I SA/Gd 387/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędzia WSA Danuta Oleś (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Szymańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 października 2008 r. sprawy ze skargi "A" spółka z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę. I SA/Gd 387/08 UZASADNIENIE W odpowiedzi na wniosek "A" spółka z o.o. z siedzibą w G. postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 36.462,20 zł powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] uchylił powyższe rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego, ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z dnia [...] w oparciu o art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - zwanej dalej "k.p.a.") w związku z art. 18 i art. 64 e § 1, § 2, § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 L o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. - zwanej dalej "u.p.e.a"), odmówił "A" spółka z o.o. umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 36.462,20 zł. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia "A" postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że przedmiotowe postępowanie egzekucyjne wszczęte w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 16 lipca 2007 r. nr [...] dotyczyło zaległości w podatku od towarów i usług za marzec, kwiecień i maj 2007 r. W dniu 23 lipca 2007 r. doręczono "A" odpis powyższego tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowe stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. Organ odwoławczy stwierdził, że powstałe w związku z postępowaniem egzekucyjnym koszty egzekucyjne zostały w całości wyegzekwowane ze środków pozostających na rachunku bankowym. Organ odwoławczy wskazał, że po wszczęciu postępowania egzekucyjnego decyzją z dnia [...] odroczono termin zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za maj 2007 r. w wysokości 604.329 zł. Organ odwoławczy wskazał, że zasadność wniosku strony badał w oparciu o przesłanki przewidziane wart. 64 e § 1 i § 2 u.p.e.a., który w § 2 przewiduje, że koszty egzekucyjne mogą być umorzone jeśli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt 1), za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt 2), bądź gdy ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (pkt 3). Organ odwoławczy, podobnie jak organ pierwszej instancji, uznał, że w odniesieniu do wnioskującej Spółki powyższe warunki nie zachodzą. Postępowanie dowodowe wykazało bowiem, że "A" spółka z o.o. na dzień 31 grudnia 2007 r. posiadała składniki majątkowe znacznie przekraczające wysokość należnych kosztów egzekucyjnych, (w szczególności środki trwałe o wartości 255.425,25 zł oraz nieruchomości których wartość bilansowa na tę datę wynosiła 6.338.358,53 zł), co dowodziło, że sytuacja ekonomiczno - finansowa Spółki nie jest na tyle trudna, by nie mogła ona ponieść przedmiotowych kosztów bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Organ odwoławczy podkreślił, że spółka w latach 2005 i 2006 wykazała dochód odpowiednio w kwotach 878.948,84 zł oraz 521.367,18 zł, co pozwala uznać, że zapłata kosztów nie będzie dla niej zbytnim obciążeniem. Dyrektor Izby Skarbowej podzielił też pogląd organu pierwszej instancji, że w badanym przypadku nie zaistniała wyjątkowa sytuacja, w której umorzenie kosztów postępowania leżałoby w interesie ogólnospołecznym. Organ odwoławczy uznał, że w niniejszym przypadku nie występuje też przesłanka wskazana wart. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a., ponieważ koszty egzekucyjne zostały w całości wyegzekwowane ze środków na rachunku bankowym wnioskodawczyni, a postępowanie egzekucyjne zostało zakończone. Organ zaakcentował, że na ocenę wniosku rzutowała również okoliczność, iż Spółka korzystała już z pomocy publicznej na zasadach de minimis poprzez przyznanie jej odroczenia płatności zaległości w podatku od towarów i usług za maj 2007 r. W skardze z dnia 25 kwietnia 2008 r. wniesionej na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarzucono naruszenie art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a. poprzez błędne uznanie, że za umorzeniem kosztów egzekucyjnych nie przemawia ważny interes publiczny i wniesiono o uchylenie powyższego postanowienia. W uzasadnieniu skargi Spółka wyjaśniła, że niezrozumiałym jest egzekwowanie kosztów egzekucyjnych, w przypadku, gdy skarżąca uzyskała odroczenie płatności zaległości podatkowej i należność tę w wyznaczonym terminie uiściła wraz z odsetkami i opłatą prolongacyjną. Spółka podniosła zarzut niekonstytucyjności przepisów art. 64 § 1 i § 8 oraz art. 64c § 1 zd. 2 u.p.e.a. wskazując na ich sprzeczność z art. 2 Konstytucji RP. Skarżąca uznała, że egzekwowanie należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy dobrowolnie uiściła należność, a podjęte czynności egzekucyjne nie przyniosły efektów (wyegzekwowano tylko 58,97 zł) jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zdaniem skarżącej, nie można obciążać takimi samymi kosztami podmiotu, który dobrowolnie spłacił należność i tego, który ich nie uiścił i wyegzekwowano je środkami przymusowymi. W ocenie Spółki, interes publiczny został w niniejszym przypadku zaspokojony poprzez dobrowolne uiszczenie przez podatnika zaległości podatkowej, bez konieczności prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Wyegzekwowanie kosztów w tej sytuacji, zdaniem strony skarżącej, prowadziłoby do niewspółmiernego wzbogacenia Skarbu Państwa. Taka sytuacja prowadziłaby do naruszenia zasad sprawiedliwości społecznej, bezpieczeństwa i zaufania do organów państwa. