I FZ 456/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA del.: Jacek Niedzielski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "A." Sp. z o.o. w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 października 2008 r. sygn. akt I SA/Sz 428/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "A." Sp. z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 16 maja 2008 r. nr ... w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do października 2005 r. oraz ustalenie dodatkowego zobowiązania podatkowego postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 2 października 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 428/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił A. Spółce z o.o. w S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z 16 maja 2008 r. nr ... w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do października 2005 r. oraz ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że spółka złożyła wniosek o zwolnienie jej z kosztów sądowych w odpowiedzi na wezwanie tego Sądu o uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 7114 zł. Strona podniosła, że nie posiada środków finansowych na uiszczenie opłaty, jej działalność jest prowadzona w ograniczonym zakresie. W stosunku do spółki toczy się postępowanie egzekucyjne. Ponadto spółka wskazała na brak majątku, kapitał zakładowy w wysokości 1000000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy w kwocie 0,00 zł, a na zablokowanym rachunku bankowym ujemny stan środków. Nie wykazała ani dochodu, ani straty za ostatni rok obrotowy. Skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o szereg dokumentów, które potwierdzałyby jej sytuację majątkową, jednak nie dostarczyła wszystkich wymaganych dokumentów w wyznaczonym terminie (m.in. źródeł przychodów i wykazu wydatków). WSA odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie wobec uchylenia się strony od dostarczenia całości stosownej dokumentacji, o której dostarczenie została wezwana, potwierdzającej jej aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze, bowiem uniemożliwiło to Sądowi dokonanie rzetelnej i wnikliwej oceny, czy faktycznie uzasadnione byłoby zwolnienie strony od kosztów sądowych. Spółka zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji i w zażaleniu wniosła o jego zmianę poprzez zwolnienie jej z kosztów sądowych. W uzasadnieniu strona podniosła, że nie mogła przedstawić sprawozdania finansowego za poprzedni rok, bowiem dokumentacja podatkowa spółki jest zabezpieczona przez Policję, przy czym część dokumentów jest kwestionowana przez organy skarbowe. Z tego względu przedstawiła pisemne oświadczenie o sytuacji finansowej. W ocenie spółki uczyniła ona wszystko, co zgodnie z przepisami mogła zrobić dla udokumentowania i wykazania swojej trudnej sytuacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji, wzywając skarżącą o przedłożenie odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Skarżąca nie spełniła jednak w pełni wezwań Sądu, więc brak wymaganych dokumentów oraz wyjaśnień uniemożliwił temu Sądowi obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Trzeba w tym miejscu podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Należy wskazać, że również na etapie zażalenia strona nie wskazała na żadne okoliczności lub dokumenty, które uzasadniałyby pozytywne dla strony rozpoznanie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Przedstawione przez stronę w zażaleniu zestawienie transakcji bankowych dotyczy okresu między 27 czerwca 2008 r. a 12 lipca 2008 r., który pokrywa się częściowo z okresem, za który zostało przedstawione zestawienie na poprzednim etapie postępowania, jednak nie zawiera w tym zakresie tych samych transakcji. Sugerowałoby to, że w ramach konta firmowego spółka posiada rachunki dodatkowe, co nie zostało przez spółkę jednoznacznie określone. Brak jest także w dalszym ciągu udokumentowanej informacji co do zestawienia wydatków spółki, źródeł jej przychodów, zakresu działalności gospodarczej i dokumentów księgowych na potwierdzenie tych informacji, co ma w niniejszej sprawie istotne znaczenie. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, iż ani zajęcie dokumentacji przez Policję, ani nierzetelność bądź nieprawdziwość danych przedstawionych za poprzednie okresy, nie są przeszkodą nie do pokonania w sporządzeniu sprawozdania finansowego na podstawie bilansu otwarcia i bilansu zamknięcia roku podatkowego. Wobec tak wielu wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (w kwestii nieruchomości, źródeł przychodów, wydatków spółki, rachunku bankowego, utraty środków trwałych) i biernej postawy strony w całościowej realizacji wezwania o dostarczenie stosownej dokumentacji, trafne było uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.