II GSK 247/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej F. Ł. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 września 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2138/08 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi F. Ł . na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania Postanowieniem z dnia 18 września 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2138/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił skargę F. Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podał m.in., że pismem z dnia 29 lipca 2008 r. F. Ł. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Z treści pisma nie wynikało jednak jakiego aktu lub czynności skarga dotyczy. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do usunięcia braku formalnego skargi poprzez wskazanie numeru i daty zaskarżonego aktu, skarżący wskazał, że zaskarża decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] maja 2008 r., nr [...]. Po rozpoznaniu sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż skarga na decyzję z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], która jest decyzją organu administracyjnego I instancji jest niedopuszczalna, bowiem zgodnie z art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przysługuje jedynie na decyzje organu rozstrzygające sprawę w II instancji. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 oraz § 3 p.p.s.a. odrzucił skargę F. Ł. Od powyższego postanowienia skarżący złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył postanowienie w całości oraz wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., a ponadto o powiadomienie, w trybie art. 155 p.p.s.a. organów zwierzchnich Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o uchybieniach pojawiających się w pouczeniach o przysługujących stronom środkach zaskarżenia na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydawanych w drugiej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Postanowieniu zarzucono naruszenie następujących przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 ust. 6 oraz art. 52 § 1 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, iż przedmiotem skargi jest decyzja organu administracji I instancji; 2. art, 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 83 ust. 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz art. 112 k.p.a. poprzez ich pominięcie; W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że błąd skarżącego we wskazaniu skarżonej decyzji, zawarty w odpowiedzi na wezwanie Sądu pierwszej instancji, stanowił oczywistą omyłkę pisarską, wynikającą z błędnego zacytowania sentencji decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie mógł jednak prowadzić do wniosku odmiennego, niż ten, że skarga dotyczyła orzeczenia organu wydanego w drugiej instancji. Niezależnie od powyższego wnoszący skargę kasacyjną podał, iż pouczenie o przysługującym środku odwoławczym w postaci skargi składanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem ZUS w trybie art. 52 i 53 p.p.s.a., zawarte w decyzji ZUS z dnia [...] lipca 2008 r., jest w swojej treści niezgodne z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Art. 83 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowi bowiem lex specialis w stosunku do p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem w odniesieniu do odwołań od decyzji ZUS, w tym do decyzji w zakresie umarzania należności z tytułu składek, jeżeli odwołanie nie zostało w całości lub w części uwzględnione, Zakład przekazuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania, sprawę do sądu wraz z uzasadnieniem. W przedmiotowej sprawie nie zachodziła więc nawet konieczność składania skargi przez pana F. Ł. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, lecz ZUS powinien był sam z urzędu, po nieuwzględnieniu odwołania pana F. Ł., przekazać sprawę do sądu. Powyższe naruszenia przepisów postępowania stanowią zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną usprawiedliwione podstawy kasacyjne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 183 § 1 p.p.s.a. uprawnia Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu Sąd ten bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny zostały wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. W tym miejscu należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania. Skarga kasacyjna została oparta na podstawie kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Rozważania co do zasadności zarzutów skargi kasacyjnej należy rozpocząć od analizy naruszenia prawa wskazanego w petitum tego pisma procesowego w pkt 2. Bezspornie przedmiotem decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] była odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, nie przysługuje. Stronie przysługuje natomiast prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Nie budzi więc wątpliwości, że ustawodawca przewidział w postępowaniu przed ZUS kategorię spraw, w których od decyzji wydanej w pierwszej instancji stronie przysługuje odwołanie, oraz kategorię, w której strona może wnieść inny środek zaskarżenia, w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ta ostatnia kategoria spraw została wyszczególniona w treści art. 83 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniach społecznych. Zalicza się do niej sprawy, w których wydawane są decyzje przyznające świadczenie w drodze wyjątku oraz odmawiające przyznania takiego świadczenia, a także decyzje w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W skardze kasacyjnej zarzucono, naruszenie art. 83 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego pominięcie. Zgodnie z treścią wskazanego przepisu, jeżeli odwołanie nie zostało w całości lub w części uwzględnione, Zakład przekazuje niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania, sprawę do sądu wraz z uzasadnieniem. Wobec takiego brzmienia przepisu, nie może być mowy o jego zastosowaniu w niniejszej sprawie, bowiem art. 83 ust. 7 dotyczy wyłącznie spraw, w których środkiem zaskarżenia stosowanym w postępowaniu przed ZUS jest odwołanie. Jak już wyżej wyjaśniono, sprawa F. Ł. - ze względu na jej przedmiot, do tej kategorii spraw nie należy. W konsekwencji niezasadne jest też twierdzenie wnoszącego skargę kasacyjną, że art. 83 ust. 7 stanowi lex specialis w stosunku do p.p.s.a., ponieważ, dokonany przez ustawodawcę podział spraw wykluczył jakąkolwiek kolizję norm prawnych w tym zakresie. Na uwzględnienie zasługuje jednak zarzut skargi kasacyjnej, dotyczący naruszenia art. 134 § 1 w zw. z art. 58 § 1 ust. 6 oraz art. 52 § 1 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, że przedmiotem skargi jest decyzja organu administracji pierwszej instancji. Zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie budzi najmniejszych wątpliwości, że w niniejszej sprawie środki zaskarżenia zostały wyczerpane. ZUS wydał decyzję pierwszej instancji w dniu [...] maja 2008 r. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stosownie do wskazanego w decyzji pouczenia. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy została wydana decyzja drugiej instancji z dnia [...] lipca 2008 r. Nieuprawnione byłoby więc przyjęcie, że skarga F. Ł. została wniesiona bez uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zgromadzony zarówno w aktach administracyjnych, jak i w aktach sądowych materiał (w szczególności odpowiedź ZUS na skargę), pozwalał na zidentyfikowanie skarżonego aktu. Sąd pierwszej instancji sam zresztą przyznał, że skarżący wyczerpał środki zaskarżenia, o jakich mowa w art. 52 p.p.s.a., gdyż "(...) skarżący prawidłowo złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i jak wynika z akt administracyjnych w dniu 10 lipca 2008 r. odebrał decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dnia z [...] lipca 2008 r., utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja (...)". Mając na uwadze powyższe okoliczności w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji odrzucając skargę mimo wskazania przez skarżącego jako zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji, zastosował zbyt rygorystyczną sankcję. Ze skargi, terminu jej wniesienia oraz odpowiedzi na skargę można było przyjąć, że skarżący miał na uwadze zaskarżenie decyzji ostatecznej Prezesa ZUS. Poza tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. mając wątpliwości co do przedmiotu zaskarżenia, po wskazaniu przez skarżącego jako zaskarżonej decyzji pierwszej instancji, mógł na podstawie art. 6 p.p.s.a. udzielić skarżącemu występującemu bez profesjonalnego pełnomocnika pouczenia co do skutków prawnych wadliwie oznaczonego przedmiotu zaskarżenia. Wobec powyższego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odrzucenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. należy uznać za przedwczesne. Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.