II OZ 157/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1171/08 o odmowie dopuszczenia P. B. do udziału w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi T. Ż. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie uzgodnienia projektu decyzji o warunkach zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1171/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił P. B. dopuszczenia do udziału w sprawie ze skargi T. Ż. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2008 r. w przedmiocie uzgodnienia projektu decyzji o warunkach zabudowy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, iż we wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania P. B. podniósł, iż od 1 kwietnia 2008 r. jest właścicielem lokalu mieszkalnego nr [...] i współwłaścicielem części wspólnych w budynku przy ul. [...] w W. oraz użytkownikiem wieczystym działki gruntu w [...], zaś od [...] maja 2001 r. właścicielem tego lokalu była matka S. C.. Zarówno on, jak i matka, zostali pozbawieni czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, w którym wydano zaskarżony akt, gdyż nawet go nie otrzymał. O toczącym się postępowaniu powziął wiadomość na zebraniu Wspólnoty Mieszkaniowej "[...]". Sąd pierwszej instancji wskazał, iż zgodnie z art. 33 § 2 p.p.s.a. udział w charakterze uczestnika może m. in. zgłosić osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego. Dla uzyskania statusu uczestnika nie wystarczy samo zgłoszenie zamiaru uczestniczenia w postępowaniu na prawach strony, ale konieczne jest także wykazanie przesłanek, o których mowa w art. 33 § 2 p.p.s.a. Wnioskodawca winien więc przedstawić dowody i argumenty, które przemawiają za tym, że wynik postępowania przed sądem administracyjnym będzie dotyczył jego interesu prawnego (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 88). O uczestnictwo w sprawie może wystąpić, co do zasady, podmiot który wykazuje istnienie związku między chronionym przez przepisy prawa materialnego interesem prawnym, a aktem lub czynnością organu administracji publicznej. Interes prawny musi znajdować oparcie w przepisach prawa materialnego powszechnie obowiązującego. Sąd pierwszej instancji wskazał, że postępowaniu uzgodnieniowym prowadzonym w trybie art. 106 k.p.a. legitymację materialnoprawną mają właściciele i użytkownicy wieczyści działki (działek) objętej (objętych) wnioskiem o ustalenie warunków zabudowy oraz działek sąsiednich, z racji tego że postępowanie to jest postępowaniem wpadkowym postępowania dotyczącego warunków zabudowy. W przypadku gdy na działce sąsiedniej znajduje się nieruchomość, w skład której wchodzą lokale mieszkalne należące do poszczególnych właścicieli, wówczas zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz.U. z 2000 r., nr 80, poz. 903, ze zm.) ogół tych właścicieli tworzy wspólnotę mieszkaniową. Wspólnota mieszkaniowa uzyskuje status strony postępowania już z samego faktu, że postępowanie ustalające warunki zabudowy i postępowanie uzgodnieniowe dotyczy nieruchomości, która sąsiaduje z nieruchomością, na której znajduje się budynek wspólnoty. W przypadku tzw. dużej wspólnoty mieszkaniowej – zgodnie z art. 20 ust. 1 i art. 21 ust. 1 ustawy – zarząd tej wspólnoty kieruje jej sprawami i reprezentuje ją na zewnątrz oraz w stosunkach między wspólnotą a poszczególnymi właścicielami lokali. Zatem w postępowaniu dotyczącym wydania (postanowienia) członków tej wspólnoty reprezentuje zarząd. W pewnych jednak sytuacjach członek wspólnoty może samodzielnie występować jako strona postępowania administracyjnego, jeżeli wykaże swój indywidualny, własny interes prawny, to istnieje podstawa, aby mógł wystąpić jako strona zainteresowana w postępowaniu administracyjnym w sprawie, w której może wystąpić także wspólnota. W ocenie Sądu P. B. nie wykazał żeby w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem zaskarżonego aktu, w którym nie brał udziału, przysługiwała mu legitymacja materialnoprawna, pozwalająca na uznanie, że wynik przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego może dotyczyć jego interesu prawnego. Do uznania za uczestnika postępowania, a w konsekwencji dopuszczenia do udziału w sprawie na zasadzie art. 33 § 2 p.p.s.a. nie wystarczy powoływanie się tylko na fakt bycia właścicielem jednego z lokali w budynku przy ul. [...] w W., czy na fakt udziału w postępowaniu administracyjnym właścicieli innych lokali wchodzących w skład tej nieruchomości. W zażaleniu na powyższe postanowienie P. B. wniósł o jego zmianę i dopuszczenie do udziału w postępowaniu w sprawie na prawach strony. Podniósł, iż jako właściciel jednego z lokali mieszkalnych w budynku przy ul. [...] jest także współużytkownikiem wieczystym działki gruntu i współwłaścicielem części wspólnych budynku. Wskazał, że przysługują mu takie same prawa jak pozostałym właścicielom lokali i użytkowych, będących jednocześnie współużytkownikami działki gruntu i współwłaścicielami części wspólnych, a zwłaszcza takie same prawa jak właścicielom, którzy brali udział w postępowaniu administracyjnym. Zdaniem wnoszącego zażalenie na skutek dyskryminacji jego osoby w postępowaniu administracyjnym i nie dopuszczenia do udziału w sprawie z naruszeniem art. 9 i 10 § 1 k.p.a. jest nadal dyskryminowany w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Interpretacja dokonana przez Sąd, iż interes prawny posiada tylko wspólnota mieszkaniowa jest nieprawidłowa, bowiem każdy właściciel lokalu i współużytkownik działki gruntu posiada interes prawny. Każda decyzja organu administracji publicznej dotycząca zabudowania sąsiedniej nieruchomości wpływa na obowiązki i prawa każdego właściciela lokalu, jak chociażby w kwestii dostępu do światła. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej "p.p.s.a" udział w charakterze uczestnika postępowania może zgłosić osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego. Pod pojęciem "interes prawny" należy rozumieć interes zgodny z prawem i interes chroniony przez prawo. Interes prawny to coś więcej niż interes faktyczny, gdyż za interes prawny można uznać tylko taki interes, który stwarza korzystną sytuację prawną dla danego podmiotu. Istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego - taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się zatem do ustalenia związku o charakterze materialno - prawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu. W orzecznictwie przyjmuje się, że mieć interes prawny znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym obywatel wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji, należy wskazać, iż stronami postępowania uzgodnieniowego oraz o ustalenie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu są inwestor, właściciel (użytkownik wieczysty) nieruchomości, na której ma być realizowana inwestycja. Nadto stronami tego postępowania mogą być właściciele i użytkownicy wieczyści sąsiednich działek (por. uchwałę składu Pięciu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 1995 r. sygn. akt VI SA 13/95, ONSA/1995/4/154, uchwałę składu Pięciu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 1995 r., sygn. akt VI SA 20/95, ONSA 1996/2/54). W niniejszej sprawie P. B. wniósł o dopuszczenie do udziału w sprawie ze skargi T. Ż. (przewodniczącej zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej [...] w W.) na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2008 r. w przedmiocie uzgodnienia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego wielorodzinnego z częścią handlową i usługową oraz parkingiem podziemnym wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną. P. B. jest właścicielem lokalu mieszkalnego [...] w budynku przy ul. [...] w W., współwłaścicielem części wspólnych w budynku przy ul. [...] w W. oraz użytkownikiem wieczystym działki gruntu w [...]. Należy wskazać, iż na sytuację prawną właściciela lokalu wpływa przede wszystkim przynależność właściciela lokalu do wspólnoty mieszkaniowej, którą tworzy ogół właścicieli lokali wchodzących w skład nieruchomości - art. 6 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz.U. z 2000 r., nr 80, poz. 903, ze zm.). Wspólnota z kolei jest podmiotem, którego uprawnienia wprost wpływają na zakres uprawnień właścicieli lokali tworzących tę wspólnotę. Stosownie do treści art. 21 ust. 1 ustawy, zarząd kieruje sprawami wspólnoty mieszkaniowej i reprezentuje ją na zewnątrz oraz w stosunkach między wspólnotą a poszczególnymi właścicielami lokali. Wspólnota mieszkaniowa uzyskuje status strony postępowania z samego faktu, że postępowanie ustalające warunki zabudowy i postępowanie uzgodnieniowe dotyczy nieruchomości, która sąsiaduje z nieruchomością, na której znajduje się budynek wspólnoty. Członkowie wspólnoty w sprawach jej dotyczących nie występują samodzielnie, bowiem należy to do kompetencji zarządu. W stosunkach zewnętrznych odnoszących się do części wspólnych, wspólnotę reprezentuje jej zarząd (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2006 r., sygn. akt II OSK 858/06, niepubl.) A zatem, podmiotem uprawnionym do występowania w charakterze strony w postępowaniu zarówno administracyjnym, jak i sądowym jest wspólnota mieszkaniowa. W sytuacji, gdy postępowanie dotyczy części wspólnej nieruchomości, za nieuzasadnione należy uznać żądanie członka tej wspólnoty o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze strony (uczestnika postępowania). W tej sytuacji należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż P. B. nie wykazał, aby wynik postępowania sądowoadministracyjnego dotyczył jego interesu prawnego. Odnośnie podniesionej w zażaleniu kwestii dotyczącej ograniczenia dostępu do światła podkreślić należy, iż ochrona interesów osób trzecich w postępowaniu uzgodnieniowym może mieć miejsce tylko w takim zakresie, w jakim nie wkracza w kognicję organów administracji architektoniczno-budowlanej. Tego typu zarzuty mogą być podnoszone w postępowaniu o wydanie pozwolenia na budowę. Na etapie ustalania warunków zabudowy są przedwczesne. Na marginesie należy zaznaczyć, iż z akt administracyjnych nie wynika, żeby którykolwiek z członków Wspólnoty Mieszkaniowej [...] w W. brał udział w postępowaniu administracyjnym. Zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowoadministarcyjnym występuje T. Ż., która jest przewodniczącą zarządu tej wspólnoty. Należy zaznaczyć, iż członek wspólnoty mieszkaniowej może wystąpić jako strona zainteresowana w postępowaniu administracyjnym, jednakże tylko w sytuacji gdy wykaże swój indywidualny, własny interes prawny. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.