II FZ 120/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del.) : Jacek Jaśkiewicz po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażaleń I. K., P. K. i E. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 628/08 w zakresie odmowy wykładni postanowienia w sprawie ze skargi I. K., P. K. i E. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 31 stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do zgłoszenia nabycia spadku postanawia: 1. Odrzucić zażalenia P. K. oraz E. B. 2. Oddalić zażalenie I. K. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2009 r., wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 628/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek I. K. o wykładnię postanowienia tegoż Sądu z dnia 19 grudnia 2008 r. wydanego w sprawie ze skargi m. in. I. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 31 stycznia 2008 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do zgłoszenia nabycia spadku W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazał, że konieczność dokonania wykładni, o której mowa w art. 158 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - cytowanej dalej jako p.p.s.a., zachodzi wówczas, gdy treść orzeczenia jest sformułowana w sposób niejasny, który może budzić wątpliwości co do samego rozstrzygnięcia, zakresu powagi rzeczy osądzonej, czy też sposobu jego wykonania. W ramach wykładni nie jest natomiast dopuszczalne formułowanie dodatkowych powodów podjętego rozstrzygnięcia, zmiana uprzednio wskazanych motywów, prowadzenie jakiejkolwiek polemiki, czy też tłumaczenie powodów podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślił przy tym, że wniosek skarżącej zmierzał do ujawnienia motywów podjętego w dniu 19 grudnia 2008 r. rozstrzygnięcia, a więc pośrednio do sporządzenia uzasadnienia do wydanego postanowienia. Postanowieniem tym Sąd pierwszej instancji oddalił odwołanie skarżącej od zarządzenia Przewodniczącego oddalającego wniosek o uzupełnienie protokołu rozprawy. Tymczasem do orzeczenia wydanego w trybie art. 103 w zw. z art. 163 § 1 i 2 p.p.s.a. nie jest sporządzane pisemne uzasadnienie. W zażaleniu wniesionym przez I. K. i P. K. oraz E. B. wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz - jak to sformułowane - "poprzednio wydanych w sprawie oraz przekazania odpisu wyroku i jego uzasadnienia w sprawie oddalenia wniosku o uchylenie decyzji Izby Skarbowej w W.". W jego uzasadnieniu skarżący wskazali, że ich żądanie dotyczy przede wszystkim uzupełnienia zapisu protokołu podtrzymując twierdzenie, iż został on złożony przez I. K. na rozprawie i nie zaprotokołowany. Podkreślili, że postanowienie odmawiające sprostowania protokołu uniemożliwia im dochodzenie swoich praw przed sądem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kognicja Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy rozpoznaniu zażalenia, w braku nieważności postępowania, przebiega wyłącznie w jego granicach przez co należy rozumieć przedmiot zaskarżenia oraz wniosek skarżącego o zmianę lub uchylenie zaskarżonego orzeczenia (art. 183 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.) Natomiast w przeciwieństwie do związania dotyczącego skargi kasacyjnej (art. 174 p.p.s.a.) strona nie ma obowiązku podania w zażaleniu jego podstaw i prócz wymogów przewidzianych dla pisma procesowego, konieczne jest jedynie wskazanie zaskarżonego postanowienia, sformułowanie wniosku o jego zmianę lub uchylenie oraz podanie zwięzłego uzasadnienia. Wymogi te należy uznać za spełnione. Przed ustosunkowaniem się do przedmiotu objętego zażaleniem należy wskazać, że poza badaniem przyczyn nieważności, z urzędu podlega stwierdzeniu również dopuszczalność tego środka zaskarżenia. Kontrola ta ma charakter wstępny i w pierwszej kolejności powinna być dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny (art. 178 w zw. z art. 194 § 1, 2 i 3 p.p.s.a.). Jednakże przepis art. 180 p.p.s.a. (w powiązaniu z art. 197 § 2 p.p.s.a.) umożliwia badanie tej dopuszczalności także Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jeśli jakakolwiek negatywna przesłanka została przeoczona przez Sąd pierwszej instancji. W sprawie dotyczy ona legitymacji wnoszących zażalenie P. K. (mylnie zresztą oznaczonego na wstępie zażalenia jako "T. K.") oraz E. B.). Osoby te, prawomocnymi postanowieniami odrzucającymi ich skargi z dnia 24 września 2008 r., zostały uznane za nie posiadające interesu prawnego do wniesienia skargi w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Stwierdzenie braku tego interesu, nie podważone zaskarżeniem orzeczenia o tym decydującego, rzutuje zatem na możliwość ich dalszego udziału w tej sprawie. Nadto zaskarżone postanowienie dotyczy wyłącznie wniosku I. K. Z tych względów przedmiotowe zażalenie, w zakresie dotyczącym P. K. oraz E. B. podlegało, w oparciu o powołane wyżej przepisy, odrzuceniu. Odnosząc się do zażalenia - przy stwierdzeniu, że było ono dopuszczalne - z treści jego uzasadniania wynika zamierzenie uruchomienia kontroli instancyjnej stanowiska Sądu pierwszej instancji dotyczącego twierdzenia skarżącej o złożeniu na rozprawie w dniu 24 września 2008 r., bezpośrednio po wydaniu wyroku, wniosku o sporządzenie jego uzasadnienia i doręczenie go wraz z wyrokiem. Jednak przedmiotem niniejszej kontroli jest i może być jedynie postanowienie z dnia 29 stycznia 2009 r. odmawiające dokonania wykładni postanowienia z dnia 19 grudnia 2008 r. wydanego przez skład Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego rozpoznający wniosek o uzupełnienia protokołu rozprawy z dnia 24 września 2008 r., co wyraźnie wynika z oznaczenia zaskarżonego orzeczenia i zakresu żądania. W tej mierze Sąd Wojewódzki trafnie wykazał, że wykładnia orzeczenia, które nie podlega uzasadnieniu nie jest dopuszczalna. Dokonanie wykładni z art. 158 zd. pierwsze p.p.s.a. nie może bowiem polegać na wyjaśnieniu motywów orzeczenia, o jakich mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a., ani też stanowić ich substytut. Cel dokonania wykładni i jego potrzeba wynika z zupełnie innej przyczyny. Jeśli ustawodawca, w nielicznych przypadkach, eliminuje wymóg podania przez Sąd pierwszej instancji pisemnej argumentacji usprawiedliwiającej dane rozstrzygnięcie, nie pozbawia to ani jego ważności ani też skutku. Takie rozwiązanie, choć rzeczywiście wyjątkowe, jest przyjmowane w przypadkach uznawanych przez prawodawcę za incydentalne. W gruncie rzeczy chodzi nie tyle o pisemne podanie tej argumentacji lecz możliwość kontroli danego orzeczenia. W przypadkach objętych regulacją art. 103 p.p.s.a. (sprostowanie lub uzupełnienie protokołu), podobnie jak rozwiązaniu przyjętym dla procedury cywilnej, zostało ustanowione wyłącznie odwołanie od zarządzenia przewodniczącego do składu sądu, przez który należy przyjąć ten skład, przed którym była rozpoznawana sprawa objęta danym protokołem. Od postanowienia zaś tego Sądu nie przysługuje zażalenie. Stąd też nie podlega ono również pisemnemu uzasadnieniu ani z urzędu, ani też na wniosek bo nie ma takiej potrzeby. Bezpośredniej kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny nad orzeczeniem wydanym w trybie art. 103 p.p.s.a. zatem nie ma. Z tych względów zażalenie I. K. podlegało oddaleniu (art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę argumentację skarżącej dotyczącą, w okolicznościach sprawy, postanowienia o odmowie uzupełnienia protokołu, jak i możliwości ochrony jej praw godzi się zaznaczyć, iż powołanie się na argumenty dotyczące zdarzeń związanych ze złożeniem wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, może stać się przedmiotem kontroli instancyjnej, w przypadku wydania przez Sąd pierwszej instancji postanowienia o odmowie jego sporządzenia (art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 194 § 1 pkt 4 p.p.s.a.), ewentualnie postanowienia odmawiającego stronie przywrócenia terminu do złożenia takiego wniosku (art. 86 p.p.s.a.) i ich zaskarżenia zażaleniem do Naczelnego Sądu Administracyjnego.