I OZ 799/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 15 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 sierpnia 2008 r. sygn. akt III SAB/Lu 7/08 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B. B. na bezczynność Starosty P. w przedmiocie wydania kopii z operatu technicznego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2008 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych jest przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie, skarżący B. B. domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania, jak wskazał Sąd, koszty postępowania wynoszą 200 zł i obejmują: wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł oraz ewentualne wydatki po 100 zł z każdego z niżej wymienionych tytułów: opłaty kancelaryjnej za wydanie odpisu wyroku z uzasadnieniem (w przypadku złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku) oraz wpisu od skargi kasacyjnej. W złożonym w dniu 21 maja 2008 r. na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie przedstawił dokładnie swojej sytuacji majątkowej i osobistej. Ponieważ oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, B. B. został wezwany w trybie art. 255 P.p.s.a. do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i uzyskiwanych dochodów. Z wypełnionego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy ( PPF ) wynikało, że skarżący uzyskuje stały dochód i utrzymuje się z renty w wysokości [...]zł netto. Z kolei w wyżej wymienionym wyjaśnieniu, skarżący podał, iż zgodnie z otrzymaną w dniu [...] lub [...] decyzją uzyskuje emeryturę w wysokości [...] zł. Nie wskazał przy tym, czy jest to kwota brutto czy netto. Wątpliwości odnośnie wysokości uzyskiwanych stałych miesięcznych dochodów skarżącego nie wyjaśniło także zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. Dowodzi ono, że skarżący pobrał emeryturę w wysokości w kwotach netto - [...] zł (za luty) - [...]zł (za marzec) i [...] zł (za kwiecień). Zaświadczenie to nie wymieniało również wysokości emerytury wypłaconej w [...] r. (w miesiącu, w którym skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy), a z jego treści wynika, że wydano je " w celu przedstawienia w zakładzie pracy". Oprócz stałych dochodów z tytułu emerytury skarżący posiada majątek ( gospodarstwo rolne o pow. [...] ha fizycznych), będący źródłem realnych przychodów. Skarżący jest ponadto podatnikiem podatku rolnego i przedstawia nakaz płatniczy dotyczący łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 r. w kwocie [...] zł (w tym podatek rolny - [...] zł, podatek leśny - [...] zł i podatek od nieruchomości - [...] zł ). Posiadany przez skarżącego majątek (grunty rolne i las o pow. [...] ha ) przynosi wymierne korzyści ekonomiczne. Do takich zaliczyć trzeba dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przyznawane w ramach systemu płatności do gruntów rolnych. Skarżący nie podał wysokości uzyskanych z tego tytułu dopłat. Podał i przyznał jedynie, że dopłaty takie uzyskał i przekazał je swojej córce. Podał natomiast, że ma kłopoty z zapłatą podatku. Na potwierdzenie powyższego dołączył decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] o odmowie odroczenia płatności pierwszej i drugiej raty podatku rolnego za 2008 r. w kwocie [...] zł oraz zaległego podatku za lata [...] - [...] w wysokości [...] zł. Przedstawił również skierowane do Wójta Gminy W. z dnia [...], podanie, w którym domagał się sporządzenia protokółu na temat stanu technicznego ciągnika rolniczego (z podania wynika, że skarżący jest właścicielem tego ciągnika ). Skarżący wskazał dodatkowo i konsekwentnie twierdził, że pomaga swoim dzieciom - synowi i córce - przekazując im pieniądze. Nie określił przy tym przekazywanych kwot. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżący posiada budynek mieszkalny o pow. [...] m kwadratowych, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie ma nikogo na utrzymaniu. B. B. nie musi zatem, zdaniem Sądu I instancji, udzielać pomocy finansowej swoim dzieciom, a jeśli to czyni, to oznacza, że posiada środki finansowe, niezbędne na utrzymanie nie tylko siebie. Z akt sprawy nie wynika bowiem, jakie wydatki skarżący ponosi z utrzymania domu. Skarżący dołączył tylko jedną fakturę za energię elektryczną za okres od [...] do [...] r. na kwotę [...] zł i wyjaśnił lakonicznie, że konieczny jest pilny remont mieszkania. Podniósł też, że choruje na serce i nie stać go było na kupno leku kosztującego [...] zł oraz opłacenie pobytu w sanatorium. W tych okolicznościach Sąd I instancji uznał, że skarżący miał możliwość przedstawienia dowodów ilustrujących rzeczywisty obraz jego sytuacji majątkowej. Skoro zaś nie chciał jej określić w sposób pełny i rzetelny, to brak było podstaw, aby wyżej opisana sytuacja uprawniała go do skorzystania z prawa pomocy. Postanowienie to zaskarżył skarżący. W złożonym zażaleniu podniósł, że jego stan finansowy uzasadnia wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Stan jego finansów, jak wyjaśnił, uniemożliwia mu wniesienia opłaty sądowej. Skarżący nie podzielił argumentacji Sądu, co do tego, że uzyskuje przychody z gospodarstwa. Przedmiotowe gospodarstwo, jak wskazał posiada, ale go nie użytkuje. Uzyskanie zaś przez niego dotacji z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest wyrównaniem kosztów prowadzenia gospodarstwa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw prawnych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym następuje w myśl art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a.. w zakresie całkowitym gdy osoba ubiegająca się o przyznanie tego prawa wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją przez stronę prawa do sądu, albowiem gwarantuje ono osobie, która nie jest w stanie ponieść kosztów toczącego się postępowania sądowego prawo do ochrony swych praw przed sądem. Niemniej jednak z konstrukcji przepisu powołanego powyżej wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania trudnej sytuacji materialnej, która dawałby podstawy do przyznania prawa pomocy. Instytucja zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, w tym także ustanowienia dla strony pełnomocnika ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się faktycznie trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby naprawdę ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja rodzinna i majątkowa dawała podstawy do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych. Informacje zawarte we wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, jak też w załączonych do niego dokumentach są niejasne i nie do końca obrazują sytuacje majątkową skarżącego. Z tych właśnie względów, należało się zgodzić z Sądem I instancji, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy byłoby niezasadne, albowiem intencją ustawodawcy było, aby z prawa pomocy korzystały tylko osoby, które deklarują się niskim dochodami i wyjątkową sytuacją życiową. Przyznanie stronie prawa pomocy wiąże się z wykazaniem przez nią braku możliwości partycypowania w jakichkolwiek kosztach postępowania. Sąd zaś nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo, gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę przedstawione, tym bardziej, że ma ona przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie określonych kosztów postępowania. Skarżący, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie wykazał w sposób przekonywujący, iż znajduje się w sytuacji kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.