IV SA/Wa 928/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2008 r. sprawy ze skargi T. K. K., A. K., K. W. K. i J. M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie przeniesienia własności działki - skargę oddala - Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia (...) marca 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., w związku z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53) utrzymało w mocy decyzję Starosty N. z dnia (...) października 2007 r. o nieodpłatnym przyznaniu T. K. K., A. K., K. W. K., J. M. M. udziału po ¼ części każdemu z nich w prawie współwłasności gruntu stanowiącego zabudowaną nieruchomość położoną w obrębie (...)-M. gmina N., oznaczoną zgodnie z mapą z projektem podziału nieruchomości nr ewidencyjny (...) z dnia (...) października 2007r. nr działki (...) o powierzchni (...) ha, który został przejęty na rzecz Skarbu Państwa za emeryturę w 1979 r. W uzasadnieniu organ podał, iż działka nr ew. (...) o pow. (...) ha stanowi część działki nr ew. (...). Powołując się na przepis art. 6 ustawy z dnia 2 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz zmianie ustawy o podatku rolnym - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, iż przedmiotem zwrotu własności może być tylko taka działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Kolegium przytaczając poglądy sądów administracyjnych stwierdziło, iż organ I instancji uprawniony był wyłącznie do zwrotu działki gruntu, na której budynki rolnika -emeryta były wzniesione, a działka była niezbędna do prawidłowego korzystania z budynków. Organ wskazał także, iż starosta uprawniony był do określenia wielkości działki, na której wzniesione są budynki, a więc również do dokonania podziału działki o nr ewidencyjnym (...). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. ustaliło ponadto, że granica wydzielonej działki nr (...) przebiegała według konturu klasyfikacyjnego o symbolu (...) - budynki na roli klasy VI i objęła łącznie powierzchnię (...) ha. Organ podał, ze działka (...) powstała w wyniku wspomnianego podziału obejmowała grunty rolne klasy V i klasy VI. Kolegium stwierdziło również, że stosownie do powołanego wyżej art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz zmianie ustawy o podatku rolnym - organ I instancji wydzielił do zwrotu wyłącznie część działki o nr ewidencyjnym (...), która miała charakter budowlany. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podało także, że przyznanie praw własnościowych wnioskodawcom jako spadkobiercom po rodzicach nie narusza obowiązującego prawa, natomiast działka o nr ewidencyjnym (...) nie stanowi gospodarstwa rolnego, a więc dziedziczą ją na zasadach ogólnych wnioskodawcy -stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia (...) czerwca 2006 r., sygn. akt (...). Kolegium wskazało, iż przeniesienie udziału w nieruchomości na jednego ze współwłaścicieli możliwe jest na drodze cywilnoprawnej. W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) marca 2008 r. skarżący – T. K. K., A. K., K. W.K., J. M.M. wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty N. z dnia (...) października 2007 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżący zarzucili rażące naruszenie prawa, a w szczególności przepisów art. 92 ust. 1, art. 93 ust. 2a oraz art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzez dokonanie podziału nieruchomości wykorzystywanej na cele rolnicze, które spowodowało wydzielenie działek gruntu o powierzchni mniejszej niż 0,3 ha na inny cel niż przewidziany w art. 93 ust. 2 a wymienionej wyżej ustawy. Skarżący zarzucili także, że wspomniany podział został dokonany bez decyzji Burmistrza Miasta N. zatwierdzającej przedmiotową parcelację, a decyzja ta wymagana była stosownie do art. 96 ust. 1 ustawy. W ocenie skarżących powołana okoliczność powoduje nieważność decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt.2 k.p.a. Ponadto zarzucono naruszenie przepisów prawa, dających podstawę do wznowienia postępowania, tj. art. 10 § 1 k.p.a., bowiem przed wydaniem decyzji organu I instancji skarżącym nie umożliwiono wypowiedzenia się co do podziału działki nr (...), o powierzchni (...) ha na dwie działki. W uzasadnieniu skarżący podali, iż organy orzekające w sprawie nie uwzględniły ich wniosku o przyznanie całej nieruchomości o powierzchni (...) ha , oznaczonej nr ew. (...), natomiast Starosta N. dokonał podziału nieruchomości na dwie działki nr ew. (...) o powierzchni (...) ha i nr ew. (...) o pow. (...) ha i przyznał na własność skarżących działkę nr (...) o powierzchni (...) ha. W skardze zarzucono, że niesłusznie organy orzekające przyjęły, iż podział przedmiotowej nieruchomości był możliwy w oparciu o art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, bowiem w obecnym stanie wskazany przepis nie może być samodzielną podstawą do dokonania podziału nieruchomości, ale muszą być przestrzegane przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, czyli art. 95 ust. 4 oraz art. 95 pkt. 3-6 i tylko w wymienionych wypadkach Starosta może występować z wnioskiem o podział nieruchomości, który zatwierdza właściwy burmistrz, stosownie do art. 96 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skarżący, powołując się na przepis art. 92 ust. 1 oraz art. 92 ust. 2a ustawy o gospodarce nieruchomościami podali, iż we wsi M. w gminie N., w którym znajduje się opisana nieruchomość nie ma planu miejscowego, natomiast podział nieruchomości byłby dopuszczalny w celu powiększenia sąsiedniej nieruchomości lub regulacji granic, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Skarżący podali także, że cała nieruchomość o powierzchni (...) ha jest wykorzystywana na cele rolne. W ocenie skarżących rażące naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami uzasadnia stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. podniesiono, iż organ pierwszej instancji nie zawiadomił stron o projektowanym podziale nieruchomości i nie umożliwił skarżącym wypowiedzenia się odnośnie zebranych materiałów i dowodów w sprawie. Skarżący dodatkowo podnieśli, iż za przyznaniem nieodpłatnym całej działki o powierzchni (...) ha przemawiają słuszne interesy stron, zaś siedlisko gospodarstwa rolnego musi mieć większą powierzchnię niż np. dom jednorodzinny położony na tej działce, co również było - w ocenie skarżących - celem wprowadzenia przepisu o zakazie wydzielania na terenach rolnych działek mniejszych niż 0,3 ha. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Kolegium nie podzieliło zarzutów skarżących dotyczących naruszenia przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 92 powołanej ustawy - przepisów Działu III, regulującego podziały nieruchomości nie stosuje się do nieruchomości wykorzystywanych na cele rolne i leśne, a za takie uważa się nieruchomości wykazane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne. Organ podał, że z wypisu z rejestru gruntów z dnia 9 czerwca 2006 r., wydanego przed podziałem nieruchomości wynika, iż działka stanowiąca własność Skarbu Państwa nr ew. (...), o powierzchni (...) ha posiadała grunty będące użytkami rolnymi. W związku z powyższym, zdaniem organu, nie było konieczności stosowania przepisów o gospodarce nieruchomościami, do podziału nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa. Kolegium wskazało ponadto, powołując się na właściwe dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, iż o czynności przejęcia przebiegu granic nieruchomości skarżący byli informowani przez uprawnionego geodetę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. /, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. /, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Naczelnik Miasta i Gminy w N. decyzją z dnia (...) lutego 1979r. wydaną na podstawie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin ( Dz. U. Nr 32, poz. 140 ) przejął na rzecz Państwa nieodpłatnie gospodarstwo rolne o powierzchni (...) ha, stanowiące własność A. i J. małż. K., położone we wsi M. gmina N. Przejęte gospodarstwo rolne zgodnie z aktem własności ziemi Nr (...) wydanym przez Naczelnika Miasta i Gminy N. w dniu (...) października 1975r. składało się z dwóch działek oznaczonych w ewidencji gruntów wsi M. nr (...) i nr (...) o powierzchni (...) ha. Z treści decyzji z dnia (...) lutego 1979r. wynika, że na podstawie art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin z gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu zostały wyłączone budynki oraz inwentarz żywy i martwy. Zgodnie z art. 51 ust. 2 cyt. ustawy budynki wyłączone przez rolnika stanowią odrębny przedmiot własności. Z odrębną własnością tych budynków związana jest służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z budynków. Z punktu 3 decyzji z dnia (...) lutego 1979r. wynika, że budynki wyłączone z przejmowanego gospodarstwa rolnego znajdują się na działce nr (...), z której będzie wydzielony obszar gruntu pod tymi budynkami niezbędny do korzystania z tych budynków. Z kolei z treści protokołu sporządzonego w dniu 10 listopada 1978r. z przeglądu gospodarstwa rolnego A. i J. małż. K. przejmowanego na własność Państwa za emeryturę wynika, że na przejmowanym gospodarstwie znajdowały się następujące zabudowania: dom murowany kryty papą, chlew murowany kryty słomą, stodoła drewniana kryta słomą. Z treści decyzji z dnia (...) lutego 1979r. wynika również, że na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin A. i J. małż. K., którzy przekazali gospodarstwo rolne Państwu została przydzielona do bezpłatnego użytkowania działka gruntu rolnego o powierzchni (...) ha, która również miała być wydzielona z działki nr (...). Z powyższego wynika, że budynki wyłączone z przejmowanego na własność Państwa gospodarstwa rolnego stanowiły odrębny od gruntu przedmiot własności. Grunt pod budynkami stanowił własność Państwa, a właścicielom posadowionych na nim budynków służyło jedynie prawo służebność gruntowej w zakresie niezbędnym do korzystania z budynków. W przedmiotowej sprawie właścicielami wyłączonych z przejętego gospodarstwa rolnego budynków pozostali A. i J. małż. K. Ustawa z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin nie zawierała przepisu o przejściu prawa własności nieruchomości budynkowych po śmierci rolnika na własność Państwa. Stąd z dniem 1 stycznia 1978r., kiedy weszła w życie powyższa ustawa, własność zatrzymanych przez rolnika budynków jako odrębnych od gruntu nieruchomości stała się prawem dziedzicznym. Wszystkie budynki przechodziły po śmierci właściciela na spadkobierców. Po śmierci A. K. i J. K. w wyniku spadkobrania współwłaścicielami budynków stały się ich dzieci, to jest skarżący, z udziałem w prawie współwłasności wynoszącym po ¼ części dla każdego z nich. Ten niekorzystny stan rozdzielenia prawa własności zatrzymanych przez rolnika budynków od prawa własności gruntu, na którym zastały one posadowione, został zmieniony ustawą z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym ( Dz. U. Nr 10, poz. 53 ), która połączyła prawo własności budynków z prawem własności działki. Na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., a więc i na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, przyznano nieodpłatnie na własność działkę gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości związana była służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzekał terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego. Art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym jest samodzielną podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji. Decyzja administracyjna wydana na podstawie art. 6 powołanej wyżej ustawy rozstrzyga zarówno o przeniesieniu własności działki, jak i o jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności. Skoro organ uprawniony jest do orzekania o wielkości działki, której własność przenoszona jest na właściciela budynków znajdujących się na działce, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, to tym samym uprawniony jest do dokonania podziału nieruchomości celem wyodrębnienia działki gruntu, na której budynki te zostały wzniesione. Decyzja administracyjna wydana na podstawie art. 6 cytowanej ustawy z dnia 24 lutego 1989r., określająca wielkość działki przekazywanej nieodpłatnie właścicielom budynków stanowiących odrębny przedmiot własności, samodzielnie dokonuje podziału nieruchomości, z której następuje wydzielenie takiej działki. Decyzja ta jednocześnie zatwierdza podział i stanowi podstawę wpisu prawa własności w księdze wieczystej. Jak już wyżej wskazano, w dacie przejęcia gospodarstwa rolnego A. i J.małż. K. na rzecz Państwa wyłączone z tego przejęcia zostały zabudowania, tj. dom murowany kryty papą, chlew murowany kryty słomą, stodoła drewniana kryta słomą. Natomiast w dacie wydania zaskarżonej decyzji z zabudowań tych pozostał jedynie dom murowany kryty papą. Pozostałych zabudowań już nie ma, co potwierdza notatka służbowa sporządzona w dniu 10 stycznia 2007r. z przeprowadzonej wizji w terenie we wsi M. gmina N. Zmniejszenie się