I OZ 914/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 22 września 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 531/08 o odrzuceniu wniosku J. W. o przywróceniu terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] maja 2008 r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia oddalić zażalenie. J. W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] maja 2008r., Nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego, w której zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II (doręczonego skarżącemu w dniu 25 sierpnia 2008 r.), wezwano skarżącego do złożenia w terminie siedmiu dni wypełnionego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W wezwaniu, o którym mowa pouczono skarżącego, że jego niewykonanie w zakreślonym terminie spowoduje pozostawienie tegoż wniosku bez rozpoznania. W dniu 10 września 2008r. J. W. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, załączając wypełniony urzędowy formularz, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 22 września 2008 r., sygn., akt II SA/Ol 531/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił wniosek o przywrócenie terminu wskazując, że wniosek o przyznanie prawa pomocy strona może składać w dowolnym czasie, w związku z czym złożony przez skarżącego wniosek na urzędowym formularzu zostanie rozpoznany na zasadach ogólnych. Sąd zwrócił także uwagę, że w myśl art. 86 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego, w związku z czym, na podstawie art. 88 tej ustawy, Sąd pierwszej instancji odrzucił wniosek skarżącego jako niedopuszczalny. Na to postanowienie J. W. złożył zażalenie, ponawiając wniosek o przywrócenie terminu oraz podnosząc, że nie złożył wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu w terminie, bo nie miał pieniędzy na list. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 245 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Jest to zatem szczególna instytucja postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993roku, nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 243 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania i wniosek taki jest wolny od opłat sądowych. Brzmienie tego przepisu oznacza, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalny w każdym stadium postępowania sądowoadministracyjnego, aż do czasu jego zakończenia. Także wydanie postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy nie stoi na przeszkodzie wystąpienia z kolejnym wnioskiem o przyznanie tego prawa, jeśli zmianie ulegną okoliczności uzasadniające jego przyznanie. Wynika z tego, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest określone żadnym ustawowym terminem, zatem wszelkie terminy w tej kwestii traktować należy jako terminy instrukcyjne. Natomiast zgodnie z art. 86 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli jego uchybienie nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. W związku z tym oraz mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, że fakt niezłożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu w zakreślonym przez Sąd terminie nie spowodował dla niego negatywnych skutków procesowych, bowiem ustawowo nie została mu zamknięta droga do ubiegania się o przyznanie prawa pomocy. Jak bowiem wynika z akt niniejszej spawy, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie postanowieniem z dnia 13 października 2008 r. ustanowił dla skarżącego adwokata z urzędu, od którego to postanowienia nie złożono sprzeciwu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt pozytywnego rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy czyni bezprzedmiotowym niniejsze zażalenie, które jednak musiało zostać rozpoznane jedynie ze względów formalnych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.