III SA/Lu 104/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędzia NSA Maria Wieczorek (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 maja 2009 r. sprawy ze skargi Piekarni i Ciastkarni w Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie m. in. art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), postanowił utrzymać w mocy decyzję Zakładu nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. wydaną w stosunku do spółki P. s.j. w Ł., odmawiającą umorzenia należności z tytułu odsetek. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek figurujących na koncie Spółki z uwagi na brak całkowitej nieściągalności zadłużenia. W dniu 5 stycznia 2009 r. wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia, w którym zarzucono brak odniesienia się do zdolności strony do zapłaty należności oraz naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie organ przeanalizował dokumenty zgromadzone w sprawie, w tym aneks do porozumienia z dnia 24 października 2003 r. w sprawie spłaty zadłużenia kredytu, szczegółowy wykaz wszelkich wymagalnych długów, zawiadomienie Sądu Rejonowego w L. dotyczące hipoteki na nieruchomości będącej własnością Spółki, listę środków trwałych, bilans firmy za 2007 rok i za okres I – VII 2008 r. oraz oświadczenia majątkowe dotyczące wspólników. Analiza akt sprawy wskazuje na istniejące na koncie Spółki zadłużenie wynikające z nie opłacenia należnych składek w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Od nieopłaconych w terminie składek należne są odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Wykazane w zaskarżonej decyzji odsetki za zwłokę, naliczone na dzień 19 sierpnia 2008 r., wyniosły 215.111 zł. Zadłużenie dotyczy składek za zatrudnionych pracowników, które zostały potrącone z wynagrodzeń pracowników, ale nie odprowadzono ich na rachunki Zakładu. Organ uznał, że nie zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, wskazane w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie zachodzi ani przypadek ich całkowitej nieściągalności, ani możliwość zastosowania ust. 3a, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia' społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Figurujące na koncie Spółki zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego Rewiru VI przy Sądzie Rejonowym w Lublinie. W dniu 28 października 2008 r. przekazana została wpłata egzekucyjna w kwocie 4.344,34 zł, natomiast w dniu 30 grudnia 2008 r. w kwocie 2.605,22 zł. Wobec powyższego, ze względu na skuteczną egzekucję, brak jest podstaw na stwierdzenie, że zaszły przesłanki ustawowe kwalifikujące należności z tytułu odsetek, jako całkowicie nieściągalne, gdyż jedynie umorzenie postępowania egzekucyjnego - w drodze postanowienia wydanego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego lub komornika sądowego powoduje spełnienie przesłanki wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt 5 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Brak jest także podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 2, bowiem nie doszło do sytuacji, gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe, ani na podstawie pkt 4, gdyż nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym. Z uwagi na wysokość zadłużenia z tytułu odsetek w przypadku Spółki nie została spełniona także przesłanka całkowitej nieściągalności wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt 4a ("wysokość nie opłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym"). Wobec Spółki nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy, który dotyczy wyłącznie osób fizycznych. Nie zachodzi także przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 w/w ustawy, na podstawie której stwierdza się całkowitą nieściągalność, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Z przedłożonych dokumentów oraz danych zgromadzonych przez Zakład wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą oraz posiada majątek ruchomy i nieruchomy. Nie ma w ocenie organu merytorycznego znaczenia argument dotyczący zdolności Spółki do uregulowania zaległości. Z analizy akt wynika, że Spółka z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła w 2007 r. dochód w kwocie 78.012,30 zł, a w okresie od stycznia do lipca 2008 r. w kwocie 23.979,40 zł. Wykazany w wymienionych okresach przychód Spółki wyniósł odpowiednio 1.640.286,90 zł oraz 863.575,89 zł. Oprócz zadłużenia z tytułu nie opłaconych należności składkowych Spółka posiada kredyt w banku, który wynosi 443.243 zł. Kredyt spłacany jest w ratach w kwocie po 5.000 zł miesięcznie, przy czym jak wynika z aneksu nr 5 termin spłaty ostatniej raty wyznaczony jest na dzień 31 grudnia 2015 r. Kredyt zabezpieczony został poprzez wpis hipoteki na nieruchomości stanowiącej własność Spółki, co wskazuje na pierwszeństwo zaspokojenia w przypadku sprzedaży nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym. W ocenie organu fakt dokonywania przez Spółkę spłaty zaległości wobec banku niewątpliwie wpływa na jej sytuację finansową nie może obligować Zakładu do umorzenia należności z tytułu odsetek. Nie jest także argumentem przemawiającym za umorzeniem odsetek wskazany przez pełnomocnika brak możliwości spłaty w ratach całości zadłużenia, tj. składek i odsetek z uwagi na konieczność wywiązywania się w pierwszej kolejności ze spłaty rat kredytu bankowego. Brak dochodów pozwalających na opłacenie zadłużenia nie powinien być bowiem równoważony ze środków stanowiących przychód Zakładu. Organ uznał, że istnieje możliwość dochodzenia należności od osób trzecich tj. wspólników spółki, którzy odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zobowiązania spółki i wspólników, wynikające działalności spółki, na mocy art. 115 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, w związku z art. 31 i art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wobec