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko, wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia 6 października 2008 r. pełnomocnik skarżącej Spółki podtrzymał w całości skargę i przedłożył odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 sierpnia 2008 r., sygn. akt I SAlGd 154/08 wnosząc o wzięcie pod uwagę stanowiska zajętego przez Sąd w tym wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skargę należało oddalić, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Postanowienia, jakie zapadły w niniejszej sprawie wydane zostały na podstawie art. 64e u.p.e.a. Przepis ten w § 2 przewiduje możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, jeżeli: stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt 1), albo gdy za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt 2). W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje w tym przypadku organ egzekucyjny, który może, ale nie musi, umorzyć te koszty. Należy podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 czerwca 2006 r., sygn. akt I SAlKr 7/04, niepubl.). Sądowa kontrola obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie postanowienia poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, iż zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Sąd nie ocenia natomiast wydanego rozstrzygnięcia z punktu widzenia jego słuszności czy sprawiedliwości. Zdaniem Sądu, organy obu instancji w sposób wyczerpujący uzasadniły swoje stanowisko, opierając je na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Oceniły przedstawione przez skarżącą przyczyny, dla których domagała się ona umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wyjaśniły również powody, dla których uznały, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki ich umorzenia. Okoliczność, że w uzasadnieniu swojego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej nie odniósł się wprost do stwierdzeń skarżącej zamieszczonych w zażaleniu nie miała zatem istotnego wpływu na wynik sprawy. Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie, wydane na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie naruszało prawa, mieszcząc się w granicach uznania administracyjnego. Organy obydwu instancji oparły się o zgromadzone w sprawie dokumenty dostarczone przez samą stronę i oceniły w sposób nie przekraczający zasady swobodnej oceny dowodów sytuację finansową i możliwości płatnicze strony skarżącej. Słusznie bowiem, zdaniem Sądu organ pierwszej instancji zauważał, że obowiązkiem strony skarżącej jak i każdego przedsiębiorcy, podatnika, płatnika składek ubezpieczeniowych było terminowe regulowanie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych. W sytuacji niewykonania tego obowiązku skarżąca musiała liczyć się z koniecznością egzekucji, z którą nieodłącznie wiąże się naliczanie kosztów egzekucyjnych. Instytucja umorzenia kosztów stanowi wyjątek od zasady ich naliczania i ponoszenia, a więc przesłanki zawarte wart. 64e cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający W przepisie art. 64e ustawy egzekucyjnej jedną z przesłanek uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych jest wykazanie, iż strona nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Chodzi jednak tylko o taki uszczerbek, którego skutki znacznie przewyższają normalne skutki związane z uszczupleniem majątkowym. przy czym wykazanie przesłanki znacznego uszczerbku ciąży na wnioskującym o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Nie można więc czynić zarzutu organom egzekucyjnym, że mając świadomość strat, jakie strona skarżąca ponosi w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i jej trudnej sytuacji finansowej, odmawia zastosowania ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy skarżąca dysponuje majątkiem pokaźnej wielkości i sprzedaż niewielkiej jego części stworzyłaby możliwość skutecznego wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych. Zwłaszcza w kontekście wysokości należnych kosztów egzekucyjnych w stosunku do całości majątku i obrotów firmy nie można mówić o drastycznym, znacznym pogorszeniu sytuacji finansowej Spółki. Kolejną przesłanką, na którą powołała się skarżąca w skardze i wcześniej w zażaleniu na rozstrzygniecie organu I instancji jest ważny interes publiczny. Sąd zgadza się ze skarżąca, iż dobrem, które mieści się w tym pojęciu jest bez wątpienia zaufanie obywatela do organów państwa. Podobny pogląd wyrażony został również w orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 4 sierpnia 2005 r., sygn. akt III SAM/a 646/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż pojęcie "interesu publicznego" o jakim mowa wart. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość. bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Jednak interes publiczny musi być tego rodzaju, aby można było określić go przymiotnikiem "ważny". Rację ma Dyrektor Izby Skarbowej wskazując na znaczenie tej okoliczności. Użycie tego słowa podkreśla bowiem wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów z uwagi na tenże interes. Uwzględnia ono fakt, że przedmiotem ulgi udzielanej w oparciu o art. 64e u.p.e.a. są koszty egzekucyjne. a zatem należność związana z przymusowym dochodzeniem należności. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje. że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości. Zdaniem Sądu, w zaskarżonym postanowieniu rozpatrzona została treść pojęcia "ważny interes publiczny" zarówno w kontekście sytuacji skarżącej Spółki, jak również w kontekście wpływu uzyskanych kosztów egzekucyjnych na wzrost skuteczności egzekucji administracyjnej, co niewątpliwie leży w interesie publicznym, w tym również wierzyciela. Organy administracji orzekające w niniejszej sprawie miały prawo uwzględnić przy ocenie zaistnienia tej przesłanki również charakter i cel, jakiemu służą środki wpłacane przez zobowiązanych z tytułu kosztów egzekucyjnych. Obowiązek uiszczenia opłat za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a.). W myśl natomiast art. 64 § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Zasadność takiej regulacji nie budzi żadnych wątpliwości, albowiem całe postępowanie egzekucyjne i związana z nim konieczność funkcjonowania organów egzekucyjnych jest następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonywania nałożonych na niego obowiązków. Koszty te mają bowiem charakter długu odrębnego od dochodzonych w trybie przymusu należności, powstają one w związku z podjęciem czynności egzekucyjnych. Koszty egzekucyjne nalicza organ egzekucyjny w wysokości określonej przepisami i pobiera je w trybie egzekucji administracyjnej. Obowiązek ich uiszczenia istnieje nie tylko wówczas, gdy należność została wyegzekwowana, ale również wtedy, gdy wprawdzie zostały podjęte czynności egzekucyjne, ale nie doprowadziły one bezpośrednio do ściągnięcia należności. Wysokość opłat nie jest uzależniona od rzeczywistych kosztów poniesionych organ egzekucyjny w związku z dokonaniem określonej czynności. Egzekucja kosztów egzekucyjnych ma charakter adhezyjny w stosunku do egzekucji roszczenia głównego, przy czym nie można prowadzić jej w odrębnym postępowaniu, niezależnym od postępowania głównego. Odnosząc się do zarzutu strony skarżącej o braku związku naliczonych kosztów egzekucyjnych z wysokością wyegzekwowanych kwot (skarżąca stwierdziła, że postępowanie nie przyczyniło się w żadnej mierze do wykonania przez dłużnika obowiązków) wskazać należy, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, odmiennie niż w egzekucji należności o charakterze cywilnoprawnym, wysokość kosztów nie zależy od efektywności czynności organu egzekucyjnego. Stosownie do art. 64 u.p.e.a. opłaty naliczane są za czynności egzekucyjne, niezależnie od tego, czy należność została wyegzekwowana. Jest to zryczałtowane wynagrodzenie organu egzekucyjnego za dokonanie określonych czynności, ich wysokość jest naliczona kwotowo lub stosunkowo, a ponadto podlega zaskarżeniu (art. 64c § 7 u.p.e.a.). Odnosząc się końcowo do wniosku zawartego w piśmie procesowym z dnia 6 października 2008 r. o uwzględnienie przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy stanowiska wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 sierpnia 2008 r., sygn. akt I SAlGd 154/08 stwierdzić, iż nie może on zostać uwzględniony. Podkreślić należy, iż Sąd dokonuje oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia na moment jego wydania, a zatem nie jest możliwe kierowanie się oceną zawartą w cytowanym wyroku. Dopiero w przypadku złożenia nowego wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych możliwe będzie uwzględnienie zawartego w cytowanym wyroku stanowiska. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela natomiast w całości pogląd dotyczący zarzutu niekonstytucyjności przepisu art. 64 § 1 i § 8 u.p.e.a. wyrażony w powołanym wyroku z dnia 19 sierpnia 2008 r., sygn. akt I SA/G d 154/08. Mając powyższe na względzie należy uznać, że organy podatkowe wszechstronnie rozważyły i oceniły wszystkie aspekty faktyczne i prawne niniejszej sprawy, a także wzięły pod uwagę okoliczności podnoszone przez stronę skarżącą i w wyniku tej oceny podjęte zostało rozstrzygnięcie mieszczące się granicach uznania administracyjnego, dlatego Sąd nie znalazł podstaw do uznania go za niezgodne z prawem. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, którego kognicja ustalona wart. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) ogranicza się do badania zaskarżonych rozstrzygnięć pod względem ich legalności, a więc zgodności z powszechnie obowiązującym prawem materialnym i procesowym, nie stwierdzając przy wydaniu zaskarżonego postanowienia naruszenia prawa mającego wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.