II SAB/Wa 112/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Janusz Walawski (spr.), Sędziowie WSA - Ewa Grochowska-Jung, - Andrzej Kołodziej, Protokolant - Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2008 r. sprawy ze skargi T. P. na bezczynność Szefa Agencji Wywiadu w przedmiocie zwrotu pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego - oddala skargę - T. P., w dniu 19 lutego 2008 r. skierował do Szefa Agencji Wywiadu pismo, w którym zwrócił się z prośbą "o podanie czy, a jeżeli tak to na jakiej podstawie i w jakiej wysokości jest zobowiązany do spłaty otrzymanej pomocy finansowej". W piśmie tym poinformował również, że decyzją administracyjną został mu przydzielony lokal mieszkalny, natomiast w dniu 15 maja 1992 r., jako funkcjonariusz Urzędu Ochrony Państwa, otrzymał pomoc finansową na budownictwo mieszkaniowe, która po upływie 10 lat przekształciła się w pomoc bezzwrotną. W odpowiedzi na to pismo, Szef Agencji Wywiadu w piśmie z dnia 11 marca 2008 r. [...] wezwał T. P. do przedłożenia decyzji o przyznaniu przedmiotowej pomocy finansowej, a w przypadku jej braku, wyjaśnienia na jaki cel została przeznaczona. W piśmie tym organ poinformował, że żądany dokument lub żądana informacja są niezbędne do ewentualnego naliczenia zwrotu otrzymanej pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. T. P. w dniu 3 czerwca 2008 r., powołując się na art. 37 Kpa, za pośrednictwem Szefa Agencji Wywiadu, skierował do Prezesa Rady Ministrów zażalenie na bezczynność tego organu w przedmiocie jego wniosku o wydanie decyzji w sprawie zwrotu przedmiotowej pomocy finansowej. Dyrektor Biura [...] w Agencji Wywiadu w piśmie z dnia 24 czerwca 2008 r. [...] poinformował ww., że w związku z jego pismem z dnia 19 lutego 2008 r. prowadzone jest postępowanie wyjaśniające, a zaistniała zwłoka w postępowaniu administracyjnym spowodowana jest przyczynami niezawinionymi i niezależnymi od organu. T. P. w dniu 2 lipca 2008 r. (data na piśmie) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skargę na bezczynność Szefa Agencji Wywiadu "w wydaniu decyzji, dotyczącej ewentualnego zwrotu pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego". W jej uzasadnieniu stwierdził, że organ od jego pierwszego pisma, tj. od dnia 19 lutego 2008 r. do chwili obecnej pozostaje w bezczynności. W odpowiedzi na skargę organ stwierdził, że wbrew twierdzeniu skarżącego, nie pozostaje w bezczynności, gdyż przed wydaniem decyzji o ewentualnym zwrocie pomocy finansowej na uzyskanie przez skarżącego lokalu mieszkalnego należało przede wszystkim ustalić stan faktyczny sprawy oraz wyjaśnić formalnoprawne podstawy jej zwrotu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy podać, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub co prawda prowadził postępowanie, lecz pomimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia czy też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Postępowanie ze skargi na bezczynność organu cechuje pewna odrębność polegająca na tym, że rozpoznając skargę, Sąd nie bada merytorycznie i procesowo prawidłowości wydanego przez organ aktu, lecz ustala, czy w przedmiotowej sprawie zostało wydane orzeczenie lub czy z innych powodów organowi nie można zarzucić stanu bezczynności. Z akt sprawy wynika, że skarżący w piśmie z dnia 19 lutego 2008 r. zwrócił się do organu z prośbą o udzielenie informacji, czy w związku z przyznanym mu, decyzją administracyjną, lokalem mieszkalnym, jest zobowiązany do zwrotu wcześniej otrzymanej pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Szef Agencji Wywiadu błędnie uznał, że pismo skarżącego jest wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie, dotyczącej zwrotu udzielonej mu pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Zgodnie z art. 108 ust. 3 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu (Dz. U. z 2002 r. Nr 74, poz. 676 z późn. zm.), pomoc finansowa, o której mowa w ust. 2, podlega zwrotowi w przypadku: 1) wypłaty tej pomocy jako nienależnego świadczenia, 2) zwolnienia funkcjonariusza ze służby przed upływem 10 lat służby. Natomiast art. 112 powołanej ustawy stanowi, że przydział i opróżnienie lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater oraz załatwienie spraw, o których mowa w art. 105, art. 106 ust. 1 oraz art. 108 ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Z przytoczonych przepisów wynika, że przedmiotową pomoc finansową przyznaje się lub zobowiązuje do jej zwrotu w drodze decyzji, o ile zaistnieją określone w przepisach przesłanki. W przypadku, gdy przepis prawa materialnego nie normuje espressis verbis inicjatywy wszczęcia postępowania administracyjnego w określonej kategorii spraw, należy przyjąć, że jeżeli przedmiotem tego postępowania jest określenie ciążących obowiązków, ograniczenie lub cofnięcie uprawnień, to wszczęcie postępowania następuje z urzędu. Oznacza to, że nie jest możliwe wszczęcie postępowania na wniosek strony, która domaga się wydania decyzji o zobowiązaniu jej do zwrotu przyznanej pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Z akt sprawy wynika, że skarżącemu, który pełnił służbę w Urzędzie Ochrony Państwa została przyznana pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego w kwocie [...] zł, natomiast nie wynika z nich, że decyzja o jej przyznaniu została uchylona lub w inny sposób usunięta z obrotu prawnego. Decyzja ta jest nadal wiążąca dla organu, który ją wydał od chwili jej doręczenia stronie. Oznacza to, że postępowanie w przedmiocie ewentualnego jej zwrotu, nie może być wszczęte dopóty, dopóki nie zostanie wzruszona decyzja ostateczna o jej przyznaniu. Dopiero uchylenie lub stwierdzenie nieważności tej decyzji stanowi podstawę do wszczęcia z urzędu i prowadzenia postępowania o jej zwrot. Ocena, czy pomoc została pobrana nienależnie, ma znaczenie prejudycjalne w postępowaniu o zwrot tej pomocy i wiąże się z koniecznością uruchomienia trybów nadzwyczajnych w celu wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji. Oceny tej może dokonać wyłącznie organ. Reasumując stwierdzić należy, że Szef Agencji Wywiadu – wbrew twierdzeniu skarżącego - nie pozostaje w bezczynności, gdyż nie miał on obowiązku prawnego wszczęcia na wniosek skarżącego postępowania, a tym bardziej wydania decyzji w żądanym zakresie, o czym przesądza treść art. 108 ust. 3 i art. 106 powołanej ustawy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł, jak w sentencji.