II OSK 164/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2008r. sygn. akt IV SA/Wa 444/08 o odrzuceniu skargi S. Ś. w sprawie ze skargi S. Ś. i M. S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] stycznia 2008 r. znak: [...] w przedmiocie zameldowania postanawia: - oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 28 października 2008r., sygn. akt IV SA/Wa 444/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", skargę S. Ś. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] stycznia 2008 r., znak: [...] w przedmiocie zameldowania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w postępowaniu administracyjnym S. Ś. ustanowił swoją matkę M. S. pełnomocnikiem "przed organami administracyjnymi w sprawie zameldowania". Zaskarżona decyzja została doręczona zarówno pełnomocnikowi skarżącego (M. S.) – w dniu 15 stycznia 2008r., jak i bezpośrednio S. Ś. w dniu 18 stycznia 2008r. Skarga została natomiast nadana w placówce pocztowej w dniu 18 lutego 2008r. Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, iż w skoro w myśl art. 40 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi, to doręczenie pisma tej stronie bezpośrednio, jest bezskuteczne. Skoro zatem zaskarżoną decyzję doręczono pełnomocnikowi w dniu 15 stycznia 2008r., to od tej daty biegnie dla skarżącego 30-dniowy termin, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a. W tej sytuacji skarga S. Ś. została złożona po terminie. Od powyższego postanowienia skargę kasacyjną złożyła M. S. wnosząc o jego uchylenie. W skardze kasacyjnej podniosła zarzut naruszenia art. 53 § 1 i art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi mimo, że została ona wniesiona w terminie przez M. S. będącą pełnomocnikiem skarżącego S. Ś.. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd pierwszej instancji nie wskazał w uzasadnieniu orzeczenia przyczyny, dla której nie uznał skargi wniesionej przez M. S. za skargę złożoną w imieniu S. Ś. w terminie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona. Przede wszystkim należy rozważyć, czy wnosząca skargę kasacyjną M. S., działająca poprzednio w postępowaniu administracyjnym w charakterze pełnomocnika swojego syna S. Ś., legitymuje się własnym interesem prawnym, umożliwiającym jej skuteczne złożenie skargi kasacyjnej w tej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności stwierdza, że możliwość oceny w postępowaniu kasacyjnym przymiotu strony podmiotu wnoszącego skargę kasacyjną, jest dopuszczalna i powinna poprzedzać rozpoznanie merytorycznych zarzutów zawartych w tej skardze (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2005r., sygn. akt OPS 1/04, ONSAiWSA 2005, Nr 4, poz. 62). W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny podniósł m.in., iż "Sądowoadministracyjne postępowanie odwoławcze wszczynane jest w szczególności poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, która jest środkiem prawnym sformalizowanym. Ażeby jej wniesienie wywołało skutek w postaci wszczęcia postępowania drugoinstnacyjnego musi dojść do łącznego spełnienia 5 warunków. Tak więc, skarga musi być wniesiona w przepisanym terminie (art. 177), przez uprawniony podmiot (art. 173 § 2), po sporządzeniu jej przez adwokata lub radcę prawnego względnie inną uprawnioną osobę (art. 175), z zachowaniem wskazanych wymagań formalnoprawnych i konstrukcyjnych (art. 176 w zw. z art. 174) oraz być należycie opłacona (art. 221). Niedopełnienie, któregoś z tych warunków czyni skargę niedopuszczalną, a w konsekwencji powoduje jej odrzucenie (art. 178). Z tego względu również Naczelny Sąd Administracyjny ma obowiązek ustalić, czy wniesiona skarga kasacyjna jest dopuszczalna (art. 180 p.p.s.a.). (...) Istotną cechą, postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej jest związanie sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej, o czym stanowi art. 183 p.p.s.a. Oznacza to związanie zarówno wnioskami skargi kasacyjnej, jak i jej podstawami. Nawet nieważność postępowania może być wzięta pod uwagę dopiero po stwierdzeniu przez Sąd, że skarga kasacyjna jest dopuszczalna". To wszystko upoważnia do stwierdzenia, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną może z urzędu badać, czy skarga ta została wniesiona przez stronę (art. 173 § 2 p.p.s.a.), ponieważ jest to jedna z przesłanek warunkujących jej dopuszczalność. Z akt niniejszej sprawy nie wynika jednoznacznie, aby M. S., składając skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, działała w charakterze pełnomocnika swojego syna S. Ś.. W aktach sprawy znajduje się skarga datowana na dzień 18 lutego 2008r., która została podpisana przez S. Ś., co mogłoby wskazywać na zamiar osobistego działania skarżącego przed sądem administracyjnym. M. S. złożyła natomiast odrębną skargę, datowaną na dzień 24 lutego 2008r., a wezwana zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do złożenia oświadczenia, czy skargę tę złożyła w imieniu własnym, czy też w imieniu syna S. Ś., pismem z dnia 14 maja 2008r., oświadczyła, że skargę złożyła w imieniu syna. Następnie zarządzeniem z dnia 28 maja 2008r. M. S. została wezwana do złożenia pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącego S. Ś. bądź