II OZ 1333/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. i K. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 października 2008 r., sygn. akt IV SAB/Wa 131/08 w zakresie odmowy uzupełnienia postanowienia w sprawie ze skargi Z. i K. D. na bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w przedmiocie rozpoznania zażalenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 31 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącym Z. i K. D. uzupełnienia postanowienia tego Sądu z dnia 30 września 2008 r. w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie z ich skargi na bezczynności Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w przedmiocie rozpoznania zażalenia. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 30 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie w tej sprawie z uwagi na to, że po wniesieniu skargi do Sądu Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozpoznał zażalenie skarżących i postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie w pierwszej instancji. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie brak było podstaw do zasądzenia od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, ponieważ zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw stosowanie do art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przysługuje stronie skarżącej od organu w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji oraz umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a. (art. 201 § 1 p.p.s.a.). Wydane przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozstrzygnięcie nie zapadło w trybie autokontroli, a zatem wniosek o zasądzenie kosztów nie mógł być uwzględniony. W zażaleniu na postanowienie skarżący podnieśli, że w punkcie trzecim skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lipca 2007 r. na bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w przedmiocie rozpoznania zażalenia wnieśli o zasądzenie od organu kosztów postępowania (wynagrodzenie pełnomocnika, koszty sądowe oraz koszty udzielnego pełnomocnictwa – opłata skarbowa). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 września 2008 r. umorzył postępowanie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.i z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a., nie rozstrzygając przy tym o kosztach postępowania. Okoliczność, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu postanowienia zawarł motywy niezasądzenia kosztów postępowania nie zamykało drogi do żądania uzupełnienia postanowienia dotyczącego tych kosztów. Ocena, że wydane przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego postanowienie z dnia [...] sierpnia 2008 r. nie zapadło w istocie w trybie autokontroli jest bowiem błędna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Strona może domagać się uzupełnienia postanowienia, w szczególności jeżeli sąd nie zamieścił w postanowieniu dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu (art. 157 w związku z art. 166 p.p.s.a.). Uzupełnienie orzeczenia w przedmiocie kosztów następuje w tych wypadkach, w których sąd nie orzekał o kosztach, mimo że strona zażądała we właściwym czasie ich przyznania. Z akt sprawy wynika, że skarżący, reprezentowani przez radcę prawnego G. D., wnieśli w dniu 24 lipca 2004 r. (data stempla pocztowego), za pośrednictwem organu, skargę na bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w przedmiocie rozpoznania zażalenia wraz z wnioskiem o zasądzenie od organu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia 30 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie w tej sprawie z uwagi na to, że skarga na bezczynność organu stała się bezprzedmiotowa, ponieważ Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po wniesieniu skargi na bezczynność, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r., rozpoznając zażalenie, uchylił zaskarżone postanowienia Kierownika Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Poznaniu - Delegatury w Kaliszu z dnia [...] marca 2008 r. i umorzył postępowanie w pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 września 2008 r. Sąd wskazał, że brak było podstaw do zasądzenia od organu na rzecz strony kosztów postępowania. W takich okolicznościach sprawy skarżący wystąpili z wnioskiem o uzupełnienia postanowienia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd pierwszej instancji wadliwie odmówił uzupełnienia orzeczenia. Rzeczywisty zamiar Sądu oddalenia pominiętego żądania nie może usprawiedliwiać odmowy uzupełniła orzeczenia, nawet jeżeli zamiar ten znalazł wyraz w uzasadnieniu postanowienia. W takim bowiem wypadku orzeczenie powinno zostać uzupełnione przez stosowane oddalenie żądania. Uzupełnienie postanowienia może więc polegać zarówno na pozytywnym, jak i negatywnym rozstrzygnięciu o pominiętym żądaniu. Po drugie, w rozpoznawanej sprawie istniały podstawy do zasądzenia kosztów postępowania na rzecz skarżących. Organ administracji publicznej, którego działanie lub bezczynności zaskarżono, stosownie do art. 54 p.p.s.a., może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Jeżeli do daty orzekania przez sąd organ administracji publicznej, którego dotyczyła skarga na bezczynność, wyda akt lub podejmie czynność których domagała się strona, to przestaje tkwić w bezczynności. Oznacza to bowiem, że organ we własnym zakresie usunął istniejące naruszenie prawa, przyznając, że pozostawał w bezczynności. Tym samym złożenie skargi na bezczynność spowodowało jej uwzględnienie w trybie samokontroli. Takie stanowisko zostało zaprezentowane w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08. W razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a., skarżący ma możliwość ubiegania się o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie do treści art. 201 § 1 p.p.s.a., zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu także w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a.. Jakkolwiek przepis art. 201 § 1 cyt. ustawy nie dookreśla rodzaju kosztów, których dotyczy, to względy natury systemowej oraz celowościowej przemawiają za przyjęciem, że dotyczy on, tak jak art. 200 p.p.s.a., kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, a nie tylko kosztów sądowych. Mając powyższe względy na uwadze, należy uznać, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 października 2008 r. w przedmiocie odmowy uzupełnienia postanowienia z dnia 30 września 2008 r. poprzez zamieszczenie orzeczenia o kosztach postępowania jest wadliwe. Należy zgodzić się z zarzutami podnoszonymi w zażaleniu, iż Sąd pierwszej instancji w postanowieniu z dnia 30 września 2008 r. o umorzeniu postępowania niesłusznie nie zasądził od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania. W toku ponownego rozpoznawania wniosku skarżących o uzupełnienie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, stosownie do art. 201 § 1 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), Sąd ten rozstrzygnie o zwrocie kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw - zarówno o zwrocie kosztów sądowych, jaki i kosztów zastępstwa procesowego. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.