II OZ 1332/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1658/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2008 r. w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Stowarzyszenie chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek czy pozyskiwania darowizn prowadzi do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo rodzi ten skutek, że działalność stowarzyszenia faktycznie staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. W zażaleniu na to postanowienie Stowarzyszenie podniosło, że jego działalność polegająca na reprezentowaniu interesu społecznego w sprawach z zakresu architektury i urbanistyki, nie wymaga żadnych środków i jest realizowana społecznie przez członków Stowarzyszenia. Stowarzyszenie prowadzi działalność korzystną dla ogółu mieszkańców Warszawy, albowiem dąży do zapewnienia ładu architektoniczno-urbanistycznego miasta. Stowarzyszenie zwróciło również uwagę na to, że w szeregu sprawach prowadzonych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym Sąd zwolnił Stowarzyszenie od wymogu uiszczenia kosztów sądowych, przyznając mu w tym zakresie prawo pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze wskazane kryterium oceny zasadności przyznania prawa pomocy, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw, by stwierdzić, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie przyjął, że stowarzyszenie, chcąc realizować samodzielnie wybrane przez siebie cele statutowe, musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższemu ustaleniu nie można odmówić trafności, albowiem członkowie stowarzyszeń przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Takie stanowisko jest jednolicie przyjmowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sąd w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw, by od niego odstąpić (por. postanowienie NSA z dnia 9 października 2008 r., sygn. II OZ 1030/08; postanowieniu NSA z dnia 19 września 2008 r., sygn. II OZ 955/08). To, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach /Dz. U. z 2001 Nrr 79, poz. 855 ze zm./) nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić działalności gospodarczej i to przynoszącej zyski. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach). Należy podkreślić, że założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Reguła ta nie zezwala zatem na przyznanie prawa pomocy podmiotom, które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania środków na swoją działalność. W niniejszym postępowaniu Stowarzyszenie [...] domaga się przyznania prawa pomocy wyłącznie na tej podstawie, że środków nie posiada. Stowarzyszenie nie przedstawiło jednak żadnych okoliczności i nie ujawniło jakichkolwiek przyczyn, z których wynikałoby, że wymagane środki Stowarzyszenie zdobyć próbowało, tyle że podejmowane próby nie odniosły zamierzonych rezultatów z przyczyn od Stowarzyszenia niezależnych. Okoliczność, że Stowarzyszeniu [...] przyznane zostało prawo pomocy w części postępowań prowadzonych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie podważa prawidłowości zaskarżonego postanowienia z dnia 20 listopada 2008 r., albowiem fakt podjęcia tego rodzaju rozstrzygnięć nie oznacza, iż przy rozpoznawaniu kolejnych wniosków Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd zobowiązany jest uwzględnić sformułowane żądanie w każdym następnym postępowaniu. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art.184 w związku z art.197 § 2 p.p.s.a.