ilości zabudowań, których współwłaścicielami pozostawali skarżący, uzasadniało wydzielenie z większej działki jej części zabudowanej jako odrębnej działki i przeniesienie własności tylko części zabudowanej na rzecz współwłaścicieli pozostałego na gruncie budynku oraz przeznaczenie pozostałej części - jako odrębnej działki - na inne cele. Działanie takie, w ocenie Sądu, nie narusza prawa i jest zgodne z celem, jakiemu służyło unormowanie zawarte w art. 6 cytowanej wyżej ustawy. Odnosząc się do zarzutów skarżących należy stwierdzić, że procedura podziałów nieruchomości jest obecnie uregulowana w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( t.j. Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm. ), w dziale III zatytułowanym "Wykonywanie, ograniczanie lub pozbawianie praw do nieruchomości". Zgodnie z rozdziałem pierwszym tego działu postępowanie to może być przeprowadzone tylko na gruntach przeznaczonych w planach miejscowych na cele inne niż rolne i leśne, a jeżeli na danym obszarze plan miejscowy nie został opracowany to regulacje te nie obejmują nieruchomości wykorzystywanych na cele rolne i leśne. Jednocześnie w art. 92 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazano, że wyjątkowo mają one zastosowanie również i w stosunku do tych nieruchomości, gdy podział spowodowany jest koniecznością wydzielenia nowych, niezbędnych dróg - dróg dojazdowych do nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych albo ma na celu wydzielenie działek gruntu, z nieruchomości rolnej lub leśnej, o powierzchni mniejszej niż 0,3 ha. Tak więc ten drugi wyjątek, wbrew stanowisku skarżących, pozwala na wydzielenie działki gruntu mniejszej niż 0,3 ha z nieruchomości rolnej ( bądź przeznaczonej w planie miejscowym na ten cel, bądź wykorzystywanej faktycznie na ten cel). Wprawdzie art. 93 ust. 2a przewiduje, że podział nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach miejscowych na cele rolne i leśne, a w przypadku braku planu miejscowego wykorzystywanych na cele rolne i leśne, powodujący wydzielenie działki gruntu o powierzchni mniejszej niż 0,3000 ha, jest dopuszczalny, pod warunkiem że działka ta zostanie przeznaczona na powiększenie sąsiedniej nieruchomości lub dokonana zostanie regulacja granic między sąsiadującymi nieruchomościami. W decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości określa się termin na przeniesienie praw do wydzielonych działek gruntu, który nie może być dłuższy niż 6 miesięcy od dnia, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna, to jednak w brzmieniu obowiązującym od dnia 22 października 2007r. przepisu tego nie stosuje się w przypadku podziałów nieruchomości, o których mowa w art. 95. Zauważyć należy, że ustawa o gospodarce nieruchomościami obowiązuje od dnia 1 stycznia 1998r. Natomiast art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym wszedł w życie z dniem 1 stycznia1989r. i nie wprowadzał ustawowych ograniczeń powierzchniowych przy ustalaniu wielkości działki gruntu, na której budynki zostały wzniesione, przy przenoszeniu jej własności na właścicieli budynków. Dawał natomiast uprawnienie właściwemu organowi administracyjnemu do ustalenia wielkości tej działki. Jak już wyżej wskazano decyzja administracyjna wydana na podstawie art. 6 cytowanej ustawy z dnia 24 lutego 1989 r., określająca wielkość działki przekazywanej nieodpłatnie właścicielom budynków stanowiących odrębny przedmiot własności, samodzielnie dokonuje podziału nieruchomości, z której następuje wydzielenie takiej działki. Decyzja ta jednocześnie zatwierdza ten podział, co odpowiada obecnym procedurom przewidzianym w art. 95 pkt 4, art. 96 ust. 1b, art. 97 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ale przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego nie zostały naruszone, gdyż nie znalazły w nim zastosowania. Zgodzić się natomiast należy z zarzutem skargi, że organ pierwszej instancji naruszył przepis art. 10 § 1 kpa. Jednakże w sytuacji, gdy wszyscy wnioskodawcy w sprawie złożyli odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, a organ odwoławczy wydał swoje rozstrzygniecie w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przez organ pierwszej instancji, to uchybienie to nie miało już wpływu na treść decyzji organu drugiej instancji. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.