III SA/Po 323/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) . WSA Beata Sokołowska Protokolant : sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na decyzję Wojewody z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie opłaty rocznej z tytułu trwałego zarządu nieruchomością Skarbu Państwa I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] r. Nr [...], II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę [...],-([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ B. Sokołowska /-/ T.M. Geremek /-/ M. Kosewska Decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Starosta z urzędu ustalił – w punkcie 1 - opłatę roczną według stawki 0,3 % ceny nieruchomości, to jest w wysokości 86,34 zł. z tytułu trwałego zarządu nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w G. W., oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w G. W. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], sprawowanego przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z siedzibą w W., z przeznaczeniem na realizację celów publicznych – pod lokalizację siedziby Placówki Terenowej KRUS w G. W., powstałego z mocy prawa na skutek nabycia powyższej nieruchomości. W punkcie 2 decyzji określono opłaty roczne: a) za rok 2005 w wysokości 86,34 zł. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 01.04.2005r. do dnia zapłaty; b) za rok 2006 w wysokości 86,34 zł. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 01.04.2006r. do dnia zapłaty; c) za rok 2007 w wysokości 86,34 zł. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 01.04.2007r. do dnia zapłaty. W punkcie 3 decyzji wskazano, że opłaty roczne za rok 2008 i kolejne lata płatne z góry do 31 marca każdego roku, należy uiszczać na podane przez organ administracji konto. W punkcie 4 decyzji zaznaczono, że wysokość opłaty rocznej z tytułu trwałego zarządu nieruchomości może być aktualizowana, nie częściej niż raz w roku, jeżeli wartość tej nieruchomości ulegnie zmianie. Jako podstawę prawną powyższego rozstrzygnięcia Starosta powołał art. 17 ust. 1 i 3, art. 82, art. 83 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, art. 89 w związku z art. 4 pkt 9 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) w związku z art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji organ administracji wskazał, że w dniu 17 sierpnia 2004 roku Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z siedzibą w W. nabyła na własność Skarbu Państwa nieruchomość gruntową o powierzchni [...] ha, położoną w G. W., stanowiącą działkę nr [...], dla której Sąd Rejonowy w G. W. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...]. Umowę sporządzono w formie aktu notarialnego w Kancelarii Notarialnej w G. W. przed notariuszem T. P., Repertorium A numer [...]. Organ administracji podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 i ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nabywając przedmiotową nieruchomość na własność Skarbu Państwa uzyskała do nabytej nieruchomości trwały zarząd z mocy prawa. Zaznaczył ponadto, że niniejsza nieruchomość jest wykorzystywana pod lokalizację siedziby Placówki Terenowej KRUS w G. W., to jest z przeznaczeniem na realizację celu publicznego. Starosta powołując się na art. 89 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazał, że w związku z tym, iż nabycie nieruchomości nastąpiło w roku 2004, opłaty roczne ustalono począwszy od roku 2005. Podkreślił jednak, że nie miał możliwości ustalenia opłaty w roku 2004, albowiem dopiero w sierpniu 2007r. uzyskał informację od KRUS o nabyciu nieruchomości w trwały zarząd. Organ I instancji ustalił opłatę roczną według stawki 0,3%, na podstawie art. 83 ust. 2 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, uwzględniając sposób wykorzystania nieruchomości przez KRUS. Starosta zaznaczył, że wartość nieruchomości w wysokości 28.782,00 zł. została ustalona w oparciu o operat szacunkowy z dnia [...] roku sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego inż. J. Z. W konkluzji decyzji organ administracji podkreślił, że wobec powyższego – na podstawie art. 82 ustawy o gospodarce nieruchomościami – ustalił wysokość opłaty rocznej w oparciu o obecną wartość nieruchomości i przy zastosowaniu stawki procentowej w wysokości 0,3%. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. żądając jej uchylenia i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji odwołujący zarzucił naruszenie art. 89 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na ustaleniu opłat za rok 2005, 2006 i 2007 w wysokości po 86,34 zł. obliczonej na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego dopiero w dniu 5 maja 2007 roku – i według cen obowiązujących w roku 2007. Dodatkowo Prezes KRUS, z tych samych powodów co powyżej, zakwestionował zasadność i legalność naliczania odsetek. Podniósł ponadto, że żaden przepis nie stanowi, iż w przypadku uzyskania trwałego zarządu z mocy prawa nabywca zobowiązany jest do poinformowania starosty o nabyciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Zdaniem odwołującego fakt pozyskania terenu pod budowę, decyzji zabudowy jak i pozwoleń na budowę dotyczących przedmiotowej nieruchomości znany był Starostwu Powiatowemu, stąd wydanie decyzji o wysokości opłat rocznych w 2007 roku – wstecz za lata 2005 i 2006 spowodowane było wyłącznie przyczynami leżącymi po stronie Starostwa, stąd KRUS nie powinien ponosić konsekwencji takiego zachowania. W piśmie z dnia [...] roku Prezes KRUS zakwestionował dodatkowo stwierdzenie Starosty zawarte w piśmie z dnia [...] roku, że nie powziął on z urzędu informacji o tym, iż Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nabyła w roku 2004 trwały zarząd z mocy prawa do nieruchomości położonej w G. W. Odwołujący wskazał, iż Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w G. W. przekazał do Wydziału Geodezji akt notarialny Rep. [...] z [...] roku, czego dowodem – zdaniem strony odwołującej – jest odpis zawiadomienia Wydziału Ksiąg Wieczystych z [...] roku, który odwołujący załączył do pisma. Prezes KRUS podkreślił, iż podtrzymuje odwołanie w pozostałym zakresie. Dodał przy tym, iż nie posiadając wiedzy o wysokości ustalonej opłaty rocznej w myśli przepisu art. 89 ustawy o gospodarce nieruchomościami, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie była w żadnej zwłoce w uiszczeniu opłat rocznych. Decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił stan sprawy oraz ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez organ I instancji. Argumentując z kolei zasadność swojego rozstrzygnięcia, Wojewoda przytoczył treść art. 82 ust. 1, art. 89, art. 83 ust. 1 oraz art. 67 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odnosząc się do zarzutu kwestionującego dokonaną przez biegłego rzeczoznawcę wycenę nieruchomości, organ odwoławczy wskazał, iż mając na uwadze treść art. 154 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego oraz treść Standardu III. 7 Rzeczoznawców Majątkowych, stwierdzić należy, że operat szacunkowy inż. J. Z. z dnia [...] roku został sporządzony zgodnie z wymogami prawa. Dokonując wyceny przedmiotowej nieruchomości rzeczoznawca majątkowy zastosował podejście porównawcze – metodę korygowanej ceny średniej. W ocenie organu II instancji rzeczoznawca majątkowy przeprowadził właściwa analizę rynku nieruchomości na terenie miasta G. W. i w obszarze obejmującym powiat [...]. Z tego też rynku lokalnego do porównania przyjął 22 nieruchomości podobne, które były przedmiotem obrotu rynkowego w okresie od 6 lipca 2006 roku do 23 lipca 2007 roku, a więc w okresie ostatnich dwóch lat poprzedzających wycenę. Po odrzuceniu z zebranych transakcji cen skrajnie niskich i skrajnie wysokich oraz po ustaleniu cech różnicujących nieruchomości i korekcie średniej ceny nieruchomości podobnych współczynnikami korygującymi, biegły określił średnią wartość 1 m² badanej nieruchomości gruntowej na kwotę 39 zł. Ponieważ przedmiotowa nieruchomość ma 738 m² powierzchni jej wartość rynkową biegły oszacował na kwotę 28.782,00 zł. W ocenie organu odwoławczego, Starosta zasadnie – zgodnie z art. 83 ustawy o gospodarce nieruchomościami - ustalił opłatę roczną z tytułu trwałego zarządu przedmiotową nieruchomością według stawki 0,3%, bowiem niniejsza nieruchomość została nabyta przez KRUS na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na realizację celów publicznych – pod lokalizację siedziby Placówki Terenowej KRUS w G. W. Organ odwoławczy uznał za niezasadny zarzut naruszenie przez organ I instancji art. 89 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda podkreślił, iż nabycie trwałego zarządu spornej nieruchomościami miało miejsce w 2004 roku, stąd