II OSK 1908/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski /spr./ Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędzia NSA Teresa Kobylecka Protokolant Mariusz Szufnara po rozpoznaniu w dniu 8 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2008 r. sygn. akt VIII SA/Wa 210/08 w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 210/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2008 roku znak: [...] Burmistrz Miasta S. działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. z 2001 r. Dz. U. Nr 87 poz. 960 ze zmianami, dalej jako: "ustawa o ewidencji ludności") oraz art. 104 k.p.a. orzekł o wymeldowaniu W. M. z pobytu stałego z budynku mieszkalnego przy ul. S. [...] w S. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż jak wynika z wniosku H. M., jej małżonek W. M. nie zamieszkuje w przedmiotowym budynku od kwietnia 2004 roku, wyprowadził się z niego dobrowolnie i obecnie mieszka w Skarżysku - Kamiennej. Burmistrz Miasta S. po przeprowadzeniu kolejnego postępowania wyjaśniającego (dwie poprzednie decyzje wskutek składanych odwołań przez H. M. i W. M. były uchylone przez organ odwoławczy i przekazane do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji) ustalił, że W. M. nie mieszka w S. przy ul. S. [...]. Mieszkanie to opuścił dobrowolnie i trwale. Powyższe potwierdza fakt, że W. M. cofnął pozew o przywrócenie współposiadania przedmiotowego domu mieszkalnego w wyniku czego sąd powszechny umorzył postępowanie. Fakt, że W. M. założył nową rodzinę pozwala uznać, że zdecydował się na stabilizację życiową w innym miejscu zamieszkania. Na skutek odwołania W. M., Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 roku znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na podstawie dowodów zgromadzonych w sprawie ustalono, że związek małżeński H. M. i W. M. w dniu [...] stycznia 2007 roku został rozwiązany przez rozwód z winy W. M.. W wyroku tym sąd nie rozstrzygał o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania stron. Wojewoda Mazowiecki odnosząc się do zarzutu zawartego w odwołaniu, że W. M. do opuszczenia mieszkania został zmuszony nagannym zachowaniem małżonki oraz pasierba podniósł, iż pomimo tego faktu, odwołujący się cofnął pozew złożony w 2005 roku w Sądzie Rejonowym w Szydłowcu o przywrócenie współposiadania przedmiotowego domu mieszkalnego. Organ II instancji, na podstawie zeznań świadków ustalił, że W. M. w kwietniu 2004 roku dobrowolnie i trwale opuścił sporny lokal. Do chwili obecnej nie poczynił żadnych środków zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w celu swobodnego korzystania z mieszkania. Wręcz przeciwnie cofnął pozew z sądu powszechnego o przywrócenie naruszonego posiadania, zamieszkał u swojej konkubiny z którą ma 2-letnie dziecko, a od [...] lutego 2008 roku zawarł z nią związek małżeński. Tym samym, zdaniem organu, odwołujący się w innym miejscu skoncentrował swoje życie osobiste i rodzinne. W ocenie organ II instancji utrzymanie zameldowania odwołującego się w przedmiotowym mieszkaniu jako miejsca pobytu stałego byłoby utrzymywaniem rejestracji fikcyjnej odbiegającej od rzeczywistości. Powyższa decyzja Wojewody Mazowieckiego stała się przedmiotem skargi jaką złożył W. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez nieuwzględnienie wniosku H. M. o jego wymeldowanie ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie uczestniczka postępowania H. M. wniosła o oddalenie skargi. Podniosła, że jej były małżonek opuścił mieszkanie przed Wielkanocą 2004 roku, kupił drugie mieszkanie, w którym zamieszkał z nową żoną. Kluczami do mieszkania przy ul. S. [...] w Sz. S. dysponował do 2005 roku. W przedmiotowym mieszkaniu nie ma jego rzeczy, na powyższy adres nie przychodzi też do niego żadna korespondencja. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku uznał, iż analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanki do wymeldowania Skarżącego prowadzi do wniosku, ż fakt dobrowolnego i trwałego opuszczenia miejsca zameldowania przez W. M. nie budzi wątpliwości. Trwałe opuszczenie miejsca zameldowania wynika, zdaniem Sądu, zwłaszcza z bezspornego faktu nie przebywania Skarżącego w spornym lokalu od kwietnia 2004 roku. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ I instancji dostarczyło wystarczających dowodów na tą okoliczność. Z zeznań świadków - sąsiadów mieszkających przy ul. S. w S., R. S. oraz J. G. wynika bowiem, że W. M. nie mieszka w przedmiotowym domu. Podczas wizji przedmiotowego lokalu przeprowadzonej w dniu [...] listopada 2007 roku stwierdzono brak rzeczy osobistych wskazujących na zamieszkiwanie w nim Skarżącego. Z kolei z zeznań kolejnych świadków - J. K. (pracownika zatrudnionego w firmie Skarżącego) oraz M. J. (wówczas konkubiny a obecnie małżonki Skarżącego) wynika, że przebywa on w S. K. przy ul. R. [...] na terenie swojego zakładu produkcyjnego bez prawa do zameldowania. Powyższy fakt potwierdza również informacja Komendy Powiatowej Policji w Skarżysku Kamiennej. Z informacji tej wynika, że Skarżący zamieszkuje pod powyższym adresem wspólnie z M. J.. Z zeznań M. J. wynika ponadto, że ma ona ze Skarżącym wspólnego syna w wieku 1 rok i 8 miesięcy oraz, iż od maja 2004 roku W. M. stołuje się, korzystając ze wszystkich posiłków, u niej w mieszkaniu przy ul. S. [...] m [...] w Skarżysku Kamiennej. W ocenie Sądu I instancji za dobrowolnością opuszczenia przez Skarżącego dotychczasowego miejsca zameldowania przemawia fakt skoncentrowania swojego zarówno życia osobistego jak i zawodowego w innym miejscu. W. M. założył bowiem w Skarżysku Kamiennej nową rodzinę, ma dziecko, zawarł związek małżeński co pozwala uznać, iż zdecydował się na stabilizację w innym miejscu zamieszkania. Tam też znajduje się główna siedziba prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Powyższe potwierdza również fakt cofnięcia przez Skarżącego powództwa z sądu powszechnego o przywrócenie współposiadania. Nie skorzystanie z tych środków prawnych, ewentualnie oddalenie powództwa powoduje, jak podkreślił Sąd I instancji, że brak jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej. Za nie przekonujące, Sąd I instancji uznał również twierdzenie Skarżącego, że opuścił on przedmiotowe mieszkanie w wyniku zawinionych działań jego byłej małżonki i pasierba w obawie o swoje życie. Faktem są wprawdzie wyroki uznające pasierba A. P. za winnego zarzucanych czynów polegających na naruszeniu w maju i czerwcu 2004 roku nietykalności cielesnej skarżącego oraz znieważenia jednakże zdarzenia te, opisane w dwóch wyrokach karnych nie miały miejsca w przedmiotowym domu mieszkalnym, a w miejscowości S., gdzie W. M. prowadził swoją firmę. Zdaniem Sądu I instancji nie były one bezpośrednią przyczyną opuszczenia przez Skarżącego przedmiotowego mieszkania przy ul. S. [...] w S.. W odniesieniu do zarzutu Skarżącego dotyczącego nie przeprowadzenia wizji przedmiotowego lokalu z jego udziałem, która by potwierdziła, że w mieszkaniu pozostają jego rzeczy osobiste, Sąd I instancji również uznał go za nietrafny. Jak bowiem wynika z przekazanych akt administracyjnych, Skarżący był prawidłowo zawiadomiony o przeprowadzeniu takiej wizji w dniu [...] marca 2005 roku, co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru i pomimo tego faktu nie wziął w niej udziału. Również nie uwzględnienia przez organy administracji publicznej toczącej się sprawy o unieważnienie umowy darowizny połowy przedmiotowej nieruchomości jakiej dokonał W. M. na rzecz H. M. Sąd I instancji uznał za prawidłowe, wskazując, iż roszczenia takie mogą być dochodzone jedynie przed sądem powszechnym i nie mogą być przedmiotem rozpoznania administracyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł W. M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie: - art. 15 ust. 2 w zw. z art.. 6 ust. 1 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych polegające na przyjęciu, iż skarżący dobrowolnie opuścił mieszkanie położone w S. przy ul. S., w sytuacji kiedy z materiału dowodowego wynika, iż opuścił mieszkanie w wyniku zawinionych działań H. M. i w obawie o swoje życie - art. 78 i 79 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie wizji lokalu z udziałem skarżącego, co potwierdziłoby jego twierdzenia o pozostawieniu rzeczy osobistych w mieszkaniu stron, tym bardziej, że to H. M. uniemożliwiła wizję z jego udziałem. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Radomiu do ponownego rozpoznania - zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż przeprowadzenie wizji bez udziału W. M. stanowi poważne uchybienie, gdyż właśnie inicjatorem wniosku dowodowego o wizję był sam skarżący, który miał udowodnić, że jego rzeczy osobiste znajdują się w przedmiotowym mieszkaniu. Przeprowadzenie jej bez usprawiedliwionej nieobecności skarżącego stanowi, zdaniem autora skargi kasacyjnej, przesłankę do uchylenia skarżonej decyzji do ponownego rozpoznania, bowiem dowód ten miałby wpływ na treść wydanej decyzji. Błędnie także oceniono zeznania przesłuchanych w sprawie świadków, którzy zgodnie potwierdzili, że skarżący został zmuszony do wyprowadzki, co było efektem nagannego i przestępczego działania syna H. M., a umknęło to uwadze organu. Od 2005 roku H. M. utrudnia skarżącemu dostęp do własnego domu poprzez wymianę zamków wejściowych, które to dokonała przy udziale swojego syna A. P.. Ponadto skarżący nie mógł przebywać w omawianym domu ze względu na zagrożenie zdrowia i życia ze strony pasierba A. P.. Skarżący dwukrotnie został pobity przez pasierba na co wskazują prawomocne wyroki Sądowe załączone do akt sprawy. Oznacza to zdaniem pełnomocnika skarżącego, iż W. M. został usunięty z lokalu w drodze przymusu fizycznego i psychicznego co oznacza, iż skarżący nie opuścił przedmiotowego lokalu dobrowolnie, pozostawiając w nim umeblowanie, sprzęt radiowo-telewizyjny i rzeczy osobiste. Autor skargi kasacyjnej podniósł również, iż twierdzenie, że skarżący zamieszkuje w Skarżysku jest błędne, gdyż jedynie przebywa tam i to na terenie zakładu produkcyjnego, gdzie nie ma prawa meldunku, co z urzędu wiadome jest organowi ewidencyjnemu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej będąc związany jej zarzutami. