I OZ 265/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 663/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lutego 2008 r. w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 663/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata M. S. w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lutego 2008 r. w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania. Powyższe postanowienie wydano na skutek wniesienia przez skarżącą sprzeciwu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podniósł ,iż w niniejszej sprawie, M. S. wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jak również nie wykazała, że nie jest w stanie ich ponieść w pełnej wysokości bez ryzyka wystąpienia uszczerbku utrzymania swojego i męża. Przeciwnie, w przedstawionym stanie faktycznym dotyczącym sytuacji materialnej jej dwuosobowego gospodarstwa domowego wynika, że poniesienie kosztów ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru leży w zakresie jej możliwości płatniczych. Bowiem, skarżąca wraz z mężem posiadają stałe i regularne źródło dochodów w postaci emerytur w łącznej kwocie [...] zł netto miesięcznie. Deklarowane miesięczne podstawowe wydatki na czynsz, energię elektryczną, telefon, gaz, kablówkę, lekarstwa i ubezpieczenia oraz za użytkowanie wieczyste wynoszą ok. [...] zł. Skarżąca posiada również (założoną wraz z mężem) lokatę bankową w kwocie [...] złotych. Wprawdzie stanowi ona zabezpieczenie na wypadek konieczności poniesienia wydatków związanych z nieprzewidzianymi zdarzeniami losowymi, jednakże te mogące wystąpić w bliżej nieokreślonej przyszłości wydatki nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami obecnie prowadzonego procesu sądowego. Dodatkowo w sprzeciwie wnioskodawczyni wskazała, że na wiosnę 2009 r. - a więc niebawem - zaplanowała remont pokoju oszacowany wstępnie na [...] zł. Jak z tego wynika, można domniemywać, iż skarżąca ma odłożone na ten cel środki pieniężne lub zamierza je zgromadzić, jak też planuje podjąć środki z lokaty w kwocie [...] zł - która jak sama wskazała założona jest na wypadek śmierci lub choroby. W piśmie z dnia 28 stycznia 2009 r. podniesiono, iż w pkt 5 pouczenia o wniesieniu zażalenia wskazano, iż "na wniosek strony może być przyznane prawo pomocy" i z tego wynika, iż pomoc prawna nie jest obowiązkowa, wobec czego strona nie jest zmuszona do ponoszenia dodatkowych kosztów. Skierowanie do NSA skargi kasacyjnej jest zgodne z prawem i przysługuje każdemu obywatelowi. Z kolei sformułowanie zawarte w uzasadnieniu Sądu na str. 4 "należy domniemywać" jest prawie formalnym oskarżeniem próby działania na niekorzyść "Skarbu Państwa" w formie wymuszenia pomocy finansowej i jest to działanie na niekorzystną opinię wnioskodawczyni a nałożenie obowiązku pomocy prawnej jest działaniem na korzyść prawników a nie strony. Ponadto dodano, iż wszystkie dokumenty, w przypadku negatywnej odpowiedzi ze strony WSA na temat czy wniosek do NSA zostanie przesłany, zostaną przekazane do Rzecznika Praw Obywatelskich i Ministra Sprawiedliwości. W piśmie z dnia 15 lutego 2009 r. skarżąca doprecyzowała, iż jej pismo z dnia 28 stycznia 2009 r. należy traktować jako zażalenie do NSA na postanowienie z dnia 20 stycznia 2009 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy, jak również na postanowienie z dnia 25 listopada 2008 r. odrzucające skargę kasacyjną oraz na wyrok WSA oddalający skargę, który jest wyraźnie tendencyjny i działa wyłącznie na korzyść Wojewody Mazowieckiego i m. st. Warszawy. Podniesiono, dlaczego jest gorzej traktowana od innych obywateli oraz wskazano, iż w piśmie do m. st. Warszawy proponowała postępowanie ugodowe podając niską kwotę kosztów 1 m2 działki, ale nie przyniosło ono żadnego skutku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionej podstawy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem przepisy powołanej ustawy przewidują przyznanie prawa pomocy, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Analiza podanych przez wnioskodawcę okoliczności, dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku. W niniejszej sprawie skarżąca wykazała, iż wraz z mężem posiadają stały miesięczny dochód netto w łącznej kwocie [...] zł, na który składają się: emerytura skarżącej w kwocie [...] zł, emerytura kombatancka męża wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenie męża z tytułu funkcji Przewodniczącego Wspólnoty Mieszkaniowej w kwocie [...] zł, mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz lokatę w kwocie [...] zł. Łączna zaś kwota miesięcznych wydatków to [...] zł. Zatem, w związku z powyższym należy niewątpliwie podzielić stanowisko Sądu I instancji, że wskazany we wniosku stan majątkowy skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata, gdyż środki, którymi strona dysponuje pozwalają jej na ustanowienie pełnomocnika bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Należy bowiem podkreślić, iż instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady określonej w art. 199 powołanej ustawy, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Stąd strona zobowiązana jest - składając wniosek o przyznanie przedmiotowego prawa - przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Nie można zatem przyjąć, że skarżąca dysponująca - poza stałym dochodem - oszczędnościami zgromadzonymi na lokacie bankowej w wysokości ok. 4.000 zł, nie jest w stanie, mimo podjęcia wszelkich starań, ponieść kosztów ustanowienia adwokata, bez względu na cel, gromadzenia wymienionych oszczędności. Dodatkowo na niekorzyść skarżącej przemawia fakt, iż planuje przeprowadzić remont pokoju, którego koszt, jak podała, szacuje na [...] zł, co ewidentnie wskazuje na fakt, iż posiada ona środki finansowe lub je zgromadzi w niedługim czasie, Jednakże jak wskazuje orzecznictwo NSA przedkładanie skarżącego należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06). Jednak wskazać należy, iż w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej na rzecz skarżącej zostanie zasądzony zwrot kosztów postępowania sądowego w tym kosztów zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika. Na marginesie należy zwrócić uwagę, iż w niniejszym postępowaniu zażaleniowym przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje wyłącznie kwestia zgodności z prawem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2009 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - ustanowienia adwokata. Natomiast nie podlega kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Z tego względu zarzuty skierowane przeciwko wyrokowi i inne podniesione okoliczności nie mogą mieć wpływu na rozpoznanie niniejszego zażalenia. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.