V SA/Wa 1703/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2008r. sprawy ze skargi L. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję. Pismem z 16 stycznia 2008 r. L. J. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami na ubezpieczenie społeczne za okres prowadzenia działalności gospodarczej. Prośbę swą uzasadnił trudną sytuacją finansową. Poinformował, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności i z tego tytułu otrzymuje z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zasiłek socjalny. Dodał również, że ze względu na swój wiek oraz stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia. Wskazał, że kwota otrzymywanego z MOPS zasiłku stałego, po potrąceniu na rzecz Komornika Sądowego kwoty 266,40 zł na zaległe zobowiązania alimentacyjne, wynosi 177,60 zł i niejednokrotnie nie wystarcza nawet na zakup leków. W związku z powyższym podniósł, iż nie jest w stanie spłacić zadłużenia wobec ZUS. Decyzją z [...] marca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek za okres [...]/2001 - [...]/2001 w kwotach szczegółowo określonych w decyzji. Zakład wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem treści art. 28 ust. 3a. Ten ostatni przepis przewiduje, że składki mogą być umarzane mimo braku całkowitej nieściągalności w przypadkach przewidzianych treścią rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przytaczając treść powołanych wyżej przepisów Zakład uznał, że w sytuacji zainteresowanego nie mają one zastosowania. Zakład dokonując niekorzystnego dla zainteresowanego rozstrzygnięcia wziął pod uwagę to, że otrzymuje on zasiłek z MOPS w kwocie 444 zł miesięcznie, z której to kwoty potrącana jest kwota 266,40 zł na rzecz Komornika [...] w Z. tytułem spłaty zaległych zobowiązań alimentacyjnych. Zaległości te na dzień [...] lutego 2008 r. wynosiły [...] zł. Ponadto organ ustalił, że zobowiązany nie ma żadnego majątku, mieszka w domu z [...] r. (bez wody, kanalizacji i c.o.) wybudowanym na działce o pow. [...] m, który wymaga kapitalnego remontu. Sprawy spadkowe dotyczące powyższej nieruchomości nie zostały uregulowane z uwagi na brak środków finansowych. Zakład uwzględnił również ponoszone przez dłużnika miesięczne wydatki na energię elektryczną w kwocie 80,00 zł, telefon w kwocie 50 zł, podatek od nieruchomości, a także na spłatę rat kredytów w wysokości 126,90 zł z tytułu pożyczki ekspresowej oraz debetu na karcie kredytowej. Biorąc pod uwagę powyższe organ wskazał, że w przypadku wnioskodawcy, nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, gdyż zadłużenie nie było jeszcze kierowane do egzekucji, a więc nie można uznać, że jest nieściągalne. Odnosząc się do sytuacji materialnej zobowiązanego Zakład stwierdził, że jakkolwiek jest ona trudna, to nie jest jednak szczególnie ciężka, a zatem nie przemawia ona za uwzględnieniem złożonego wniosku. ZUS miał na uwadze to, że zainteresowany mimo trudnej sytuacji finansowej reguluje inne zobowiązania, w tym z tytułu kredytu, nie posiada zadłużeń z tytułu opłat bieżących, poza niewielką zaległością wobec Zakładu Energetycznego. Tak więc uznał, że podstawowe potrzeby dłużnika są zaspokajane. Ponadto organ wskazał, iż orzeczenie o niepełnosprawności nie przekreśla wbrew stanowisku zobowiązanego jego możliwości dodatkowego zarobkowania, ponieważ w okresie od [...] 2006 r. do [...] 2007 r. był on zatrudniony. W związku z treścią decyzji zainteresowany złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku podkreślił, że organ nie wziął pod uwagę wszystkich aspektów dotyczących jego sytuacji materialnej i zdrowotnej, nie uwzględnił przy tym wydatków ponoszonych na opał. W dalszej części wniosku L. J. wskazał, że ze względu na niepełnosprawność, stan zdrowia i wiążące się z tym częste choroby nie ma możliwości podjęcia stałej pracy, a tym samym dorobienia i spłacenia posiadanego zadłużenia. Podniósł przy tym, że jest przewlekle chory - od [...] r. jest pod opieką ZOZ, gdzie leczy się z powodu [...], [...] i [...] oraz [...] po przebytym [...] - i wymaga stałego przyjmowania leków. Na potwierdzenie powyższego załączył zaświadczenie lekarskie z Miejskiej Przychodni Zdrowia w O.. Ponadto wskazał, że nie posiada żadnego majątku ani krewnych więc nie ma możliwości wyegzekwowania istniejącego zadłużenia. Podał także, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z konkubiną, która jest bezrobotna i nie posiada dochodów, a utrzymuje się wraz z nim ze sprzedaży złomu. Ponadto oświadczył, iż oboje korzystają z pomocy jej matki rencistki i tylko dzięki pomocy tych osób powoli spłaca posiadane zadłużenia bankowe i komornicze. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający w imieniu ZUS, decyzją z [...] maja 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko i argumentację organu I instancji. Biorąc ponownie pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Prezes ZUS uznał, że zobowiązany posiada możliwość spłaty zaległości, gdyż nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych składek. Organ nie kwestionując trudnej sytuacji finansowej dłużnika stwierdził, że uzyskiwane przez niego dochody, pomoc konkubiny i jej matki wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a także opłacenie bieżących opłat związanych z utrzymaniem domu, a ponadto na spłatę zaciągniętych w bankach kredytów. Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia wydatków na opał wskazał, że zobowiązany w żadnym piśmie nie przedstawił wysokości opłat z tym związanych. W związku z powyższym w ocenie Prezesa ZUS w świetle obowiązujących przepisów w sytuacji zainteresowanego, brak jest podstaw do umorzenia zaległych należności. Od decyzji tej wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze powołał się na swoją trudną sytuację finansową, brak możliwości podjęcia pracy zarówno przez siebie jak i przez partnerkę ze względu na stan zdrowia. Wskazał, że w okresie od [...] 2006 r. do [...] 2007 r. faktycznie był zatrudniony, ale ze względu na częste zwolnienia lekarskie został zwolniony. Podał, że sprzedaje złom aby przeżyć, a także często korzysta z pomocy finansowej MOPS na żywność i leki, posiada zaległości w opłacaniu energii elektrycznej oraz podatku od nieruchomości. Ponownie wskazał, że jego jedynym stałym dochodem jest zasiłek z MOPS w kwocie 170 zł, po potrąceniu należnej kwoty z tytułu prowadzonej egzekucji komorniczej zaległych alimentów. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu) w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd ma zatem obowiązek dokonania oceny czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Ponadto należy zwrócić uwagę na to, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Badając zaskarżoną decyzję w takim zakresie, Sąd stwierdził, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów proceduralnych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zauważa, że obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę jest właściwe zebranie materiału dowodowego i ustalenie stanu faktycznego, co powinno pozwolić na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Ma to szczególne znaczenie w sprawie takiej jak rozpoznawana, w której decyzja wydawana przez organ jest decyzją uznaniową. Dążeniem organu powinno być zatem takie rozpoznanie sprawy ażeby uznaniowość decyzji znalazła logiczne oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z uzasadnienia decyzji powinno wynikać, że organ poza tym, że poczynił określone ustalenia dotyczące strony, wziął je także pod rozwagę przy rozstrzyganiu. W przypadku tej określonej sprawy powinno wynikać dlaczego w istocie organ uznał, że w odniesieniu do skarżącego brak jest możliwości zastosowania treści art. 28 ust. 3 a u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Sam fakt, że skarżący otrzymuje zasiłek z MOPS, korzysta z pomocy konkubiny i jej matki, spłaca zaciągnięte w bankach kredyty, a także, że w okresie od [...] 2006 r. do [...] 2007 r. był zatrudniony mimo posiadanego orzeczenia o niepełnosprawności, nie stoi na przeszkodzie w zastosowaniu wskazanych wyżej przepisów, czego sam Prezes ZUS ma świadomość i czemu daje wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przytaczając ich treść. Prezes zastrzega przy tym, że sytuacja skarżącego nie daje podstaw do uznania, że możliwe jest umorzenie zaległych składek ogólnie podnosząc, że skorzystanie z tej możliwości byłoby przedwczesne. Biorąc pod rozwagę wspomniany pogląd organu wyrażony w decyzji należy podkreślić, że brak jest jednak w ocenie Sądu dostatecznych argumentów w tej kwestii. Sąd przypomina, że z niekwestionowanych ustaleń samego organu wynika, że skarżący mieszka domu z [...] roku bez wody, kanalizacji i centralnego ogrzewania, który wymaga kapitalnego remontu. Dom był własnością dziadków skarżącego, jednak sprawy spadkowe nie zostały uregulowane z uwagi na brak pieniędzy. Zobowiązany jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się ze stałego zasiłku z MOPS w kwocie 444 zł, z którego dokonywane są potrącenia na rzecz Komornika Sądowego w Z. z tytułu prowadzonej egzekucji zaległych alimentów w kwocie 226,87 zł. Tak więc na utrzymanie pozostaje mu kwota 217,13 zł, z której musi opłacić energię elektryczną, telefon, leki, a także kupić artykuły żywnościowe, co daje podstawę do uznania, iż żyje on na krawędzi ubóstwa. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z bezrobotną konkubiną, korzysta z jej pomocy oraz z pomocy jej matki - jak przyjmuje organ bez przybliżenia tej okoliczności - dodatkowo utrzymuje się także ze sprzedaży złomu. Skarżący ma [...] lata, orzeczony [...] stopień niepełnosprawności, leczy się od [...] r. na choroby przewlekłe ([...]; jest po [...]) i wymaga stałego brania leków. Posiada zaległości wobec funduszu alimentacyjnego, które na dzień [...] lutego 2008 r. wynosiły [...] zł, w stosunku do których prowadzona jest skuteczna egzekucja komornicza z jego zasiłku z MOPS, a także zaległości wobec Zakładu Energetycznego i z tytułu podatku od nieruchomości (posiada meldunek w domu stanowiącym spadek po jego dziadkach). Komornik Sądowy umorzył w stosunku do skarżącego egzekucję bieżących alimentów należnych na rzecz dwójki dzieci. Zobowiązany mieszka w małej miejscowości, można zatem przypuszczać, że znalezienie przez niego stałego, płatnego zajęcia ze względu na stan jego zdrowia jest bardzo utrudnione lub wręcz niemożliwe. W tych okolicznościach trudno zrozumieć na jakiej podstawie organ uznaje, że bez wątpienia zobowiązany może opłacić całość zaległych składek i pozostanie to bez wpływu na jego możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak Sąd już wskazał wyżej dla uznania, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona a rozstrzygnięcie prawidłowe, nie wystarcza przytoczenie w uzasadnieniu określonych faktów obrazujących sytuację zobowiązanego jeżeli nie idzie za tym stosowne wnioskowanie, które może zostać poddane ocenie Sądu. Podniesione okoliczności odnoszące się do określonych braków uzasadnienia decyzji, dotyczące ustaleń faktycznych i oceny rzeczywistej sytuacji zobowiązanego powodują, że Sąd uznał, że naruszone zostały: zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a., obowiązek właściwego zebrania i oceny materiału dowodowego - art. 77 k.p.a., a co za tym idzie zasada swobodnej oceny dowodów art. - 80 k.p.a. i w konsekwencji zasada pogłębiania zaufania do organów administracji wyrażona w treści art. 6 k.p.a. Przytoczone naruszenia przepisów odnoszących się do sposobu prowadzenia postępowania administracyjnego, mogły mieć istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy co musiało doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie przesłuchanie zobowiązanego celem ustalenia jego aktualnej, rzeczywistej sytuacji życiowej. Prezes Zakładu nie może zatem opierać swojego stanowiska tylko na okoliczności, że skarżący w przeszłości był zatrudniony i uzyskiwał wynagrodzenie, a zatem w ocenie organu ma możliwość podjęcia pracy. Nie można podnosić takiego argumentu nie odnosząc się do faktycznej możliwości podjęcia przez zobowiązanego zatrudnienia przy wzięciu pod rozwagę jego wieku, umiejętności zawodowych, miejsca zamieszkania, stanu zdrowia. Należy ustalić jakie niezbędne wydatki związane ze swoim utrzymaniem ponosi zobowiązany, w jakim celu zostały zaciągnięte obciążające go kredyty. W sytuacji gdy pożyczki te zostały wzięte na remont domu lub na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, nie może to pozostać bez wpływu na ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Dopiero poczynienie takich dodatkowych ustaleń pozwoli na przyjęcie, czy w odniesieniu do skarżącego możliwe jest lub nie, ewentualne zastosowanie treści art. 28 ust. 3 a u.su.s w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - w odniesieniu do całości lub części posiadanego zadłużenia. Zaznaczyć przy tym trzeba, że rozpoznając wniosek skarżącego organ powinien szczególnie mieć na uwadze treść art. 7 k.p.a. Rozważając przy rozpoznawaniu sprawy interes społeczny i słuszny interes strony organ powinien ustalić, czy interes społeczny polegający na konieczności dochodzenia składek nie doznaje w sprawie ograniczenia (na korzyść strony) jeśli się zważy, że głównym źródłem utrzymania skarżącego jest zasiłek wypłacany przez MOPS. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a.