II FZ 286/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA : Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Rz 641/08 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi H. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 30 czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w sprawie ustalenia wysokości podatku dochodowego w formie karty podatkowej za okres od 1 do 31 stycznia 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 13 stycznia 2010 r., I SA/Rz 641/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek H. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z 30 czerwca 2008 r., w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w sprawie ustalenia wysokości podatku dochodowego w formie karty podatkowej za okres od 1 do 31 stycznia 2007 r. 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: wnioskiem z 15 maja 2009 r., skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, w którym nie wskazał jakiegokolwiek majątku ruchomego lub nieruchomego, oświadczając, że źródłem jego dochodów jest emerytura w wysokości 155 euro (ok. 700 zł), a przyczyną dla której zwrócił się o pomoc to zły stan zdrowia, który nie pozwala mu na prowadzenie swoich spraw w postępowaniu przed sądem i powoduje spore wydatki na leczenie. Skarżący nie pozostaje z nikim w gospodarstwie domowym. Referendarz sądowy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. 3. Postanowieniem z 17 lipca 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując na niedostarczenie przez niego wszystkich żądanych danych i wybiórcze wyjaśnienia, które nie pozwalały ocenić faktycznej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec wniesienia przez skarżącego sprzeciwu utraciło ono moc. 4. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżący został ponownie wezwany o wyjaśnienia w kwestii sytuacji materialnej, które to wezwanie zostało przemilczane. Sąd pierwszej instancji powołał się na art. 246 § 1 pkt 1, art. 252 i 255 p.p.s.a. oraz doktrynę, a następnie stwierdził, iż wskazany we wniosku stan majątkowy wzbudza wątpliwości co do tego, czy w pełni polega na prawdzie. Skarżący pobiera stosunkowo niewysokie świadczenie emerytalne w wysokości ok. 700 zł, z którego potrącane są alimenty dla byłej żony w kwocie 350 zł, jego wydatki odbiegają od przeciętnych kosztów utrzymania, a związane to jest z jego chorobą, którą udokumentował. Nie posiada żadnego majątku w jakiejkolwiek postaci, tj. nieruchomości, rzeczy ruchomych, środków pieniężnych. Wezwany ponownie o wyjaśnienie sądowi kwestii związanych ze źródłami pokrywania najpilniejszych potrzeb życiowych oraz związanych z kosztami leczenia, do przedłożenia wyciągów bankowych z ostatnich trzech miesięcy poprzedzających wezwanie, do udokumentowania przeznaczenia środków pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży środków transportowych, towarów i wyposażenia, wykorzystywanych w działalności gospodarczej, udokumentowania wysokości pobieranego świadczenia, wysokości płaconych alimentów oraz wyjaśnienia statusu prawnego nieruchomości wskazywanej jako miejsce zamieszkania skarżącego, skarżący wezwania nie wykonał. Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przenosi na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym). Pomimo wyraźnego wskazania w kierowanych do skarżącego wezwaniach, nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Prawo pomocy w zakresie o jaki wnioskował skarżący przysługuje w sytuacjach wyjątkowych, w których wnioskodawca, pomimo poczynionych starań, nie ma żadnych realnych możliwości poniesienia kosztów postępowania w najmniejszej nawet części. Braku takich możliwości skarżący nie wykazał. 5. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie oraz o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, argumentując to swoim złym stanem zdrowia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Zażalenie podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Ciężar dowodu spoczywa więc na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wskazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. W niniejszej sprawie sąd pierwszej instancji wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego o nadesłanie dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie, skarżący, składający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie udokumentował szeregu okoliczności podnoszonych na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji. Skoro skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa, to sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny, bowiem nie mógł przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez niego środków. W takiej sytuacji skarżący powinien liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazał przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W zażaleniu skarżący nie przedstawił popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność przyznania mu prawa pomocy w żądanym wymiarze. Powoływanie się przez skarżącego na zły stan zdrowia nie jest bowiem podstawą do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji zarzucone przez skarżącego przepisy art. 36 i art. 45 Konstytucji. Skarżący nie został pozbawiony przez sąd pierwszej instancji prawa do opieki podczas pobytu za granicą oraz do sprawiedliwego, jawnego i w rozsądnym terminie rozpatrzenia sprawy przez sąd. Podstawę oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowiło niewskazanie przez skarżącego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Z tych względów Sąd na podstawie art.184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.