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania określoną przesłankami z art. 183 § 2 p.p.s.a., której nie stwierdzono w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Treść cytowanego przepisu zobowiązywała wobec tego organy orzekające w sprawie do ustalenia, czy została spełniona przesłanka opuszczenia przez W. M. bez wymeldowania, dotychczasowego miejsca pobytu stałego tj. budynku mieszkalnego przy ul. S. [...] w S.. Przy czym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, jest spełniona jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, iż przesłankę dotyczącą opuszczenia lokalu przez osobę, której postępowanie dotyczy, uznaje się za wypełnioną, w sytuacji ustalenia, że osoba opuściła lokal z zamiarem opuszczenia go w sposób trwały, wykazując chęć przeniesienia swojego centrum życiowego w nowe miejsce. W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z niekwestionowanego stanu faktycznego przyjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, skarżący nie zamieszkuje w przedmiotowym budynku od kwietnia 2004 roku. Związek małżeński H. M. i W. M. w dniu [...] stycznia 2007 roku został rozwiązany przez rozwód z winy W. M.. W wyroku tym sąd nie rozstrzygnął o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania stron. Z zeznań M. J. (obecnej małżonki skarżącego) wynika ponadto, że ma ona ze skarżącym wspólnego syna w wieku 1 rok i 8 miesięcy oraz, iż od maja 2004 roku W. M. stołuje się, korzystając ze wszystkich posiłków, u niej w mieszkaniu przy ul. S. [...] m [...] w Skarżysku Kamiennej. Podkreślić zatem należy, iż skoncentrowanie życia osobistego jak i zawodowego skarżącego w Skarżysku Kamiennej, założenie tam nowej rodziny pozwala uznać, iż skarżący zdecydował się na stabilizację i przeniesienie swojego centrum życiowego w innym miejscu zamieszkania. Powyższe oraz fakt, iż skarżący cofnął pozew złożony w 2005 roku w Sądzie Rejonowym w Szydłowcu o przywrócenie współposiadania przedmiotowego domu mieszkalnego wskazuje, że trwałe opuszczenie tego lokalu było w istocie jego zamiarem. O zamiarze opuszczenia lokalu można mówić również wtedy, gdy opuszczenie jest dobrowolne. W dorobku orzeczniczym Naczelnego Sądu Administracyjnego wypracowane zostało stanowisko, iż kwestia dobrowolności ma drugorzędne znaczenie, o ile tylko opuszczeniu lokalu towarzyszy zamiar opuszczenia go w sposób trwały. Inaczej rzecz ujmując, przyczyna opuszczenia lokalu nie koniecznie musi mieć znaczenie dla oceny, czy osoba wymeldowywana dokonała trwałego wyboru zamieszkania w innym lokalu. Jeżeli nawet okaże się, iż sama przyczyna opuszczenia lokalu, w dacie orzekania o wymeldowaniu, nie była dobrowolna bowiem zachodziły okoliczności przymusu psychicznego lub fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego w innym miejscu zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. Podzielić zatem należy pogląd Sądu I instancji, w myśl którego jedynie skuteczne wykorzystanie przez skarżącego przysługujących mu środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego władztwa w stosunku do lokalu mogłoby skutkować uznaniem, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i co za tym idzie brak byłoby podstaw do wymeldowania na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zasadniczym środkiem prawnym, z którego mógł skorzystać skarżący było stosowne żądanie co do przywrócenia mu posiadania lokalu, które, pomimo iż zostało przez skarżącego złożone, to postanowieniem Sądu Rejonowego w Szydłowcu z dnia 5 grudnia 2005 r., wobec cofnięcia powództwa przez skarżącego, umorzono postępowanie w sprawie. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 78 i 79 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie wizji lokalu z udziałem skarżącego to również uznać należy go za nieuzasadniony. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji z akt sprawy wynika, iż skarżący był prawidłowo zawiadomiony o przeprowadzeniu takiej wizji w dniu [...] marca 2005 roku, co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru (datowane na dzień [...] marca 2005 r.) i pomimo tego faktu nie wziął w niej udziału. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.