II OZ 1324/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA - Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 października 2008 r. sygn. akt II SA/Gd 529/08 o przyznaniu skarżącemu K. G. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2008 r., Nr [...] w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 28 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przyznał skarżącemu K. G. prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Sąd I instancji ustalił, iż skarżący jest osobą samotną. Źródłem jego utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego, w którym zajmuje się uprawą warzyw wynoszący [...] zł rocznie. W 2008 r. skarżący nie osiągnął żadnych dochodów z prowadzonej działalności rolniczej z powodu klęski suszy, nie otrzymał również dopłat bezpośrednich. Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha. Według oświadczenia, poza powyższymi składnikami majątku, skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów wartościowych, czy pojazdów mechanicznych. Z ustaleń Sądu I instancji wynika ponadto, że w zakresie wydatków ponoszonych z tytułu mediów skarżący na ogrzanie domu potrzebuje około 5 ton węgla i drewno, których w tym roku nie zakupił, na energię elektryczną wydaje około 3 000 zł rocznie i posiada zadłużenie wobec przedsiębiorstwa energetycznego w wysokości około 500 zł, korzysta z gazu butlowego w cenie około 50 zł, a wodę pobiera z własnej studni. Na wnioskodawcy ciążą również zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości, rolnego i leśnego za 2008 r. w kwocie 675 zł oraz z tytułu kredytu w wysokości 7000 zł. Na koncie bankowym skarżący ma zgromadzoną kwotę około 40 zł. Sąd wskazał również, że z zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego w G. z dnia [...] września 2008 r. wynika, że wnioskodawca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, a jego konto nie wykazuje zadłużenia. W zakresie dodatkowych źródeł dochodów, wnioskodawca nie korzysta z pomocy opieki społecznej, ani nie podejmuje żadnych prac dorywczych. Sąd I instancji wskazał, iż wniosek skarżącego dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym możliwe jest natomiast w przypadku, gdy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu I instancji, skarżący spełnia przesłankę do przyznania mu prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym, w związku z tym jego wniosek został częściowo uwzględniony poprzez zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Zdaniem Sądu, stan majątkowy skarżącego świadczy o tym, że jest on w stanie ponieść pozostałą część kosztów postępowania. Skarżący jest właścicielem dużego domu (200 m2) oraz nieruchomości rolnej o powierzchni ponad 4 ha, z których - jako osoba samotna - może czerpać pożytki gospodarcze przez wynajem lub dzierżawę. Sąd wskazał, że z zasad doświadczenia życiowego wynika, że jeśli ktoś ma majątek, to powinien posiadać środki finansowe na jego utrzymanie, w przeciwnym razie spienięża poszczególne składniki majątku. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy wskazuje, iż powiększa on składniki swego majątku, bowiem dom wybudowany został niedawno. W ocenie Sądu I instancji, okoliczności te wskazują na to, że oświadczenie wnioskodawcy co do jego źródeł dochodów jest niewiarygodne. Odnosząc się do podniesionych w sprzeciwie zarzutów skarżącego dotyczących skomplikowanego charakteru sprawy, Sąd zauważył, że zawiłość sprawy sądowej nie jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie sprowadza się wyłącznie do oceny jego sytuacji majątkowej. W zażaleniu na to postanowienie skarżący zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i wniósł o zmianę postanowienia i uwzględnienie jego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że skoro Sąd I instancji uznał, że uzasadnione jest zwolnienie go od kosztów sądowych w zakresie wpisu, to logiczną konsekwencją tego powinno być również ustanowienie mu pełnomocnika z urzędu, gdyż koszty ustanowienia takiego pełnomocnika znacznie przekraczają koszty sądowe. Skarżący wskazał, iż z powodu klęski suszy w 2008 r. nie uzyskał dochodu ze swojego gospodarstwa. W związku z powyższym nie jest w stanie wywiązywać się ze zobowiązań związanych z utrzymaniem nieruchomości, zobowiązań podatkowych, opłat za energię, telefon. Jego zła sytuacja majątkowa spowodowana jest stratami, jakie poniósł w związku z powodzią w 2001 r. oraz klęskami suszy w 2005 r., 2006 r. i 2008 r. Jego zadłużenie z tytułu kredytów udzielonych mu na likwidację skutków suszy wynosi 7000 zł. Skarżący wskazał również, że nie może czerpać pożytków z wynajmu lub dzierżawy domu z powodu nieukończenia prac budowlanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa. Z treści wniosku skarżącego z dnia 14 sierpnia 2008 r. wynika, iż wystąpił on o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji również wskazał, że przedmiotem rozpoznania jest wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Tymczasem orzeczenie Sądu I instancji dotyczy jedynie części wniosku skarżącego, gdyż Sąd przyznał mu prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. W zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji nie orzekł natomiast o pozostałej części wniosku skarżącego, choć w uzasadnieniu postanowienia szeroko przedstawił motywy rozstrzygnięcia dotyczącego odmowy ustanowienia skarżącemu pełnomocnika z urzędu. W piśmiennictwie wskazuje się, że orzeczenie o prawie pomocy w mniejszym zakresie niż domaga się tego strona obliguje sąd do wypowiedzenia się w pozostałym zakresie (B. Dauter "Zarys metodyki pracy sędziego sądu administracyjnego", Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2008,s. 465). W takim wypadku wniosek strony w pozostałym zakresie powinien zostać oddalony. Zauważyć należy ponadto, że Sąd I instancji przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, nie precyzując jakiego wpisu (od których pism procesowych) dotyczy to zwolnienie. Zgodnie bowiem z art. 230 § 2 w zw. z art. 230 § 1 p.p.s.a. pismami, od których pobiera się wpis są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. Wprawdzie z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych dotyczy wyłącznie wpisu sądowego od skargi, jednak zakres tego zwolnienia nie został dokładnie określony przez Sąd I instancji w sentencji orzeczenia. Sąd nie wskazał bowiem rodzaju pisma, od którego strona nie jest obowiązana uiszczać wpisu sądowego lub kwoty tego zwolnienia. Rozpoznając przedmiotowy wniosek po raz drugi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, powinien ponownie ocenić czy sytuacja materialna skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc czy spełnia on przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Dokonując tej oceny, Sąd powinien wziąć pod uwagę również okoliczności, które skarżący podniósł w zażaleniu, a zwłaszcza fakt, iż w 2008 r. w związku z suszą poniósł on duże straty w uprawach rolnych (oszacowane na ponad 56 tys. zł), co spowodowało utratę przez niego dochodów z prowadzonej działalności rolniczej w tym roku. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.