II SA/Gl 724/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.) Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka Protokolant referent Katarzyna Wajs po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2008 r. sprawy ze skargi R. Z. i M. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dozoru pojazdu 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] r., nr [...] 2. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz skarżących solidarnie kwotę [...] zł oraz na rzecz skarżącego R. Z. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu [...] r. funkcjonariusz Policji wydał dyspozycję nr [...], dotyczącą umieszczenia na parkingu przy ul. [...] w S. samochodu marki [...] nr rej. [...]. Pojazd zatrzymano, albowiem osoba kierująca nie posiadała uprawnień i dowodu rejestracyjnego pojazdu a nadto miał on zużyte ogumienie. Usunięcia pojazdu dokonała [...] Wielobranżowa Spółka Cywilna [...]. Z okoliczności sprawy wynika, że pojazd nie został odebrany przez właściciela, w związku z czym pismem z dnia [...] r. przedsiębiorcy zgłosili ten fakt jednostce, która zadysponowała usunięcie pojazdu, oraz Urzędowi Skarbowemu w C. Po otrzymaniu tego zawiadomienia organ skarbowy zwrócił się do Komendy Miejskiej Policji w S. o nadesłanie dokumentów koniecznych do wydania decyzji stwierdzającej przejście pojazdu na własność Skarbu Państwa, w szczególności dowodu doręczenia właścicielowi dyspozycji usunięcia pojazdu na parking. Pismo w tej sprawie zostało wystosowane [...] r. Korespondencja między organami trwała do [...] r. Z pism Komendy Miejskiej Policji w S. wynika, że o fakcie zatrzymania pojazdu i odstawienia na parking nie powiadomiono właścicielki pojazdu. Ustalenie jej tożsamości i doręczenie jej zawiadomienia o usunięciu pojazdu nastąpiło dopiero [...] r., o czym organ skarbowy został powiadomiony [...] r. Ze względu na adres zamieszkania właścicielki pojazdu, postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. uznał się niewłaściwym do wydania decyzji w kwestii stwierdzenia przejścia własności pojazdu na rzecz Skarbu Pastwa i sprawę przekazał Naczelnikowi I Urzędu Skarbowego w K. Organ ten decyzją z dnia [...] r. orzekł o przejściu na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy prawa własności pojazdu [...] nr rej. [...]. W podstawie prawnej podano przepis art. 130a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r., nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. nr 134, poz. 1133). W uzasadnieniu wskazano w szczególności, że pojazd został umieszczony na parkingu na podstawie dyspozycji funkcjonariusza w dniu [...] r. W międzyczasie przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w C. prowadzone było postępowanie z wniosku skarżących o zapłatę przez Skarb Państwa kosztów postoju pojazdu na parkingu prowadzonym przez skarżących. Skarżący składali do organu kolejne faktury za parkowanie, domagając się ich uregulowania. Pierwsza z nich pochodzi z [...] r. i dotyczy okresu od [...] r. do [...] r. Kolejne faktury dotyczą okresów od [...] r. do [...] r. oraz od [...] r. do [...] r. i od [...] r. do [...] r. W dniu [...] r. doszło do odebrania pojazdu z parkingu skarżących, co potwierdza protokół zdawczo-odbiorczy nr [...]. Złożenie pierwszej z faktur i wniosek o jej zapłatę zainicjowały wydanie przez Naczelnika Urzędu w C. szeregu aktów, których treść pozostaje aktualnie bez znaczenia dla sprawy, albowiem organ wyższego stopnia każdorazowo stwierdzał ich nieważność. W końcu, po kolejnym wniosku strony, Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. wydał postanowienie z dnia [...] r., którym przyznał skarżącym zwrot koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenie za dozór przedmiotowego pojazdu w kwocie [...] zł. [...] gr. Zapłata została przyznana za okres od [...] r. do [...] r. W podstawie prawnej podano art. 17 § 1 oraz art. 102 § 2 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954) oraz przepis art. 130a prawa o ruchu drogowym. W uzasadnieniu wyjaśniono, że Skarb Państwa ponosi koszty parkowania pojazdu od dnia otrzymania kompletnej dokumentacji pozwalającej prowadzić procedurę likwidacyjną, co w sprawie miało miejsce dopiero [...] r. Natomiast obliczenia wysokości wydatków związanych z dozorem dokonano z uwzględnieniem przeciętnej wysokości miesięcznego abonamentu za parking na terenie S. ([...] – [...] zł brutto). Przyjmując miesięczną stawkę [...] zł, otrzymano stawkę dzienną w kwocie [...] zł. Pomnożenie tej stawki przez okres 7 dni pozwoliło na ustalenie obliczonego wynagrodzenia. W zażaleniu na to postanowienie R. Z. i M. M. wnieśli o jego zmianę i przyznanie kosztów z uwzględnieniem kwot i okresów podanych w wystawionych fakturach. Zarzucili, że organ I instancji naruszył przepis art. 130a prawa o ruchu drogowym. Podkreślili, że jako podmiot prowadzący parking, dopełnili obowiązku powiadomienia właściwych organów o nieodebraniu pojazdu po upływie 6 miesięcy od dnia usunięcia. Nie ciążył na nich natomiast żaden obowiązek związany z kompletowaniem dokumentacji i nie mogą ponosić konsekwencji wadliwego działania organów państwa. Wskazali, że wedle ich przekonania, Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu opłat za usługi parkingowe od daty nabycia z mocy prawa własności pojazdu. