II OZ 1134/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wiesław Kisiel po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 czerwca 2010 r., II SA/Po 872/08, o ustanowieniu adwokata z urzędu oraz o oddaleniu wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie podjęcia zwieszonego postępowania postanawia: UCHYLIĆ ZASKARŻONE postanowienie W ZAKRESIE W JAKIM ODDALA WNIOSEK O ZWOLNIENIE Z KOSZTÓW SĄDOWYCH I W TYM ZAKRESIE PRZEKAZAC SPRAWĘ Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu CELEM PONOWNEGO ROZPOZNANIA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r., II SA/Po 872/08, ustanowił dla D. G. adwokata z urzędu oraz oddalił wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. D. G. przychód z działalności rolniczej oszacował na kwotę 45.000 zł, a koszty na kwotę 50.000 zł. Gospodarstwo domowe prowadzi z matką, która ma emeryturę w kwocie 750 zł miesięcznie. Skarżący posiada debet w rachunku w banku w kwocie 51.544 zł., a aktualny stan jego konta bankowego wynosi 1.700 zł. Obecnie nie ma zaległości płatniczych, czy zajęć komorniczych. Sąd podniósł, że kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy była już dwukrotnie badana. Obecnie skarżący przedstawił nowe okoliczności, które pozwoliły na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wpłacenie kosztów honorarium dla fachowego pełnomocnika przekracza aktualne możliwości skarżącego, wobec czego sąd uwzględnił wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. Natomiast z uwagi na wysokość wpisu sądowego (100 zł) oraz fakt, że w sytuacji majątkowej skarżącego nie nastąpiło radykalnie negatywne pogorszenie kondycji finansowej, w ocenie Sądu I. instancji nie ma podstaw do całkowitego zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art.246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."). Nie została spełniona przesłanka niemożności ponoszenia jakichkolwiek kosztów. Kwota 100 zł leży w możliwościach finansowych skarżącego. Wśród nadzwyczajnych okoliczności, które miałyby przemawiać za udzieleniem zwolnienia skarżący podaje powódź. Sam jednak skarżący przyznaje, że jego pole nie zostało zalane, ale obawia się, że wody gruntowe podtopiły uprawy. Tymczasem Sąd ocenił aktualną sytuację finansową skarżącego w powiązaniu z zakresem działalności gospodarczej na przestrzeni dwóch lat od złożenia skargi. Ustalenia faktyczne w tym zakresie przekonują Sąd o możliwości zapłacenia przez skarżącego kwoty 100 zł. D. G. w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił błędne ustalenia faktyczne w zakresie jego stanu majątkowego. W okresie ostatnich dwóch lat zarówno susza jak i późniejsza powódź spowodowały straty, których konsekwencją jest brak możliwości spłaty zaciągniętych zobowiązań. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art.245 § 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów. Biorąc pod uwagę powyższe uregulowanie ustawowe nie można uznać zaskarżonego postanowienia za prawidłowe. Sąd I.instancji powołał się na informację podaną przez D. G. o przychodach jego gospodarstwa domowego w wysokości 54.000 zł, co obejmuje kwotę 45.000 zł przychodów z działalności rolniczej oraz 750 zł miesięcznie emerytury matki. Natomiast koszty zostały ocenione na kwotę 50.000 zł rocznie czemu towarzyszy debet w rachunku bankowym skarżącego w kwocie 51.544 zł. Wykazana w ten sposób kwota 4.000 zł rocznej nadwyżki przychodów nad niezbędnymi wydatkami oznacza, że spłata zadłużenia w banku nastąpić może nie wcześniej niż za 12 lat, przy czym to wyliczenie nie obejmuje odsetek bankowych od powyższego kredytu. Taki obraz sytuacji finansowej skarżącego wymagał uzyskania od skarżącego dodatkowych informacji, a od Sądu I. instancji — dodatkowej oceny. Odmowa zwolnienia z kosztów sądowych będzie zrozumiała, jeżeli zadłużenie bankowe zostanie zakwalifikowane do okoliczności nieistotnych w sprawie, a to wymaga wyraźnego i dobrze uzasadnionego wyjaśnienia Sądu I.instancji. Tymczasem tak sformułowane kluczowe pytanie zaskarżone postanowienie pozostawia bez odpowiedzi i całkowicie go przemilcza. W tej sytuacji strona ma prawo zasadnie twierdzić, że odmowa całkowitego zwolnienia go z kosztów sądowych jest dowolna, całkowicie niezrozumiała i nie mająca oparcia w stanie faktycznym opisanym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Z przytoczonych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.185 § 1 w zw. z art.141 § 4 i art.197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.