I SA/Po 805/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Skwierzyńska Sędziowie NSA Sylwia Zapalska (spr.) WSA Karol Pawlicki Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2008 r. sprawy ze skargi Burmistrza Miasta i Gminy S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] [...]; 2. zasądza do Dyrektora Izby Skarbowej w P. na rzecz Burmistrza Miasta i Gminy S. kwotę 100,- zł ( sto złotych 00/100), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. stwierdza, że postanowienie wymienione w punkcie pierwszym nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ K. Pawlicki /-/ M. Skwierzyńska /-/ S. Zapalska Burmistrz Miasta i Gminy S. wystawił wobec dłużnika A Sp. z o.o. w P. tytuły wykonawcze z powodu zaległości w podatku od nieruchomości: 1. z dnia (...) nr (...) za maj 2005 r. na łączną kwotę (...) zł. (k. 1-2 akt egz.), 2. z dnia (...) nr (...) za styczeń, luty, marzec, kwiecień 2005 r. na kwoty (...) zł., (...) zł., (...) zł., (...) zł. (k. 14 akt egz.), 3. z dnia (...) nr (...) za czerwiec 2005 r. na łączną kwotę (...) zł. (k. 20 akt egz.) 4. z dnia (...) nr (...) za lipiec, sierpień, wrzesień 2005 r. na kwoty (...) zł., (...) zł., (...) zł. (k. 23 akt egz.), 5. z dnia (...) nr (...) za maj 2006 r. na łączną kwotę (...) zł. (k. 25 akt egz.), 6. z dnia (...) nr (...) za styczeń, luty, marzec, kwiecień 2006 r. na kwoty (...) zł., (...) zł., (...) zł., (...) zł. (k. 30 akt egz.), 7. z dnia (...) nr (...) za październik, listopad, grudzień 2005 r. na kwoty (...) zł., (...) zł., (...) zł. (k. 37 alt egz.), 8. z dnia (...) nr (...) za czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień 2006 r. na kwoty (...) zł., (...) zł., (...) zł., (...) zł. (k. 42 akt egz.), 9. z dnia (...) nr (...) za październik 2006 r. na kwotę (...) zł. (k. 45 akt egz.), 10. z dnia (...) nr (...) za listopad, grudzień 2006 r. na kwoty (...) zł., (...) zł., (k. 50 akt egz.), 11. z dnia (...) nr (...) za styczeń, luty, marzec 2007 r. na kwoty (...) zł., (...) zł., (...) zł. (k. 57 akt egz.), 12. z dnia (...) nr (...) za kwiecień, maj 2007 r. na kwoty (...) zł., (...) zł. (k. 62 akt egz.), 13. z dnia (...) nr (...) za czerwiec, lipiec 2007 r. na kwoty (...) zł. (k. 67 akt egz.), 14. z dnia (...) nr (...) za sierpień, wrzesień, październik 2007 r. w kwotach (...) zł., (...) zł., (...) zł. (k. 72 akt egz.). Naczelnik Urzędu Skarbowego – organ egzekucyjny powyższe tytuły wystawione przez Burmistrza Miasta i Gminy S. otrzymał do realizacji i podjął czynności egzekucyjne Postanowieniem z dnia (...) o nr (...) skierowanym do wierzyciela Burmistrza Miasta i Gminy S. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku spółki z o.o. A w P. W uzasadnieniu postanowienia Naczelnik podniósł, iż wobec bezskuteczności prowadzonej egzekucji działając na podstawie art. 59 § 2 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec majątku spółki z o.o. A. W trakcie podjętych czynności ustalił, iż dłużnik spółka z o.o. nie prowadzi działalności gospodarczej pod wskazanym w tytułach wykonawczych adresem. Egzekucja prowadzona z rachunku bankowego okazała się bezskuteczna, a poborca skarbowy w spisanym w dniu (...) protokole o stanie majątkowym podniósł, iż spółka nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego na terenie działania Urzędu Skarbowego. Natomiast posiada nieruchomość położoną w S., dla której Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą o nr (...). Pomimo skierowanej do wierzyciela informacji o posiadanej przez spółkę z o.o. nieruchomości, nie wystąpiła z wnioskiem o wszczęcie egzekucji z nieruchomości oraz nie przedłożył ostatecznych decyzji z których wynikają należności wykazane w nadesłanych tytułach wykonawczych. Postanowienie zawiera pouczenie o możliwości wniesienia zażalenia do organu odwoławczego za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Postanowienie zostało doręczone Burmistrzowi Miasta i Gminy S. w dniu (...). W aktach egzekucyjnych na karcie 118 znajduje się postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia (...) o nr (...) o obciążeniu wierzyciela Burmistrza Miasta i Gminy S. kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wymienionych na wstępie tytułów wykonawczych wobec A spółka z o.o. w kwocie (...) zł. W uzasadnieniu tego postanowienia Naczelnik podkreśla, że z uwagi na bezskuteczność postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A Spółka z o.o. potwierdzonego postanowieniem z dnia (...) o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obciążenie wierzyciela kosztami w myśl art. 64c § 4 cyt. ustawy jest zgodne. Koszty w wysokości (...) zł. nie mogły zostać ściągnięte od zobowiązanego – dłużnika, ponieważ jego majątek i środki finansowe nie wystarczą na zaspokojenie wydatków egzekucyjnych. Postanowienie to również zawierało pouczenie o możliwości zaskarżenia poprzez wniesienie zażalenia do wyższej instancji. Na to powyższe postanowienie z dnia (...) wierzyciel Burmistrz Miasta i Gminy S. wniósł zażalenie z dnia (...) – dwie daty wpływu z dnia (...) i z (...) (k. 130 akt egz.) do Dyrektora Izby Skarbowej, w którym domagał się uchylenia postanowienia obciążającego go kosztami postępowania egzekucyjnego. To powyższe zażalenie zostało rozpoznane przez organ odwoławczy w dniu (...) i postanowieniem o nr (...) Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji dotyczące obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnego w kwocie (...) zł. Na karcie 122 akt egzekucyjnych znajduje się zażalenie wierzyciela o tej samej treści co powyższe zażalenie (k. 130 akt egz.) o uchylenie postanowienia z (...) o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia (...), o nr (...) (k. 142 akt egz.) Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku spółki z o.o. A na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza Miasta i Gminy S. obejmujących należności z tytułu nieziszczonego podatku od nieruchomości w kwocie łącznej należności głównej (...) zł. plus odsetki za zwłokę. Na to powyższe postanowienie Burmistrz Miasta i Gminy S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę, w której domagał się uchylenia obu postanowień z dnia (...) i z (...) w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej nie znajduje podstaw do jej uwzględnienia i wnosi o oddalenie skargi, oraz podkreśla, że na k. 122 akt egzekucyjnych znajduje się zażalenie na postanowienie organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast na podstawie art. 134 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszystkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonej decyzji w rozpoznawanej sprawie – postanowień. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz niepogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius). Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn w niej zawartych. Z akt sprawy wynika, że w aktach egzekucyjnych brak jest zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia (...) o Nr (...) w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec majątku spółki z o.o. A. Postanowienie to jak wynika z k. 119 akt egzekucyjnych pocztowy dowód doręczenia zostało doręczone Burmistrzowi Miasta i Gminy S. dnia (...) i termin 7-dniowy do wniesienia zażalenia upływał w dniu (...). W aktach sprawy brak jest zażalenia na postanowienie z dnia (...) o Nr (...), pomimo tego, że Dyrektor Izby Skarbowej na takie zażalenie powołuje się w postanowieniu z dnia (...) i w odpowiedzi na skargę na k. 4 akt sądowych, że takie zażalenie znajduje się na k. 122 akt egzekucyjnych. Należy podkreślić z całą stanowczością, że na k. 122 akt egzekucyjnych znajduje się zażalenie wierzyciela Burmistrza Miasta i Gminy S. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia (...) dotyczące obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie (...) zł. W całych aktach egzekucyjnych brak jest zażalenia na umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku spółki z o.o. A, a wobec tego Dyrektor Izby Skarbowej wydał postanowienie w dniu (...) pomimo środka zaskarżenia. Zgodnie z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17 czerwca 1966 r. (tekst jedn. z dnia 2 listopada 2005 r. Dz.U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednio zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Mając na względzie przytoczone powyżej motywy uzasadnienia stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) o nr (...) nie może się ostać ponieważ dotknięte jest wadą nieważności w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zmianę zakresu stosowania sankcji nieważności o znacznie szerszym rozmiarze wyprowadził art. 61 pkt 2 – ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) nadając nowe brzmienie art. 126 kpa. Zgodnie z nim do postanowień od których służy zażalenie stosuje się między innymi przepisy art. 156-159 kpa. Zaskarżone postanowienie z dnia (...) wydane zostało z naruszeniem art. 141 § 1 i § 2 kpa. Stosownie do brzmienia w/w przepisu "§ 1 na wydane w toku postępowania postanowienie służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi ...§ 2 zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia stronie...". Natomiast w myśl art. 127 § 1 kpa "od decyzji – postanowienia wydanej w I instancji służy stronie odwołanie. Z przepisów tych wyraźnie wynika, że postępowanie odwoławcze może być wszczęte tylko wtedy kiedy uprawniony podmiot wniesie odwołanie, a prawo zażalenia na postanowienie przysługuje tylko w razie, gdy tak stanowi kpa. Tak więc postępowanie odwoławcze nie może być wszczęte z urzędu, przy braku zażalenia, czy też odwołania. Legitymację do wniesienia zażalenia i odwołania ma tylko strona niezadowolona z wydanego postanowienia lub decyzji. Stronami w postępowaniu egzekucyjnym jest wierzyciel i zobowiązany – dłużnik, a w konkretnej sprawie wierzycielem jest Burmistrz Miasta i Gminy S., który korzystając z zasady dwuinstancyjności i zgodnie z pouczeniem o sposobie zaskarżenia k. 117 verte akt egzekucyjnych miał prawo wnieść zażalenie do organu odwoławczego w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia z dnia (...) o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku spółki z o.o. A. O tym, że organ odwoławczy – tj. Dyrektor Izby Skarbowej nie może działać z urzędu, a dopiero czynność strony, którą jest wniesienie zażalenia powoduje, że organ wyższego stopnia – Dyrektor Izby Skarbowej może korzystać z uprawnień jakie są przewidziane dla organu odwoławczego. Na poparcie swego stanowiska Sąd powołuje się na dotychczasowe orzecznictwo, a mianowicie wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 listopada 1998 r. IV SA 2006/98 publ. Lex Nr 43725; z dnia 25 maja 1984 r. II SA 2048/83 publ. ONSA z 1984 r. Nr 1, poz. 51, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego O/Z we Wrocławiu z 5 kwietnia 1985 r. SA/Wr 127/85 wraz z glosa prof. dr hab. Barbary Adamiak publ. OSP i KA z 1988 r. Nr 9, poz. 98. Utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji w trybie odwoławczym bez uprzedniego wniesienia zażalenia przez stronę postępowania, w konkretnej sprawie zobowiązanego – dłużnika stanowi rażące naruszenie nie tylko art. 141 § 1 i 2 kpa, art. 134 kpa, art. 138 kpa ale i zasady dwuinstancyjności - (art. 15 kpa). Bezpodstawne wszczęcie postępowania odwoławczego i utrzymanie w mocy postanowienia I instancji, które stało się ostateczne, ponieważ brak jest zażalenia do organu II-ej instancji daje podstawę do stwierdzenia przez Sąd nieważności postanowienia od którego została wniesiona skarga. Sąd kierując się powyższymi ustaleniami na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 wyżej cyt. ustawy, które obejmują wpis w wysokości (...) zł. Punkt III znajduje potwierdzenie w art. 152 cyt. ustawy. /-/K.Pawlicki /-/M.Skwierzyńska /-/S.Zapalska LF