II FZ 21/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grzegorz Borkowski po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. i K.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Gl 676/08 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H. i K.S. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. z dnia 26 maja 2008 r. nr (...) w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił H.S. i K.S. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do pozytywnego rozpoznania wniosku strony. W rozpatrywanej sprawie zastosowanie miał art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa), przewidujący możliwość wezwania ubiegającego się o prawo pomocy do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte w urzędowym formularzu wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego. Jak podkreślił Sąd, strona wnioskująca nie nadesłała przy tym żadnego z dokumentów, o który została wezwana. Sąd zaznaczył, że wbrew twierdzeniu strony, w aktach sprawy brak jest dokumentów, pozwalających na pozytywne dla niej rozpatrzenie wniosku. Jak dodał Sąd pierwszej instancji brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy z Sądem orzekającym skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego, w szczególności zaś stwierdzenie, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym oraz opłacenie profesjonalnego pełnomocnika jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Na przedmiotowe postanowienie strona skarżąca wniosła zażalenie. W uzasadnieniu podkreślono, że w aktach sprawy znajdują się dostateczne dowody na to, że skarżący spełniają przesłanki do przyznania im prawa pomocy, a uzasadnienie Sądu jest sprzeczne z art. 246 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uznanie. Zgodnie z postanowieniem art. 246 § 1 ppsa, prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba taka wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, co też uczynił. Należy zauważyć, iż regulacja zawarta w treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym, to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Z treści art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, iż Sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i rodzinny oraz otrzymywane dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy przy tym rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo rozpatrzył wniosek strony i odmówił przyznania jej prawa pomocy. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 246 § 1 i 2 ppsa ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z akt sprawy, na podstawie art. 255 ppsa strona została wezwana do uzupełnienia złożonego oświadczenia o stanie majątkowym, jednakże nie zastosowała się do przedmiotowego wezwania. Jak wynika z akt sprawy skarżący, pomimo wezwania referendarza sądowego, nie przedstawili żadnych dokumentów potwierdzających ich dochody i wydatki. Nie dołączyli ich również do sprzeciwu jaki złożyli od postanowienia referendarza sądowego, odmawiającego im przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zaznaczyć również należy, że skarżący nie uzasadnili i nie uprawdopodobnił okoliczności, które podali we wniosku, przez co nie zostały spełnione przesłanki o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ppsa. Mimo zapewnień strony zawartych zarówno w sprzeciwie jaki i w zażaleniu w przedmiocie prawa pomocy brak jest w aktach sądowych dokumentów źródłowych potwierdzających ciężką sytuację materialną rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uniemożliwiło to pozytywne rozpoznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wniosku strony. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.