II FZ 115/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Antoni Hanusz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "P" Sp. z o.o. z siedzibą w Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 lutego 2010 r. sygn. akt I SA/Gl 570/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "P" Sp. z o.o. z siedzibą w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 26 marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2003 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. II FZ 115/10 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 lutego 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie o sygnaturze akt I SA/GL 570/08, odmówił spółce "P" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 26 marca 2008 roku w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia z dnia 14 stycznia 2009 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 grudnia 2008 r. w kwocie 100 zł, skarżąca spółka zwróciła się o zwolnienie od obowiązku uiszczenia tej opłaty (pismo spółki z dnia 14 września 2009 r.). W dalszej kolejności na wezwanie Sądu, nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach zadeklarowano, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 1.700.000,00 zł, zaś wartość posiadanych środków trwałych według bilansu na ostatni rok, to 4.362.182,77 zł. Oświadczono nadto, iż w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w kwocie 5.169.319,24 zł, natomiast na dwóch rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, brak było jakichkolwiek środków pieniężnych. Analiza tego wniosku, wziąwszy nadto pod rozwagę konkluzje płynące z rozpoznania innych spraw ze skarg spółki (w których również wnosiła o prawo pomocy), pismem z dnia 14 października 2009 r. zobligowano skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych, na które się powołała, to jest nadesłania dodatkowych dokumentów w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) dalej u.p.p.s.a. W wezwaniu pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. Sąd odmawiając spółce przyznanie prawa pomocy argumentował, że skarżąca nie uczyniła zadość opisanemu wyżej wezwaniu. Ograniczyła się tylko do nadesłania tych samych dokumentów, które zostały już wcześniej przedstawione i które okazały się niewystarczające dla uwzględnienia jej wniosku. Sąd na tej podstawie ocenił, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i działając na podstawie 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a odmówił spółce przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie oraz przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spółka argumentowała między innymi, że w innych toczących się przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym postępowaniach, przyznano jej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zaskarżone postanowienie należało uchylić, choć z innych względów niż te, na które powołała się spółka w zażaleniu, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy, oddalony zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 lutego 2010 roku, został wniesiony w związku z obowiązkiem uiszczenia przez spółkę wpisu od zażalenia z dnia 14 stycznia 2009 roku na postanowienie z dnia 15 grudnia 2008 roku, w którym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił zażalenie na postanowienie z dnia 6 października 2008 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wydając postanowienie z dnia 1 lutego 2010 roku pominął jednak okoliczność, iż w rozpoznawanej sprawie kwestia zwolnienia spółki od obowiązku uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie z dnia 15 grudnia 2008 roku, była już przedmiotem rozważań Sądu pierwszej instancji oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ten ostatni bowiem postanowieniem z dnia 29 lipca 2009 roku, w sprawie o sygnaturze akt II FZ 267/09, oddalił zażalenie spółki na postanowienie z dnia 27 kwietnia 2009 roku, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu wniosku spółki o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego między innymi zwolnienie od konieczności uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie z dnia 15 grudnia 2008 roku, odmówił przyznania jej tego zwolnienia. Tym samym postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2009 roku, w którym stwierdzono, że spółka nie spełnia przesłanek przyznania jej prawa pomocy, w tym zwolnienia od wpisu od zażalenia na postanowienie z dnia 15 grudnia 2008 roku, stało się prawomocne, stosownie do art. 168 § 1 u.p.p.s.a. W następstwie tych okoliczności, zarządzeniem przewodniczącego wydziału z dnia 17 sierpnia 2009 roku (karta 157 akt), wezwano spółkę do uiszczenia wpisu od zażalenia w terminie 7 dni od doręczenia jej odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Analiza akt sprawy wskazuje jednak, że spółka po otrzymaniu tego zarządzenia wystąpiła z ponownym wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy, który został ponownie przez Sąd rozpoznany odmownie, w postanowieniu z dnia 1 lutego 2010 roku, będącym przedmiotem zażalenia w toczącym się obecnie postępowaniu