zgodnie z powołanym przepisem, Starosta ustalił opłatę roczną od roku 2005. W uzasadnieniu swojej decyzji, organ odwoławczy przyznał rację odwołującemu, że w przypadku uzyskania trwałego zarządu z mocy prawa żaden przepis prawa nie nakłada na nabywcę obowiązku poinformowania starosty o nabyciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Jednak, zdaniem Wojewody, powyższy obowiązek wynika z zasady prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia zawodowego. Dodatkowo organ odwoławczy zaznaczył, iż trwały zarząd daje jednostce organizacyjnej szerokie możliwości korzystania z nieruchomości, a zatem niewątpliwie w jej interesie prawnym jest poinformowanie właściwego organu o nabyciu trwałego zarządu z mocy prawa. Odnosząc się do zarzutu zbyt późnego – mimo posiadanej informacji – ustalenia przez organ I instancji opłaty z tytułu nabycia trwałego zarządu przedmiotowej nieruchomości, Wojewoda podniósł, iż Prezes KRUS w odwołaniu nie wykazał w żaden sposób, kiedy Starosta faktycznie powziął wiadomość o nabyciu z mocy prawa przez KRUS trwałego zarządu sporną nieruchomością. Zdaniem organu odwoławczego, wobec powyższego nie budzi zastrzeżeń sposób ustalenia opłaty rocznej za lata 2005-2007 wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wymagalności poszczególnych opłat. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o uchylenie w całości decyzji Wojewody oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami to jest art. 89 ustawy poprzez niewłaściwe jego zastosowanie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy obu instancji nie odniosły się do faktu uzyskania z urzędu przez Starostę [...] informacji o nabyciu przez KRUS w 2004 roku trwałego zarządu z mocy prawa do przedmiotowej nieruchomości. Skarżący zwrócił uwagę, że Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w G. W. przekazał do Wydziału Geodezji akt notarialny Rep. [...] z dnia [...] roku zawiadomieniem z dnia [...] roku, w którym poinformował Starostwo, że Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nabyła przedmiotową nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa. Tym samym, zdaniem strony skarżącej, ustalenie odsetek ustawowych od opłat za lata 2005-2007 naruszyło porządek prawny. W ocenie Prezesa KRUS wszczęcie przez Starostę [...] postępowania z urzędu dopiero w 2007 roku stanowiło bezczynność organu w wyniku którego KRUS został obciążony odsetkami za lata wstecz od dnia wydania przez Starostę decyzji. Wobec powyższego skarżący stwierdził, że brak jest podstaw do naliczania przez Starostę odsetek za lata 2005-2007. Dodatkowo w skardze zarzucono organowi odwoławczemu brak wszechstronnej oceny stanu faktycznego poprzez nieodniesienie się do faktu, że Starosta [...] wydając przedmiotową decyzję pominął kwestię zawiadomienia Starostwa poprzez Sąd Wieczystoksięgowy. W konkluzji skargi strona skarżąca zwróciła uwagę na celowość zastosowania w niniejszej sprawie art. 89 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Poddała pod rozwagę Sądu, czy nieuzasadnionym jest, aby KRUS będący de facto przejawem Skarbu Państwa dokonując opłat na rzecz Starostwa przelewał środki pieniężne z tytułu opłat za sprawowanie trwałego zarządu nieruchomości, które w końcu i tak de facto zostaną przekazane do budżetu państwa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Podstawę prawną decyzji organów obu instancji stanowił w szczególności przepis art. 89 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.). Zgodnie z powołanym przepisem w razie nabycia trwałego zarządu z mocy prawa, opłaty roczne ustala właściwy organ w drodze decyzji; opłaty tej nie pobiera się za rok, w którym nastąpiło nabycie trwałego zarządu. W przedmiotowym postępowaniu bezsporny jest fakt nabycia w wyniku zawarcia umowy sprzedaży stwierdzonej aktem notarialnym Rep. [...] z dnia [...] roku przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z siedzibą w W. z mocy prawa – w trybie art. 17 ust. 1 i ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami - trwałego zarządu nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w G. W., oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w G. W. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], z przeznaczeniem na realizację celów publicznych – pod lokalizację siedziby Placówki Terenowej KRUS w G. W. Wobec powyższego Starosta był zobowiązany do wydania w trybie art. 89 ustawy o gospodarce nieruchomościami decyzji administracyjnej ustalającej dla nabywcy - Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z siedzibą w W. – opłatę roczną z tytułu nabycia z mocy prawa trwałego zarządu opisanej powyżej nieruchomości. Jako organy administracji publicznej zobowiązane do załatwienia sprawy w drodze decyzji administracyjnej, zarówno Starosta jak i Wojewoda zobowiązani byli do działania zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz .U. z 2000 Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) – zwanej w dalszej części k.p.a. Stosownie do art. 107 § 1 k.p.a. decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Natomiast § 3 art. 107 k.p.a. stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Mając na względzie powyższe, stwierdzić należy, że decyzje organów obu instancji nie odpowiadają wskazanym wymogom prawnym. W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż w decyzjach organów obu instancji nie oznaczono strony – adresata decyzji. Podkreślenia wymaga fakt, że z treści przytoczonego powyżej § 1 art. 107 k.p.a. jednoznacznie wynika obowiązek oznaczenia w decyzji strony lub stron postępowania i to niezależnie od rozstrzygnięcia, w którego treści może być wymieniona strona postępowania administracyjnego. Ponadto rację ma strona skarżąca kwestionując rozstrzygnięcie organów obu instancji w zakresie wymierzenia odsetek ustawowych od opłat za lata 2005 - 2007. Stwierdzić bowiem należy, iż decyzje organów obu instancji nie wskazują podstawy prawnej w zakresie nałożenia odsetek ustawowych od opłat za lata 2005 – 2007. Brak w tej kwestii uzasadnienia prawnego – wyjaśnienia podstawy prawnej, stanowi naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Powyższe uchybienie proceduralne powoduje, że decyzje organów obu instancji nie poddają się kontroli sądowej w zakresie obciążenia strony skarżącej odsetkami ustawowymi od opłat naliczonych za lata 2005 – 2007. W konsekwencji stwierdzić należy, że zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy wydając decyzję uchybił przepisom postępowania administracyjnego – art. 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiło Sądowi dokonanie oceny legalności całości rozstrzygnięć podjętych przez organy obu instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obu instancji winny ustalić charakter opłaty z tytułu nabycia trwałego zarządu z mocy prawa, a w szczególności wziąć pod uwagę fakt, iż została ona nałożona w drodze decyzji administracyjnej. Rozstrzygając w kwestii odsetek ustawowych od opłat za lata 2005 – 2007 organy administracji w pierwszej kolejności powinny rozważyć, czy naliczenie odsetek jest zasadne, a jeśli stwierdzą, że tak, to zobowiązane są – zgodnie z treścią art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. – wskazać i wyjaśnić podstawę prawną ich wymierzenia. Dokonując powyższych rozważań organy obu instancji winny mieć na uwadze, iż przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami regulujące kwestie opłat z tytułu nabycia trwałego zarządu nie przewidują wymierzenia nabywcy odsetek ustawowych w razie nieuiszczenia w terminie opłaty rocznej. Przepisy te nie nakazują również odpowiedniego stosowania do skutków opóźnienia w zapłacie opłaty rocznej przepisów kodeksu cywilnego – jak to ustawodawca uregulował między innymi w art. 141 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podkreślić przy tym należy, że przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) stanowiące podstawę wymierzenia odsetek ustawowych w przypadku opóźnienia dłużnika w spełnieniu świadczenia pieniężnego (art. 481 kodeksu cywilnego) mają charakter cywilnoprawny i regulują skutki niewykonania zobowiązań wynikających z umów. Dokonując zatem ponownej oceny zasadności wymierzenia w niniejszej sprawie odsetek ustawowych od opłat za lata 2005 – 2007, organy obu instancji winny uwzględnić powyższe wskazania. Mając na względzie powyższe, Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – uchylił decyzje organów obu instancji. W punkcie II wyroku, Sąd – na podstawie art. 200 powołanej ustawy – orzekł o kosztach postępowania, a w punkcie III wyroku – na podstawie art. 152 ustawy – stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ B. Sokołowska /-/ T.M. Geremek /-/ M. Kosewska