II SA/Ke 517/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Sekretarz sądowy Małgorzata Rymarz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 października 2008 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy ustalenia pisowni nazwiska w aktach stanu cywilnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania S. K., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...], odmawiającą ustalenia pisowni nazwiska W. K. na nazwisko "K" w treści aktów: urodzenia W. K., małżeństwa W. K. i W. K. oraz w treści aktów zgonu: W. K. i W. K. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ II instancji ustalił, że S. K. w dniu 17 lipca 2008 r. złożył wniosek o ustalenie pisowni nazwiska swojego ojca W. K. zmarłego w dniu 26 czerwca 2007 r., powołując jako jego podstawę art. 10 ust. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk oraz art. 28 kpa. Po rozpoznaniu tego wniosku Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego odmówił ustalenia pisowni nazwiska zgodnie z żądaniem, ponieważ W. K. nie żyje, do chwili śmierci posługiwał się nazwiskiem K. nie kwestionując jego pisowni, w związku z czym na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku stoją przepisy art. 23 kc oraz 30, 37 i 47 Konstytucji RP dotyczące ochrony dóbr osobistych, do których należy również nazwisko. W odwołaniu od tej decyzji S. K. powołał się na przepis art. 10 ust.3 ustawy o zmianie imion i nazwisk, który zezwala na ustalenie pisowni nazwiska również z urzędu, a także na przepis art. 28 kpa, który daje mu status strony w postępowaniu o ustalenie pisowni nazwiska jego nieżyjącego ojca. Po ponownym przeanalizowaniu całego materiału dowodowego organ II instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku. Organ wyjaśnił, że art. 28 kpa nie może mieć zastosowania do wnioskodawcy, ponieważ art. 1 ust. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk jednoznacznie wskazuje, że wnioskodawcą w sprawie o zmianę nazwiska może być wyłącznie osoba, której wniosek dotyczy. Ten przepis ma zastosowanie w sprawie, ponieważ żądane przez wnioskodawcę ustalenie pisowni nazwiska, o jakim mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk, jest także formą zmiany nazwiska. Odnosząc się do powołanego w odwołaniu przepisu art. 10 ust. 3 ustawy o zmianie imion i nazwisk, który pozwala organowi administracji na ustalenie z urzędu pisowni nazwiska o polskim brzmieniu, Wojewoda wyjaśnił, że organ administracji publicznej zobowiązany do działania na podstawie przepisów prawa, wszczynając jakiekolwiek działanie z urzędu jest zobowiązany do powiadomienia stron o toczącym się postępowaniu(art. 61 § 4 kpa). W przedmiotowej sprawie natomiast, nie było to możliwe, ponieważ strona postępowania –W. K.– nie żyje. Z art.23kc natomiast wynika, że niedopuszczalne jest ingerowanie w sferę dóbr ściśle związanych z osobą ludzką poprzez ustalenie pisowni jej nazwiska, bez wyraźnej zgody osoby, której dotyczy. W skardze na tę decyzję S. K. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżący zarzucił, że organ II instancji nie rozróżnia prawnej instytucji zmiany nazwiska od odrębnej instytucji ustalenia pisowni imienia i nazwiska, uregulowanej w art. 10 ustawy o zmianie imion i nazwisk. Ta ostatnia instytucja ma zastosowanie wyłącznie w przypadkach, gdy imię lub nazwisko jest zapisane w aktach stanu cywilnego w różnej formie, co wynika z art. 10 ust. 1 tej ustawy, zawierającego ustawową definicję ustalenia pisowni imienia lub nazwiska, jako wyboru jednej z form pisowni imienia lub nazwiska, które zostały zapisane w aktach stanu cywilnego. Ponieważ w niniejszej sprawie nazwisko K. używane jest w różnych aktach stanu cywilnego odnośnie tej samej osoby przemiennie z nazwiskiem K., to nie ulega wątpliwości, że nazwisko to jest tym samym nazwiskiem widniejącym w różnych aktach stanu cywilnego tyle tylko, że różnie zapisanym. W tej sytuacji jedyną drogą do ujednolicenia aktów stanu cywilnego dotyczących tej samej osoby jest skorzystanie z instytucji ustalenia pisowni nazwiska. Takie ustalenie może nastąpić na wniosek strony, a więc osoby której interesu prawnego sprawa dotyczy (art.28 kpa). Interes w niniejszej sprawie ma syn zmarłego W.K., który chce być wnioskodawcą w postępowaniu spadkowym po zmarłym ojcu, a rozbieżność w aktach stanu cywilnego ojca uniemożliwia skuteczne przeprowadzenie takiego postępowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do stwierdzenia autora skargi, że jedyną drogą do ujednolicenia aktów stanu cywilnego jednej osoby jest skorzystanie z instytucji ustalenia pisowni nazwiska, organ wyraził pogląd, że problematykę zapisów w aktach stanu cywilnego reguluje ustawa z dnia 29 września 1968 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 161/04 poz. 1688 ze zm.) i tylko w tym trybie dopuszczalne jest wyeliminowanie wspomnianych rozbieżności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153/2002 poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi ( art. 145 § 1 ustawy o p.p.s.a.). Stan faktyczny ustalony przez organy obu instancji znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym i nie był kwestionowany przez skarżącego. Wyrażane w sprawie wątpliwości dotyczyły natomiast wykładni przepisów prawa, w szczególności ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk zwanej dalej ustawą o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. Nr 233/05 poz. 1992 ze zm.) Dla rozstrzygnięcia sprawy konieczne było wyjaśnienie w jakich sytuacjach mają zastosowanie dwie różne, przewidziane w tej ustawie regulacje dotyczące zmiany imion i nazwisk. Przepisy powołanej ustawy regulują przede wszystkim zasady zmiany nazwisk i imion obywateli polskich. Wyraża ten cel ustawy przepis art. 1 ust. 1, w myśl którego zmiana imienia lub nazwiska obywatela polskiego na inne wskazane przez niego imię lub nazwisko może nastąpić na jego wniosek na zasadach określonych w przepisach ustawy. Wola obywatela polskiego co do zmiany jego nazwiska nie stanowi przesłanki samodzielnej i wystarczającej, jeśli nie jest ona poparta ważnymi względami w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy. Przepis ten w swym ust. 2 przykładowo wymienia cztery wypadki tzw. ważnych względów uzasadniających zmianę nazwiska - trzy określone w punktach 1-3 oraz nieoznaczony numeracją wypadek czwarty - używania przez wiele lat innego nazwiska. Ustawa wskazuje zarazem (art. 3) sytuacje, w których wniosek o zmianę nazwiska nie może zostać uwzględniony. Ustawa reguluje także - niejako na marginesie przepisów dotyczących zmiany imienia lub nazwiska uzasadnionej ważnymi względami - kwestię ustalenia pisowni lub brzmienia imienia i nazwiska. Przepis art. 10 ust. 1 stanowi, że w razie wątpliwości pisownię lub brzmienie imienia i nazwiska ustala starosta na wniosek strony, przy czym z mocy ust. 2 przepis ust. 1 ma odpowiednie zastosowanie także w przypadku dostosowania pisowni imion i nazwisk do zasad pisowni polskiej, zgodnie z fonetycznym brzmieniem. W tych przypadkach inicjatywa ustalania pisowni lub brzmienia nazwiska albo imienia należy do strony, a nie do organu administracji publicznej. Wyjątkowo - w myśl ust. 3, ustalenie pisowni określone w ust. 2 może nastąpić również z urzędu, jeżeli imię lub nazwisko ma brzmienie polskie. Wynika z tego, że art. 10 ust. 1 i 2 mają zastosowanie do pisowni lub brzmienia nazwiska (imienia) niepolskiego. Przede wszystkim jednak podkreślić należy, iż ustalenie pisowni lub brzmienia imienia albo nazwiska oparte jest na przesłance "wątpliwości" co do pisowni lub brzmienia nazwiska. Jest to zatem przesłanka odmienna od szeroko ujętej przesłanki ważnych względów jako podstawy zmiany imienia lub nazwiska. