II SA/Lu 452/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Joanna Stadnik, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 września 2008 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Wojewody z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę powiatową oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania J. S., utrzymał w mocy decyzję Starosty .z dnia [...]., znak: [...] umarzającą postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w miejscowości R., oznaczoną w ewidencji gruntów Gminy K. jako działka nr 147/4 o pow. 0,0445 ha, zajętą pod drogę powiatową nr [...] o przebiegu R. – R. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wyjaśnił, iż wnioskami z dnia 28 marca 2006 r., 7 lutego 2007r, 28 grudnia 2007r i 1 marca 2008r. J.S. wystąpił do Starosty o wypłatę odszkodowania oraz przyznanie działki zamiennej za działkę oznaczoną nr 147/4 położoną w miejscowości R., która została zajęta pod drogę powiatową nr [...]L. Decyzją z dnia [...]. Starosta umorzył postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za przedmiotową działkę w związku z wygaśnięciem roszczenia o wypłatę. Organ wyjaśnił również, iż na wniosek Zarządu Powiatu z dnia 10 sierpnia 2006 r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie potwierdzenia w drodze decyzji administracyjnej, iż przedmiotowa nieruchomość zajęta pod drogę publiczną stała się własnością Powiatu. Decyzją z dnia [...]., nr [...] Wojewoda potwierdził, że nieruchomość oznaczona jako działka nr 147/4 o pow. 0,0445 ha, której dotychczasowym właścicielem był J. S., z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się z mocy prawa własnością Powiatu . Od decyzji Starosty z dnia [...]. odwołanie złożył J. S. domagając się wypłaty odszkodowania pomimo przekroczenia przez niego terminu do złożenia wniosku, ponieważ nie był poinformowany o terminie złożenia wniosku, przez co decyzja jest dla niego krzywdząca. Podniósł również, iż odszkodowanie za grunty zajęte pod drogi publiczne właściwy organ powinien wypłacić niezwłocznie, bowiem przepis określający termin do złożenia wniosku o odszkodowanie pozwala, w ocenie odwołującego się, na uchylanie się przez organ od wypłaty należności. Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...]. (zaskarżoną niniejszą skargą) utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...]., stwierdzając, że jest prawidłowa. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż własność przedmiotowej nieruchomości przeszła na własność Powiatu na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną. Odszkodowanie za zajętą nieruchomość mogło być ustalone na wniosek właściciela złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. (art. 73 ust. 4 wskazanej ustawy), a skoro J. S. złożył wniosek po tym terminie , to zdaniem Wojewody roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania wygasło, czyniąc postępowanie bezprzedmiotowym i podlegającym umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. Od decyzji Wojewody z dnia [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł J. S., domagając się jej uchylenia i podtrzymując argumentację wyrażoną w odwołaniu. .W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda stwierdził, iż nie znajdują one potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie, o którym mowa winno być ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Natomiast z mocy ust. 3 powołanego przepisu podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa powyżej, jest ostateczna decyzja wojewody. Organem właściwym do ustalenia odszkodowania jest starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej (art. 112 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających). W orzecznictwie sądowym wielokrotnie podkreślano, że art. 73 powołanej ustawy , sankcjonujący "faktyczne wywłaszczenie" nieruchomości wcześniej zajętych pod drogi publiczne jest przepisem incydentalnym i wyjątkowym, wyłączającym możliwość poszukiwania rekompensaty przez byłych właścicieli nieruchomości zajętych pod drogi na podstawie innych przepisów. Nakazuje to stosowanie reguły jego ścisłej wykładni, tak, aby osiągnięty na jej podstawie rezultat nie prowadził do rozszerzenia zakresu przedmiotowego, wynikającego z treści i celu zawartego w nim unormowania. Jego treść traktuje o pozbawieniu właścicieli nieruchomości zajętych pod drogi publiczne za odszkodowaniem, które stanowi ekwiwalent za odebrane prawo własności i uwłaszczenie nimi gmin i Skarbu Państwa ( wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2007 r. I OSK 1746/06, LEX nr 337035, wyrok SN z dnia 27 czerwca 2001r. II CKN 601/00 OSNC 2002/2/27 ). Na takie rozumienie art. 73 ustawy wskazywał także Trybunał Konstytucyjny , podkreślając, że ma on na celu uregulowanie zastanych i powstałych w przeszłości stanów faktycznych, co miało dotyczyć terenów zajętych w różnych momentach w okresie ostatnich kilkudziesięciu lat z przeznaczeniem na drogi i jako takie funkcjonujących. Zajęcie terenu i wybudowanie drogi publicznej stworzyło nieodwracalny stan faktyczny. Przepis ten ma więc na celu uporządkowanie stosunków własnościowych, stanowiąc jednocześnie gwarancję zadośćuczynienia interesom właściciela ( wyrok z dnia 14 marca 2000r P 5/99 OTK 2000/2/60 ). Stanowisko powyższe Trybunał Konstytucyjny potwierdził w wyroku z dnia 20 lipca 2004 roku, sygn. SK 11/02 OTK – A 2004/7/66, uznając, że art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W orzeczeniu tym Trybunał, zwracając uwagę, że uprawnione podmioty miały możliwość dochodzenia swoich praw, czego jednak w odpowiedni czasie nie czyniły, mimo, że prawo cywilne wymaga dbałości o swoje interesy, jednoznacznie stwierdził , iż wskazane w art.73 ust.4 ustawy ograniczenie okresu dochodzenia roszczenia, jakkolwiek stanowi ograniczenie ekwiwalentności odszkodowania to jednak pozostaje w granicach wyznaczonych przez konstytucyjny wymóg przyznania słusznego odszkodowania, którego słuszność mierzy się nie tylko interesami podmiotu wywłaszczonego lecz również możliwościami władzy publicznej w zakresie sprostania wymaganiom związanym z uregulowaniem sytuacji prawnej nieruchomości zajętych po drogi publiczne. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż decyzją z dnia [...] nr [...], w związku z wnioskiem Zarządu Powiatu z dnia 10 sierpnia 2006 r., Wojewoda potwierdził, że przedmiotowa nieruchomość, której dotychczasowym właścicielem był J. S., z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się z mocy prawa własnością Powiatu. Z pisma Naczelnika Wydziału Dróg Powiatowych . z dnia 19 marca 2007r wynika, że droga powiatowa R. – R. była budowana w latach 1971 – 1983, a działka 147/4 której właścicielem był skarżący położona w R. na dzień 31 grudnia 1998r. była we władaniu Skarbu Państwa. W dniu 7 lutego 2007r. skarżący złożył wniosek o przyznanie mu w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej wydzielonej z działki 787/2, natomiast 11 marca 2008r. zwrócił się do Zarządu Powiatu o naliczenie i wypłatę odszkodowania za działki 1092/1 położone w R. i 147/4 - R., zajęte pod drogę powiatową. Jest zatem oczywistym, że wniosek został złożony po terminie wynikającym z treści art.73 ust. 4 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, co zgodnie z jego treścią oznacza wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż brak roszczenia, które mogłoby być uwzględnione na drodze postępowania administracyjnego oznacza, że takie postępowanie jest bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania z kolei stanowi przesłankę do jego umorzenia na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Uzasadnienia dla odmiennej oceny nie można upatrywać w podnoszonym w skardze zarzucie nie informowania skarżącego o możliwości złożenia wniosku o odszkodowanie. Wprawdzie art.9 kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej , to jednak nie może on być rozumiany jako obowiązek informowania poszczególnych stron postępowania , jeszcze przed jego wszczęciem o obowiązujących przepisach prawa z których wypływają dla nich jakiekolwiek uprawnienia , tym bardziej jeśli uwzględnić określony w art.73 ust.4 wspomnianej ustawy 5 – letni okres na składanie wniosku o odszkodowanie ( por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2002r. V SA 2649/01 Legalis ). Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) skargę należało oddalić.