I OZ 115/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, , , po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2009 r., sygn. akt VI SAB/Wa 81/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. S. na bezczynność Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie konkursu na stanowisko w służbie cywilnej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 2 października 2009 r., sygn. akt VI SAB/Wa 81/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. S. na bezczynność Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie konkursu na stanowisko w służbie cywilnej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 6 stycznia 2009 r. odmówił A. S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ skarżący nie uprawdopodobnił w wystarczający sposób okoliczności świadczących o zasadności przyznania mu prawa pomocy. Wezwany, w wykonaniu zarządzenia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 listopada 2008 r., do nadesłania w terminie 14 dni zeznania podatkowego za rok 2007, ewentualnie zaświadczenia o wysokości uzyskanego dochodu w tym okresie, dokumentów wskazujących źródło dochodu pozwalające na pokrycie kosztów utrzymania wskazanych we wniosku, dokumentów potwierdzających wykazany fakt zadłużenia na kwotę 85 tys. złotych, aktualnego zaświadczenia właściwego Urzędu Pracy o posiadanym statusie osoby bezrobotnej, wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz wykazu koniecznych miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącego wraz z załączeniem dokumentów potwierdzających te dane, pismem z 1 grudnia 2008 r., A. S. poinformował iż nie uzyskuje dochodów, nie posiada rachunków bankowych i nie gromadzi dokumentów potwierdzających wydatki związane z utrzymaniem. Załączył kopię zeznania podatkowego za rok 2007, w którym wykazano dochód z innych źródeł wynoszący 3055 zł. Od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 stycznia 2009 r., skarżący wniósł sprzeciw pismem z 16 stycznia 2009 r., który nie zawierał nowych dokumentów istotnych z punktu widzenia przyznania prawa pomocy. W wykonaniu zarządzenia sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2009 r. ponownie wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, które nie zostało przez A. S. wykonane w całości. W szczególności, nadesłał on zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy Łódź Wschód, iż jest on zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, a także informacje o braku złożenia zeznania podatkowego za 2008 r. oraz o wydatkach, które kształtują się na poziomie od 1550 zł do 2350 zł (w innym miejscu pisma A. S. podał, że wydatki są znacznie niższe niż 1550 zł ze względu "stopień wzrostu" jego zadłużenia). Ponadto oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, dokumentów potwierdzających fakt jego zadłużenia, a także wskazujących źródło dochodu ponieważ ich nie uzyskuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym podniósł, że A. S. nie uprawdopodobnił w wystarczający sposób okoliczności świadczących o zasadności przyznania mu prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż z akt wynika, że skarżący jest od dłuższego czasu zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, jednakże jego rzeczywista sytuacja nie jest znana, ponieważ choć nie pracuje i nie prowadzi działalności gospodarczej, a także nie posiada majątku ani oszczędności, a za 2008 r. nie zgłosił żadnego dochodu, to wydaje miesięcznie 1550 do 2350 zł, przy czym nie jest wiadome źródło z którego pozyskuje wskazane środki. Twierdzenie skarżącego, iż utrzymuje się z zaciąganych pożyczek bez udokumentowania tej okoliczności nie było w ocenie Sądu wystarczające. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał również na brak dokumentacji wskazującej na rzeczywistą wysokość ponoszonych wydatków. W piśmie z 21 października 2009 r., A. S. wniósł między innymi o zmianę powyżej omówionego postanowienia Sądu pierwszej instancji, poprzez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W związku z tym, pomimo znajdujących się również w aktach sprawy wniosków o przyznanie prawa pomocy tylko w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ostatnie stanowisko strony należy uznać za wiążące Sąd. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że w myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd może przyznać osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wezwać go do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego, po wezwaniu go najpierw do uzupełnienia złożonego wniosku. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi spoczywa zatem na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Nie wykonując zarządzeń Sądu, skarżący uchylał się od współpracy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w zakresie właściwego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a zatem powinien się liczyć z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wezwanie sądu, nie uzasadnia uwzględnienia jej zażalenia (tak postanowienia NSA z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II FZ 45/09 oraz z 14 września 2009 r., sygn. akt I FZ 315/09). Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji.