nie było wzruszenie tego prawomocnego orzeczenia, a wcześniej składane przez skarżących wnioski zostały rozpatrzone negatywnie, to prowadzenie postępowania w oparciu o kolejny wniosek skarżących o prawo pomocy, z tożsamą do poprzednich argumentacją, należy uznać za zbędne. W ocenie NSA, mając na uwadze okoliczności tej konkretnej sprawy, prezentowany przez Sąd I instancji podgląd jest prawidłowy i zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z akt sprawy skarżący, czy to K. G. czy też B. G., wnosząc jakikolwiek, odpowiedni do etapu postępowania, środek zaskarżenia od orzeczenia sądu lub referendarza, jednocześnie powielają wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym, przywołując niezmiennie takie samo jego uzasadnienie w postaci sytuacji majątkowej jaka ma związek ze sprawą dziedziczenia spadku po ojcu L. G. Okoliczności te z punktu widzenia skarżących są niezwykle istotne dla określenia ich bieżącej sytuacji majątkowej jednak w istocie nie przedstawiają oni żadnych danych, z których wynikałoby jaka jest ich aktualna sytuacja majątkowa choćby z uwagi na tą sprawę spadkową. Sąd domaga się przedłożenia określonych dokumentów, które potwierdziłyby ich oświadczenia ale takie dokumenty nie są przesyłane. W takiej sytuacji niemożliwe staje się usunięcie wątpliwości Sądu co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżących, co jest konieczne dla stwierdzenia, że spełniają oni wymogi z art. 246 P.p.s.a. Skarżący nie biorą pod uwagę żadnych wydanych w zakresie prawa pomocy orzeczeń, które rozstrzygały o nieuwzględnieniu ich wniosków. Zdaniem NSA, Sąd I instancji słusznie uznał, że w okolicznościach faktycznych i prawnych niniejszej sprawy, postępowanie z kolejnego wniosku skarżących o prawo pomocy należało uznać za zbędne i umorzyć je w oparciu o art. 249a P.p.s.a. bowiem Sąd już poprzednio rozstrzygnął prawomocnie (negatywnie) o niezasadności udzielenia im prawa pomocy. Postępowanie w zakresie prawa pomocy nie może trwać w nieskończoność i prowadzić do nieuzasadnionego przedłużania postępowania sądowoadministracyjnego. Mając powyższe na uwadze uznać należało, że zaskarżone postanowienie było prawidłowe a zażalenie podlegało oddaleniu jako bezzasadne. W tych okolicznościach sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.