zażaleniowym przed naczelnym Sądem Administracyjnym. Odnosząc się do wskazanych powyżej okoliczności, a pominiętych przez Sąd pierwszej instancji w przedstawianiu stanu sprawy, co skutkowało mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 141 § 4 u.p.p.s.a., w związku z art. 166 tej ustawy, należy zauważyć, że o ile postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy jako niekończące postępowania w danej sprawie nie posiadają atrybutu powagi rzeczy osądzonej i choć można je stosownie do art. 165 u.p.p.s.a. uchylać i zmieniać wskutek zmiany okoliczności sprawy, to nie można twierdzić, że postanowienia wydane w tym przedmiocie nie posiadają cechy prawomocności. Stosownie bowiem do art. 168 § 1 u.p.p.s.a. co zaznaczono powyżej, orzeczenie sądu, a więc także i postanowienie staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy. Brak możliwości zaskarżenia postanowienia sądu wydanego w przedmiocie prawa pomocy będzie miał miejsce w sytuacji, kiedy albo upłynie termin do wystąpienia z zażaleniem na to postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego (w myśl bowiem art. 260 u.p.p.s.a. od postanowienie w przedmiocie prawa pomocy przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego), albo sąd ten w wyniku rozpoznania zażalenia oddali ten środek zaskarżenia (art. 184 § 1 u.p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 tej ustawy). Ta ostatnia sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. W każdej z tych dwóch sytuacji, treść rozstrzygnięcia zawarta w postanowieniu wydanym w przedmiocie prawa pomocy wywrze skutki na toczące się postępowanie. Sąd zatem po zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy i odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, ma obowiązek stosownie do art. 220 § 1 u.p.p.s.a. ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu od skargi, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania. Jeżeli natomiast strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, należy stanąć na stanowisku, że bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 roku w sprawie o sygnaturze akt III RN 144/02). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 u.p.p.s.a. Należy zatem w konsekwencji uznać, że ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie. Wreszcie należy stwierdzić, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżący nie spełnia przesłanek zwolnienia go z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy, skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (porównaj postanowienie SN z dnia 24 kwietnia 1999 roku I CKN 146/98, OSNC 1999 Nr 11, poz. 196). Odmienne postępowanie sądu może prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy, i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum. Należy też mieć na uwadze zasadę wyrażoną w art. 220 § 1 u.p.p.s.a stosownie do której, sąd nie podejmuje żadnej czynności w stosunku do pisma skierowanego do sądu, od którego strona nie uiściła należnej opłaty. Jeżeli zatem sąd po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy postanowi prawomocnym orzeczeniem odmówić stronie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów, oraz ponownie wezwie do uiszczenia należnej opłaty, wystąpienie z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie, nie powinno zwolnić strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania sądu. Nie przesądzając zatem rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przed przystąpieniem do rozpoznania ponownego wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy, powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy spółka wykonała zarządzenie przewodniczącego wydziału z dnia 17 sierpnia 2009 roku i w wyznaczonym przez Sąd terminie, będąc prawidłowo pouczona, uiściła należny wpis od zażalenia. Zarządzenie to, jak wynika z akt sprawy, nie zostało przez spółkę zaskarżone. W przypadku braku stosownej i terminowo dokonanej wpłaty, Sąd powinien rozważyć zastosowanie norm wynikających z art. 220 § 3 u.p.p.s.a., w stosunku do zażalenia spółki na postanowienie na postanowienie Sądu z dnia 15 grudnia 2008 roku. Odnotowanie wpłaty spowoduje natomiast konieczność rozpoznania wniosku spółki, z uwzględnieniem regulacji zawartej w 165 u.p.p.s.a. Odnosząc się z kolei do argumentów spółki podnoszonych w zażaleniu, a dotyczących okoliczności iż w innych toczących się postępowaniach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach ze skarg skarżącej spółki Sąd zwolnił ją z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, należy powiedzieć, że nie zasługują one na uwzględnienie w toczącym się obecnie postępowaniu zażaleniowym. Sądy administracyjne, w tym także Naczelny Sąd Administracyjny orzekają bowiem, stosownie do art. 178 § 1 Konstytucji RP jedynie na podstawie norm wyrażonych w Konstytucji oraz ustawach. Z tej przyczyny inne rozstrzygnięcia sądu nie mogą być podstawą rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie jak również w jakiejkolwiek innej sprawie sądowoadministracyjnej. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.