I FZ 246/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Barbara Wasilewska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. O. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Gd 423/08 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 25 kwietnia 2008 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 423/08, mocą którego oddalono wniosek Z. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia Sąd wskazał, że w oparciu o art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwana dalej P.p.s.a. - wezwano skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku o szereg dokumentów i oświadczeń o jego stanie materialnym i rodzinnym, w tym dotyczących wydatków na utrzymanie, kosztów leczenia, alimentów, do których wypłaty jest zobowiązany, form i wysokości pomocy otrzymywanej od rodziców. Skarżący jedynie selektywnie wykonał nałożony nań obowiązek, co spowodowało oddalenie jego wniosku przez referendarza sądowego. Sąd podał, że do wniesionego od tego postanowienia sprzeciwu skarżący dołączył kopię zeznania podatkowego za 2007 r., z którego wynika, że jedynym źródłem jego dochodów pozostaje prowadzona przezeń działalność gospodarcza. Skarżący oświadczył, że ze względu na stan zdrowia nie może już sam prowadzić firmy oraz że nie zna numeru konta bankowego firmy, natomiast wyciągi z rachunku w PKO BP nie są mu przysyłane. Nie prowadzi gospodarstwa domowego z rodzicami, pomagają mu oni tylko w razie potrzeby. Skarżący otrzymuje rentę powypadkową, ma orzeczony stopień inwalidztwa i stwierdzony trwały uszczerbek na zdrowiu. W jego ocenie utracił możliwość zarobkowania, a firmę założył wyłącznie z uwagi na trudną sytuację życiową spowodowaną aresztowaniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku powołał się na treść art. 260 P.p.s.a. i na art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a następnie stwierdził, że przedłożone zeznanie podatkowe "w dalszym ciągu" nie jest wystarczające i również "na tym etapie sprawy" nie pozwala Sądowi na dokonanie pełnej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Podkreślił, że skarżący nie kwestionuje faktu prowadzenia działalności gospodarczej i posiadania rachunków bankowych, a mimo to nie przedłożył z nich wyciągów. Dodatkowo nie można ustalić możliwości finansowych skarżącego z uwagi na nieprzedłożenie dowodów obrazujących ponoszone przez niego wydatki i sprzeczne wyjaśnienia dotyczące zwłaszcza pomocy otrzymywanej od rodziców. W zażaleniu od powyższego postanowienia strona wniosła o jego uchylenie i zwolnienie ją od kosztów sądowych. Skarżący stwierdził, że jego sytuacja życiowa nie została przez Sąd dostrzeżona: nie wzięto pod uwagę faktu niesłusznego aresztowania i jego konsekwencji, faktu niepełnosprawności i uszczerbku na zdrowiu w wysokości 110%, faktu niezdolności do pracy, obciążenia renty alimentami, diety żółtaczkowej. Strona oświadczyła, że mieszka obecnie z rodzicami wymagającymi opieki. Stwierdziła, że pomoc należy mu się choćby z uwagi na dotychczasowe doświadczenia życiowe spowodowane przez Państwo. Skarżący stwierdził także, że żądanie Sądu dotyczące wielkości i rodzaju pomocy udzielanej mu przez rodziców stanowi ingerencję w ich sprawy prywatne. Załączył także zaświadczenie z GE Money Banku o zadłużeniu na kwotę ponad 8 000 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Wynika to z faktu, że Sąd pierwszej instancji pominął w swoim rozstrzygnięciu szereg istotnych okoliczności faktycznych, na które powołuje się skarżący, a więc nie dokonał należycie oceny jego możliwości finansowych i sytuacji rodzinnej. Sąd co prawda w podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazał prawidłowo na art. 260 P.p.s.a., jednakże w uzasadnieniu postanowienia posługuje się zwrotami sugerującymi, iż jego rozstrzygnięcie jest jedynie kontynuacją, czy też uzupełnieniem innego orzeczenia nadal istniejącego w sprawie, czym wskazany wyżej przepis naruszono. Świadczą o tym zwroty takie jak: "przedłożone zeznanie podatkowe... w dalszym ciągu nie jest wystarczające" i nie pozwala Sądowi "również na tym etapie sprawy" na dokonanie oceny stanu majątkowego skarżącego. Ponadto wniosek taki można wysnuć na podstawie bardzo ogólnikowego uzasadnienia, w którym - jak słusznie zauważył w zażaleniu skarżący - pominięto szereg istotnych dla sprawy okoliczności. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że postępowanie zainicjowane sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem pierwotnym - pierwszoinstancyjnym. Wynika to z faktu, iż wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy obowiązującej zaskarżonego postanowienia referendarza, a Sąd ma obowiązek rozpatrzeć sprawę od nowa, w pełnym zakresie. Stąd też nie jest dopuszczalne ogólnikowe odsyłanie do treści postanowienia już nie mającego mocy prawnej, czy też pomijanie istotnych dla sprawy okoliczności przy wyjściu z założenia, że kwestie te zostały już rozstrzygnięte. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie odniósł się do kwestii aresztowania skarżącego, jego niepełnosprawności, nie odniósł się do dokumentów dotyczących jego zdolności do pracy, pomocy rodziców, alimentów itd. Z uzasadnienia nie wynika także, czym podyktowana jest sugestia Sądu, że skarżący miałby kwestionować fakt prowadzenia działalności gospodarczej czy posiadania rachunków bankowych. Z zaskarżonego postanowienia nie wynika, jaka jest ogólna sytuacja materialna i rodzinna skarżącego, co wyklucza kontrolę tego orzeczenia pod kątem prawidłowości zastosowania art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i powoduje, że nie może ono się ostać. Na marginesie, odnosząc się do pozostałych twierdzeń skarżącego zawartych w zażaleniu, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że argumenty skarżącego o tym, czy zwolnienie go od kosztów sądowych "nie przerasta możliwości budżetu Państwa" oraz o względach słuszności, które rzekomo przemawiają za udzieleniem mu pomocy z uwagi na dotychczasowe krzywdy, jakie wyrządziło mu Państwo, pozostają bezprzedmiotowe dla rozstrzygnięcia. Przesłanki przyznania prawa pomocy zostały wyczerpująco określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i jeśli skarżący chce taką pomoc otrzymać, musi wykazać spełnienie właśnie tychże przesłanek. Dlatego też polemika z żądaniem przedłożenia dokumentów obrazujących koszty utrzymania, wydatki na leki, wyciągów z rachunków bankowych czy też informacji (w formie oświadczenia skarżącego) w przedmiocie form i wysokości pomocy od rodziców jest niecelowa. Są one bowiem niezbędne dla pełnej oceny jego sytuacji materialnej i nie zastąpi ich oświadczenie skarżącego, złożone nawet "ze świadomością odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań" (karta 98 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela także oceny skarżącego, by żądanie informacji (w formie jego oświadczenia) o wysokości i rodzaju pomocy od rodziców było żądaniem wygórowanym, czy też niestosownym. Skarżący oczekuje bowiem pomocy z budżetu Państwa, a więc wsparcia go z pieniędzy wszystkich podatników: oczywiste jest więc, że pomoc taka - będąca wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów sądowych - nie może być udzielana pochopnie i w oparciu o niepełne dane. Sytuacja materialna rodziców skarżącego (z którymi jak przyznał, od pewnego czasu mieszka) oraz zakres udzielanej mu przez nich pomocy finansowej i materialnej może być jednym z kluczowych elementów wpływających na jego możliwości finansowe. Mając na uwadze błędy, które popełnił Sąd pierwszej instancji przy rozpoznaniu wniosku strony, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi.