I OZ 36/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia F. i W. Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Ol 724/08 o: 1) przyznaniu F. i W. Ł. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, 2) odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałej części w sprawie ze skargi F. i W. Ł. na decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta i Gminy w W. z dnia [...] października 1989 r., Nr [...] w przedmiocie nadania nieodpłatnie na własność udziału w działce. postanawia: zażalenie oddalić F. i W. Ł. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z ich skargi na decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta i Gminy w W. z dnia [...] października 1989r. Nr [...] w przedmiocie nadania nieodpłatnie na własność udziału w działce. We wniosku skarżący wskazali, iż mają na utrzymaniu troje dzieci. Do majątku skarżących należy połowa domu, nieruchomość rolna oraz budynki gospodarcze. W rubrykach nr 8, 9 i 11 formularza wniosku podali, iż utrzymują się z pracy w gospodarstwie rolnym, z produkcji mleka oraz żywca wołowego. Dochód z tej działalności z okresu od 1 stycznia do 10 października 2008r. wyniósł, zgodnie z przedstawionym przez skarżących wyliczeniem, [...] zł. W skład inwentarza żywego wchodzą: [...] sztuk bydła, [...]konie, 1 świnia i [...] kur. W rubryce nr 10 formularza wniosku, skarżący wykazali ponadto dochód z tytułu zasiłków rodzinnych w wysokości [...] zł miesięcznie. Do przedmiotowego formularza, skarżący załączyli kserokopię decyzji w przedmiocie przyznania świadczeń rodzinnych. Dodatkowo z przedłożonych przez skarżących oświadczeń i dokumentów wynika, iż poza nieruchomością rolną o powierzchni [...] ha przeliczeniowych, skarżący użytkują także nie stanowiącą ich własności nieruchomość o powierzchni [...] ha w zamian za uiszczanie podatku od tej nieruchomości. Na własne utrzymanie przeznaczają zasiłki rodzinne oraz dochody z tytułu sprzedaży mleka sąsiadom w kwocie 100 zł miesięcznie. Podniesiono jednocześnie, iż skarżący czasami pożyczają drobne kwoty od rodziny, które zwracają ze środków pieniężnych pochodzących ze sprzedaży zwierząt. Z pisma procesowego, złożonego w niniejszej sprawie, wynika ponadto, iż w 2008 r. planują sprzedaż źrebaka, natomiast w 2009r. sprzedaż [...] sztuk bydła, a środki pieniężne pochodzące z tego tytułu chcą przeznaczyć na utrzymanie gospodarstwa rolnego. Wskazano jednocześnie, iż nie jest znana wartość hodowanych zwierząt. Zauważono jednak, iż produkcja mleka stała się nieopłacalna, w związku z czym zamierzają ją przerwać i wymienić krowy mleczne na mięsne. Określono wartość krowy mlecznej na [...] zł. Ponadto załączono kopie miesięcznych operacji bankowych z okresu lipiec, sierpień i wrzesień 2008 r. z których wynika ponadto, że skarżący otrzymali od Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej [...] zł w dniu [...] lipca 2008 r., [...] zł - [...] sierpnia 2008 r. i [...] zł - [...] września 2008r. Natomiast w [...] sierpnia i [...] września br. odnotowano wpływ odpowiednio [...] zł i [...] zł opłaconych przez [...] S.A. - "[...]" z/s w O,. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w osobie referendarza sądowego postanowieniem z dnia 4 listopada 2008 r., odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Na skutek sprzeciwu skarżących, stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowienie to utraciło moc. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 5 grudnia 2008 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, natomiast w pozostałej części odmówił im przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że z oświadczeń skarżących wynika, iż prowadzą oni gospodarstwo rolne, na które składają się uprawa gruntów i hodowla inwentarza. Środki finansowe pozyskują z tytułu upraw, produkcji mleka i żywca wołowego, a także z tytułu płatności do gruntów rolnych. Dodatkowo otrzymują pomoc społeczną w postaci świadczeń w formie zasiłków rodzinnych i dodatków do tego zasiłku na trójkę dzieci w ogólnej kwocie [...] zł miesięcznie. Jak podnoszą skarżący pozyskiwane wpływy są niwelowane przez niezbędne wydatki, jakie rodzina jest zmuszona ponieść. W ten sposób ostatecznie wyliczono dochód osiągnięty od początku roku do października 2008r. na kwotę [...] zł. Skarżący ponadto podali, iż w latach 2007-2008 opłacili koszty postępowania cywilnego. W ocenie Sądu skarżący nie wykazali, aby nie byli w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, brak jest zatem podstaw do całkowitego zwolnienia ich od kosztów sądowych. Jednakże uzyskiwane przez nich środki finansowe po uwzględnieniu niezbędnych wydatków są na tyle niskie, że nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z powyższym, Sąd I instancji, uwzględniając fakt, że postanowieniem z dnia 25 września 2008r., odrzucono skargę F, i W. Ł., a zatem ewentualne dalsze dochodzenie swych żądań skarżący mogą skutecznie zrealizować jedynie poprzez wniesienie skargi kasacyjnej od tego postanowienia sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika, przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. F. i W. Ł. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie, podnosząc, iż Sąd I instancji nie uwzględnił, iż dochody uzyskiwane z gospodarstwa rolnego są przeznaczane na utrzymanie ciągłości produkcji rolnej oraz bieżące wydatki, w tym odzież, podręczniki, wyżywienie, dojazdy dzieci do szkoły. Ponadto skarżący wnieśli o połączenie wszystkich spraw, jakie wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie oraz o "zamianę sądu administracyjnego". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje wyłącznie kwestia prawidłowości postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 grudnia 2008 r. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem instytucja udzielenia prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej , czyli takich , które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo, oceniając sytuację materialną strony należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Mając powyższe na uwadze należy podzielić pogląd Sądu I instancji, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wprawdzie dochody skarżących nie są wysokie, biorąc jednak pod uwagę, iż posiadają oni nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha oraz otrzymują stałe dochody z tytułu hodowli kilkunastu sztuk bydła, trudno uznać, aby nie byli oni w stanie pokryć kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie, które na obecnym etapie tego postępowania, w przypadku ewentualnego wniesienia skargi kasacyjnej będą stanowiły kwotę 100 zł. z tytułu uiszczenia wpisu od tej skargi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w postanowieniu.