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w K. uchylił postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu stwierdzono, że organ I instancji przyjął niewłaściwy sposób ustalenia wynagrodzenia podmiotu przechowującego pojazd, przyjmując za podstawę obliczenia wydatków związanych z wykonywaniem dozoru ceny abonamentowe za parkowanie. Zgodnie z przepisem § 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr 50, poz. 449), do przechowywania ruchomości stosuje się odpowiednio przepisy art. 100-103 ustawy egzekucyjnej. Zgodnie z jej art. 102 § 2, zwrotowi podlegają konieczne wydatki związane z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenie za dozór. W celu określenia poniesionych wydatków i przyznania wynagrodzenia dozorca winien szczegółowo rozliczyć poniesione wydatki. Organ winien zatem w tym zakresie przeprowadzić wnikliwe postępowanie wyjaśniające. Organ odwoławczy podzielił natomiast stanowisko organu I instancji co do okresu za jaki zwrot kosztów i wynagrodzenie przysługuje, wskazując że dopiero [...] r. organ skarbowy otrzymał pełną dokumentację. W skardze do sądu administracyjnego skarżący zarzucili wydanie postanowienia z naruszeniem art. 130a prawa o ruchu drogowym. Nie zgodzili się ze stanowiskiem organów w obu istotnych w sprawie kwestiach. Po pierwsze zanegowali, aby fakt i data przekazania organowi skarbowemu dokumentacji likwidacyjnej przez jednostkę Policji miały znaczenie dla ustalenia okresu, za jaki Skarb Państwa ponosi koszty parkowania. Okres ten w ich przekonaniu rozpoczyna swój bieg z chwilą nabycia przez Skarb Państwa własności pojazdu. Po wtóre nie zgodzili się z podanym przez organ odwoławczy sposobem ustalenia wysokości zapłaty. Zażądali, aby uwzględnione były postanowienia zawartych przez nich umów, łączących ich zarówno z policją jak i z Miastem S. Usługi parkowania wykonywali bowiem na podstawie tych umów i dla ustalenia wynagrodzenia należy przyjąć stawki opłat ustalone w tych umowach. Do skargi dołączone zostały: kopia umowy z dnia [...] r. zawartej przez skarżących z Komendą Wojewódzką Policji w K. na wykonywanie usług przechowywania pojazdów zabezpieczonych przez funkcjonariuszy Policji na potrzeby prowadzonych przez nich postępowań, kopia umowy z dnia [...] r. zawartej z gminą S. na wykonywanie usług w zakresie przechowywania pojazdów usuwanych z drogi na podstawie art. 50a prawa o ruchu drogowym, kopia uchwały Rady Miejskiej w S. nr [...] z dnia [...] r. w sprawie ustalenia wysokości opłat za usuwanie pojazdów i za parkowanie pojazdów usuniętych z drogi. W piśmie procesowym z dnia [...] r. pełnomocnik skarżących podtrzymał ich dotychczasowe stanowisko i wskazał, że zasadne jest domaganie się przyznania wynagrodzenia za usługę parkowania w kwocie obliczonej przy zastosowaniu stawek przyjętych przez Radę Miejską w uchwale z [...] r. albowiem są jej treścią związani zarówno skarżący jak i organy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: Przepis art. 130a ustawy prawo o ruchu drogowym w brzmieniu obowiązującym w dacie skierowania pojazdu na parking oraz w dacie upływu 6 miesięcy od tego zdarzenia przewidywał, że w sytuacjach wskazanych w ust. 2, decyzję o usunięciu pojazdu wydaje policjant. Pojazd jest usuwany z drogi przez jednostkę wyznaczoną przez starostę (ust.5) a usunięty pojazd umieszcza się na parkingu strzeżonym wyznaczonym przez starostę do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie. Wysokość tych opłat ustala rada powiatu (ust. 6). Zarówno ust. 5 jak i ust. 6 zdanie 1 tego przepisu zostały wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 czerwca 2005 r. sygn. akt K 23/04 uznane za niezgodne z Konstytucją i utraciły moc z dniem 30 czerwca 2006 r. W dacie orzekania w sprawie przepis art. 130a ustawy zawierał jednak analogiczną regulację w ust. 5a, 5c i ust. 6. Pojazd usunięty w opisanym wyżej trybie i nieodebrany przez uprawnioną osobę w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia uznaje się za porzucony i zgodnie z ust. 10 przepisu art. 130a, przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy. Ten przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. P 4/06 również został uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie w jakim dopuszcza odjęcie prawa własności bez prawomocnego orzeczenia sądu. Wyrokiem tym za niezgodny z Konstytucją uznano także przepis art. 130a ust 11 pkt 3, przewidujący delegację dla właściwego ministra do wydania rozporządzenia regulującego m. in. tryb postępowania w zakresie przejęcia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. W wyroku tym Trybunał odroczył jednak datę utraty mocy obowiązującej wymienionych przepisów, określając ją na dzień 12 czerwca 2009 r. W sprawie mają zatem zastosowanie zarówno przepis art. 130a ust. 10 jak i przepisy rozporządzenia wykonawczego wydanego na podstawie art. 130a ust. 11 ustawy. Art. 130a ust. 10 nakazuje liczyć termin 6 miesięcy, po jakim dochodzi do nabycia przez Skarb Państwa własności zatrzymanego pojazdu, od dnia jego usunięcia. Bezsporne jest, że decyzja wydawana w tym zakresie ma charakter deklaratoryjny a sam skutek zachodzi z mocy prawa. W tej sytuacji należy uznać, że terminem początkowym ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów parkowania jest dzień następujący po tym sześciomiesięcznym terminie. Nie ma znaczenia, kiedy organ skarbowy otrzymał dokumenty niezbędne do przeprowadzenia procedury i wydania decyzji. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko, które było już uprzednio w tej kwestii wyrażane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2006 r. sygn. I OSK 1185/05 oraz wyrok NSA z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. 1765/06). Argument skarżących, że nie mogą być oni obciążeni skutkami opieszałości organów państwa ma nadto szczególne uzasadnienie i wydźwięk w stwierdzonych okolicznościach sprawy, ujawniających rażące naruszenia prawa, polegające na zaniechaniu przez właściwą jednostkę Policji poinformowania właściciela pojazdu o jego zatrzymaniu i skierowaniu na parking. W takiej sytuacji podmiot prowadzący parking nie mógł się spodziewać, że pojazd zostanie przez uprawnioną osobę odebrany. Sąd nie podziela zatem stanowiska organów obu instancji co do okresu, za jaki Skarb Państwa ponosi koszty parkowania pojazdu. Należy natomiast zgodzić się z organem odwoławczym w kwestii sposobu obliczenia należnych z tego tytułu kwot. Nie jest prawidłowe stanowisko skarżących, że mogłyby mieć tu zastosowanie stawki ustalone w umowach zawartych z Komendą Wojewódzką Policji w K. czy z gminą S., niewątpliwie dotyczą one bowiem innych stanów faktycznych. Nie można też zgodzić się, że podstawą do obliczenia należności za parkowanie obligatoryjnie winny być stawki przyjęte przez radę powiatu na podstawie art. 130a ust. 6 prawa o ruchu drogowym. Stawki ustalane tą uchwałą dotyczą opłat uiszczanych przez osoby uprawnione do odbioru pojazdu skierowanego na parking. Okoliczność ta nie wyklucza jednak możliwości zastosowania tych stawek przez organ określający należność od Skarbu Państwa (por. wyrok NSA z dnia 15 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 1768/06). Przyznanie należności odbywa się na podstawie art. 102 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten przewiduje jednak jedynie tylko to, że właściwy organ przyznaje, na wniosek dozorcy, zwrot koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenie za dozór. Mając na uwadze specyfikę usług polegających na przechowywanie pojazdu na parkingu nie jest wykluczone kierowanie się w tym zakresie funkcjonującymi taryfami. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 a i 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd uchyla zaskarżony akt jeśli stwierdzi naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jakkolwiek zaskarżone postanowienie organu I instancji zostało wydane na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., Sąd uznał za konieczne jego uchylenie. Mimo uchylenia decyzji organu I instancji, organ odwoławczy podzielił bowiem wadliwy pogląd co do sposobu określenia okresu, za jaki należna jest opłata i wynagrodzenie za usługę. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy to wadliwe stanowisko byłoby zatem powielone. Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu należy uznać za element rozstrzygnięcia sprawy, nie jest nim tylko sentencja aktu administracyjnego Z art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika dla sądu nakaz podjęcia czynności przewidzianych ustawą niezbędnych do końcowego załatwienia sprawy, co niewątpliwie ma uzasadnienie w ekonomicznych aspektach postępowania. W oparciu o tę regulację orzeczono zatem również o uchyleniu rozstrzygnięcia organu I instancji. O zwrocie kosztów postępowania postanowiono na podstawie art. 200, 205 § 2 i 209 powołanej ustawy.