do osobistego podpisania skargi przez skarżącego. Odpowiadając na to zarządzenie, M. S. oświadczyła, iż zmieniła "swoją decyzję z dnia 14 maja 2008r.", iż występuje w imieniu syna, wskazując, że podtrzymuje skargę na decyzję Wojewody Mazowieckiego, ale w imieniu własnym. Mogłoby to prowadzić do wniosku, iż M. S., wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uważała się za pełnomocnika procesowego swojego syna. Świadczą o tym co najmniej trzy okoliczności: po pierwsze, wyżej wskazana odpowiedź M. S. na zarządzenie z dnia 23 kwietnia 2008r. (pismo z dnia 14 maja 2008r.). Po drugie, fakt, że przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie była traktowana (choć nie do końca konsekwentnie) jako pełnomocnik S. Ś.. Po trzecie wreszcie, iż sam S. Ś. traktował swoją matkę jako pełnomocnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym, o czym świadczy jego pismo z dnia 11 grudnia 2008r., skierowane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wypowiedzeniu przezeń pełnomocnictwa M. S.. Okoliczność, która uszła uwadze S. Ś., iż udzielone w postępowaniu administracyjnym pełnomocnictwo obejmowało jedynie upoważnienie do działania "przed organami państwowymi w postępowaniu administracyjnym", powinna skłonić Sąd pierwszej instancji do zastosowania art. 6 p.p.s.a. w postaci udzielenia zarówno S. Ś., jak i M. S. odpowiednich wskazówek co do czynności procesowych, przede wszystkim w zakresie pełnomocnictwa do występowania przed sądem administracyjnym. Należy też zauważyć, iż M. S. w piśmie z dnia 1 grudnia 2008r. skierowanym do ustanowionego pełnomocnika – radcy prawnego B R, udziela jej informacji o sprawie, a z treści tego pisma wynika, iż ma przekonanie o tym, że nadal reprezentuje interesy swojego syna S. Ś.. Nie bez znaczenia jest również to, że referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie postanowieniem z dnia 30 października 2008r. przyznał M. S. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jej rzecz radcy prawnego z urzędu. Ustanowiony w ten sposób pełnomocnik nie może reprezentować bezpośrednio S. Ś., gdyż taki skutek mógłby wystąpić jedynie w razie ustanowienia przez M. S. pełnomocnika z wyboru i to w przypadku, gdyby M. S. była pełnomocnikiem S. Ś.. Wynika to z okoliczności, iż udzielenie prawa pomocy jest nierozerwalnie związane z sytuacją majątkową tego podmiotu, który o przyznanie prawa pomocy się ubiega, a przepisy wykluczają przyznanie tego prawa pełnomocnikowi. Te zaś okoliczności świadczą o tym, że Sąd pierwszej instancji traktuje M. S. jako stronę, co znajduje potwierdzenie także w zarządzeniu z dnia 21 października 2008r. Z tych względów zwrócić należy uwagę na kwestie dotyczące interesu prawnego warunkujące posiadanie przymiotu strony. W utrwalonym już orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że interesu prawnego należy poszukiwać w prawie materialnym, którego konkretne normy przy rozstrzyganiu sprawy indywidualnej nabierają cech uprawnień lub obowiązków strony (por. wyrok NSA z dnia 3 czerwca 1996r., sygn. akt II SA 74/96, ONSA 1997/2/89). Podstawę procesowej legitymacji strony musi stanowić przepis prawa materialnego wskazujący na własne prawo (interes prawny) lub obowiązek podmiotu, które podlegają skonkretyzowaniu w postępowaniu administracyjnym. Tak więc istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego - taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się zatem do ustalenia związku o charakterze materialno - prawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu. Interes prawny podmiotu wnoszącego skargę do sądu przejawia się w tym, iż podmiot ten działa bezpośrednio, we własnym imieniu i ma roszczenie o przyznanie uprawnienia lub zwolnienie z nałożonego obowiązku. Kryterium "interesu prawnego" ma zatem charakter materialno - prawny i wymaga stwierdzenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków skarżącego, a kwestionowanym w skardze aktem lub czynnością organu administracji. Powyższe okoliczności, jak i przedmiot sprawy – odmowa zameldowania S. Ś. w lokalu należącym do osoby trzeciej – prowadzą do uznania, iż M. S. nie legitymuje się własnym interesem prawnym w rozpoznawanej sprawie. Podmiot, który nie może wykazać się w danej sprawie własnym interesem prawnym, nie posiada przymiotu strony w tej sprawie, a zatem nie może korzystać z uprawnień przysługujących stronie. W wyżej cytowanej uchwale z dnia 11 kwietnia 2005r. Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż "nie można odrzucić skargi kasacyjnej z tego powodu, że została wniesiona przez podmiot niebędący stroną, jeżeli podmiot ten został dopuszczony do udziału przed wojewódzkim sądem administracyjnym i brał udział w tym postępowaniu jako strona". Taka sytuacja miała niewątpliwie miejsce w niniejszej sprawie. Stwierdzić zatem należy, iż skoro M. S. nie ma w niniejszej sprawie własnego interesu prawnego, to w świetle powyższych wywodów należało oddalić złożoną przez nią skargę kasacyjną. W tej sytuacji poza oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostają zarzuty skargi kasacyjnej. Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 i art. 182 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.