V SA/Wa 1210/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka ( spr. ), Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2008 r. sprawy ze skargi B. C.-K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając w imieniu Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] listopada 2007 r. odmawiającą B. C.-K. umorzenia zadłużenia wobec ZUS. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wyjaśnił, że dnia 18 lipca 2007 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. wpłynął wniosek B. C.K. w sprawie umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Zobowiązana prowadziła w latach 1994- 2000 działalność gospodarczą w zakresie handlu. Zaległość dotyczy okresu od maja 1997 r. do grudnia 1998 r. Na wniosek dłużniczki w listopadzie 1997 r. zawarto z nią układ ratalny, który ze względu na brak wpłat został w 1998 r. zerwany. W ramach układu wpłynęło do ZUS 1200 zł. W maju 1998 r. podpisano z dłużniczką kolejny układ ratalny, który również został zerwany. Począwszy od listopada 1997 r. ZUS sukcesywnie kierował należności dłużniczki na drogę postępowania egzekucyjnego. Prowadzone postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne i 28 maja 2001 r. do Zakładu zostały zwrócone tytuły wykonawcze wraz z postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej dłużniczka była zgłoszona do ubezpieczenia społecznego jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W 2007 r. zobowiązana nabyła prawo do emerytury. Dłużniczka jest osobą samotną, otrzymuje emeryturę w wysokości 524 zł netto. W czerwcu 2007 r. ZUS dokonał egzekucyjnego zajęcia tego świadczenia. Egzekucja jest w toku, w jej ramach wpłynęło do ZUS 644, 88 zł. Po przytoczeniu treści art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.Dz.U.2007r. Nr 11 poz.74) oraz §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U.Nr 141, poz.365) organ orzekający stwierdził, że z przepisów tych wynika, iż decyzje ZUS w przedmiocie umarzania składek mają charakter uznaniowy, a rozstrzygnięcie zależy od indywidualnych okoliczności sprawy, ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia: całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu strony. Wyjaśnił, że Zakład orzekając w przedmiocie umorzenia zadłużenia musi uwzględniać stan finansów ubezpieczeń społecznych. Umorzenie składek winno być traktowane jako wyjątkowe, bowiem zasadą jest płacenie składek. Zakład ustalił, że brak jest przesłanek całkowitej nieściągalności, bowiem pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, w gospodarstwie domowym dłużniczki znajduje się majątek podlegający zabezpieczeniu i egzekucji. Otrzymuje ona emeryturę, z której prowadzona jest egzekucja ponad kwotę wolną od potrąceń. Ponadto dłużniczka posiada własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu, które może być przedmiotem zabezpieczenia należności. Organ uznał również, że przedstawione przez dłużniczkę dokumenty nie wskazują na to by opłacenie należności składkowych pozbawiło ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, nawet w przypadku egzekucyjnego dochodzenia należności składkowych z emerytury. Na powyższą decyzję B. C.-K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegająca na stwierdzeniu, że w sprawie brak jest przesłanek całkowitej nieściągalności oraz, że za umorzeniem nie przemawia ważny interes osoby zobowiązanej, pomimo , iż organ ustalił, że jednym źródłem utrzymania dłużniczki jest emerytura w wysokości 524 zł netto, co w ocenie skarżącej wskazuje, że spłata zadłużenia spowoduje "niemożność przeżycia, głód i niedostatek". W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że decyzja winna być uchylona, choć z innych względów niż podniesione w skardze. Jest w sprawie niesporne, że zadłużenie B. C.-K. dotyczy kilku miesięcy w okresie od maja 1997 r. do grudnia 1998 r. A zatem zaległości powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 1989r. Nr 25, poz.137 ze zm.). Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999r. W Rozdziale 13 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych zawarte zostały przepisy przejściowe i końcowe , a w art. 109 znajdującym się w tym rozdziale ustawodawca przyjął, że składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do 31 grudnia 1998r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Z tak sformułowanego przepisu wynika - w ocenie Sądu - iż w stosunku do składek należnych przed dniem 1 stycznia 1999r. należy stosować przepisy przedawnienia zobowiązań określone w ustawie z 1986 r., ponieważ jeżeli rozliczanie i opłacanie należności za okres do 31 grudnia 1998r. następuje na podstawie przepisów dotychczasowych, to również według uregulowań dotychczasowych należy oceniać ich wymagalność i przedawnienie. Należy zaznaczyć, że w kwestii przedawnienia należności z tytułu składek ZUS, które powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych odmienne stanowisko zajął Sąd Najwyższy, który w wyroku z 12.07.2007 r. syg. akt I UK 37/07 przyjął, że również do zobowiązań , które powstały pod rządami ustawy z 1986 r. należy stosować przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W ww. wyroku Sąd Najwyższy nie rozważył jednak stosowania przepisów dotyczących przedawnienia w świetle przepisu przejściowego jakim jest art. 109 ustawy z 1998 r. Zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Ustawodawca przewidział sytuacje, w których dochodzi do przerwania biegu przedawnienia i postanowił, że wskutek przerwania biegu przedawnienia termin zaczyna biec na nowo, wydłuża się więc okres, w którym możliwa jest egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym, że przerywanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania funkcjonowania całkowicie instytucji przedawnienia, ustawa określiła maksymalny okres przedawnienia. Zgodnie z art. 35 ust. 4 zd. 2, ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne. W związku z powyższym zadłużenie skarżącej do daty wydania decyzji w II instancji, tj. do dnia 10 marca 2008 r. uległo już przedawnieniu w odniesieniu do składek , które stały się wymagalne do dnia 10 marca 1998 r. Przesłankę przedawnienia organ obowiązany jest uwzględniać z urzędu, ponieważ nie może dochodzić przedawnionych należności. Niezastosowanie w sprawie art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 1989 r. i w konsekwencji dokonanie oceny przedawnienia roszczeń w oparciu o art. 24 tej ustawy, a nie przepis art. 35 ust.4 zd. 2 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych z 1986 r. stanowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W związku z przedawnieniem należności , postępowanie w części, w której w dotyczyło należności przedawnionych winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia należności przedawnionych i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w tym zakresie stanowi naruszenie art. 105 K.p.a. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził w niniejszej sprawie naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy skutkując wadliwością rozstrzygnięć, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.