II OZ 1122/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 30 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia F. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 września 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 455/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi F. W. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 lipca 2004 r., sygn. akt 2 IV SA 340/03 w sprawie ze skargi F. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki nadbudowy budynku gospodarczego postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) przyznać skarżącemu F. W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Uzasadadnienie Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił skarżącemu F. W. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 lipca 2004 r., sygn. akt 2 IV SA 340/03 oddalającym jego skargę na decyzję [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki nadbudowy budynku gospodarczego. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Miesięczny dochód dwuosobowej rodziny skarżącego wynosi łącznie [...] zł. Jednocześnie złożone przez skarżącego zestawienie wydatków nie wskazuje w sposób jednoznaczny, iż nie jest on w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Skarżący nie wskazał przede wszystkim rzeczywistej kwoty środków finansowych przeznaczonych na lekarstwa. Ponadto nie udokumentował, iż kwoty zaciągniętych kredytów (łącznie ponad [...] zł) wydatkował wyłącznie na "ratowanie zdrowia". Nie wyjaśnił również kwestii ewentualnego zatrudnienia na umowę o pracę i wysokości otrzymywanego z tego tytułu dochodu, poprzestając na lakonicznym stwierdzeniu, że "nie ma to żadnego znaczenia". Skarżący nie wyjaśnił także, czy osiąga dochód z nieruchomości rolnej. Posiadanie majątku w postaci nieruchomości rolnych wiąże się zaś z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych. Wątpliwości co do dokładnego stanu majątkowego skarżącego (potencjalne dochody, wydatki) uniemożliwiają stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, czy też kosztów nieobowiązkowego na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym ustanowienia radcy prawnego. Zdaniem Sądu, fakt ponoszenia przez skarżącego wydatków na spłatę kredytów nie może być uwzględniony przy ocenie jego sytuacji materialnej. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą bowiem mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Skarżący podniósł także szereg zarzutów dotyczących zasadności jego skargi o wznowienie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Zgodnie bowiem z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygające znaczenie mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy oraz wysokość jego dochodów. Z akt sprawy wynika, że dochody dwuosobowej rodziny skarżącego wynoszą [...] zł miesięcznie, przy czym skarżący posiada dom o powierzchni [...] m2 i nieruchomość rolną ([...] ha). Skarżący szczegółowo przedstawił swoje stałe, miesięczne wydatki, niezbędne do utrzymania się: opłaty za energię elektryczną ([...] zł), telefon ([...] zł), wywóz odpadów ([...] zł), ogrzewanie budynku ([...] zł), podatek od nieruchomości ([...] zł), wydatki na lekarstwa ([...] zł) oraz na spłatę rat kredytów ([...] zł i [...] zł). Wyjaśnił również, że pozostałą kwotę [...] zł przeznacza na wyżywienie oraz bieżące wydatki związane z utrzymaniem. Na wezwanie Sądu wnioskodawca przedłożył dodatkowe dokumenty dotyczące jego stanu majątkowego i dochodów, w szczególności rachunki, umowy kredytu bankowego oraz oświadczenie o nieposiadaniu rachunków bankowych. Jakkolwiek skarżący nie przedstawił dokumentów dokumentujących wysokość wydatków na leczenie, to z uwagi na stan zdrowia (inwalida II grupy) za wiarygodne należy uznać twierdzenia skarżącego, iż wydatki te stanowią znaczne obciążenie budżetu rodzinnego. Fakt, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej [...] ha (grunty kl. V, VI, VIZ) nie może zaś wykluczać przyznania prawa pomocy. W tych okolicznościach uznać zatem należało, że skarżący wykazał, iż nie dysponuje środkami na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Powyższe ustalenie uzasadniało uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zwróci się do właściwej okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie radcy prawnego (art. 253 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.