powyższego na obecnym etapie postępowania organ uznał brak podstaw do stwierdzenia za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Spółka wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której zarzuca naruszenie a) art. 7 i art. 77 kpa poprzez zaniechanie dokonania ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza zaś ustalenia wielkości majątku skarżącej Spółki, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne w stosunku do wielkości całości zadłużenia skarżącej Spółki, a w tym odsetek za zwłokę z tytułu zaległości w składkach na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego; b) art. 107 § 3 kpa poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonej decyzji, zwłaszcza zaś brak odniesienia się do całości argumentacji przedstawionej przez stronę we wniosku z dnia 6 października 2008 r. i we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w aspekcie zdolności strony do zapłaty całości zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne; c) art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 13 października 1997 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez wadliwą wykładnię tych przepisów i błędne przyjęcie, że prowadzenie egzekucji przeciwko stronie mogłoby doprowadzić do ściągnięcia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz odsetek za zwłokę, w sytuacji, gdy mienie przedsiębiorstwa Spółki stanowi zabezpieczenie długów bankowych i prowadzenie względem niego egzekucji i nie może doprowadzić do ściągnięcia kwot większych od wydatków egzekucyjnych. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że uzasadnienie decyzji nie zawiera rozważań dotyczących wszystkich aspektów podnoszonych przez stronę, mających wpływ na ocenę zdolności strony do uregulowania zaległości. Prezes ZUS nie odniósł się do argumentacji, iż w przypadku gdyby doszło do egzekucji z mienia wnioskującej Spółki Jawnej, całość kwot uzyskanych w toku takiej egzekucji przypadłaby bankowi, który ma ustanowione zabezpieczenie hipoteczne na nieruchomości, będącej jedynym wartościowym składnikiem majątkowym przedsiębiorstwa strony. Pełnomocnik skarżącej opisuje trudną sytuację majątkową spółki, podkreślając, że dochód, który strona spodziewa się osiągać, to około 11- 12 tysięcy złotych miesięcznie, z czego 10 tysięcy złotych miało być przeznaczone na spłatę zobowiązań, w tym układ ratalny wobec banku, którego wierzytelności są zabezpieczone hipotecznie na nieruchomości będącej jedynym wartościowym składnikiem przedsiębiorstwa Spółki Jawnej, którego gospodarcze wykorzystanie warunkuje osiąganie dochodu. Zatem realnie na użytek spłaty zaległości wobec ZUS strona mogłaby przeznaczyć z dochodu, po pomniejszeniu dochodu o podatek dochodowy, nie więcej niż 5 tysięcy złotych. Właśnie dlatego zawnioskowano, aby należność główna została rozłożona na raty w takiej wysokości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 wyżej powołanej ustawy). Ponadto zaznaczyć należy, że stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) rozstrzygając sprawę granicach sprawy sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną. Skarga nie jest zasada i nie może zostać uwzględniona. Podstawę prawną umorzenia należności z tytułu składek stanowią przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla Zakładu tylko możliwość umorzenia, a nie prawny obowiązek, o czym świadczy użycie zwrotu "mogą". Zebrany materiał dowodowy nie pozwolił na przyjęcie całkowitej nieściągalności. Skarżąca błędnie zarzuca organowi niewyjaśnienie sytuacji majątkowej dłużnika w aspekcie istnienia przesłanki umorzenia, wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy. Organ rozpatrując wniosek o umorzenie należności nie może samodzielnie badać, czy dłużnik nie ma majątku nadającego się do egzekucji, gdyż stan taki musiałby być stwierdzony przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego (art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy), co nie nastąpiło. Skarżąca błędnie też wskazuje na przesłankę umorzenia, zawartą w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy. Nie jest oczywista niemożność uzyskania z egzekucji kwot większych niż jej wydatki, skoro egzekucja może zostać wszczęta w każdym momencie do czasu przedawnienia wierzytelności. Przesłanka oczywistości takiej trudna jest do uwzględnienia w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo prowadzone przez Spółkę działa i przynosi zyski. Ponadto organ trafnie zauważa, że istnieje możliwość dochodzenia należności od osób trzecich tj. wspólników spółki, którzy odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zobowiązania spółki i wspólników. Zgodzić się należy z ZUS, że nie można przerzucać na Zakład kosztów niepowodzeń finansowych w działalności gospodarczej, spłacając jednocześnie innych, komercyjnych wierzycieli. Nie kwestionując wywodów skarżącej, że pełna egzekucja mogłaby doprowadzić do załamania wypłacalności Spółki, wskazać należy, że w chwili obecnej wniosek taki jest przedwczesny. Dopiero to załamanie uzasadniałoby uwzględnienie wniosku, bowiem wtedy zachodziłaby sytuacja niewypłacalności. W przeciwieństwie zaś do procedur upadłościowych, układowych i naprawczych, w świetle omawianej regulacji Zakład nie ma możliwości rezygnacji z części wierzytelności w celu ratowania dłużnika przed stanem zapaści finansowej w obopólnym interesie. Inny jest cel omawianych przepisów, niż umożliwienie sanacji dłużnika, mają one jedynie zapobiegać wymuszonym egzekucjom w sytuacjach istniejącej już oczywistej nieściągalności zadłużenia. Niesporne jest także, iż wobec spółki, jako będącego pracodawcą płatnika składek na ubezpieczenie pracowników, nie ma zastosowania rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Skoro zatem zarzuty skargi są bezzasadne, a zaskarżona decyzja prawa nie narusza, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.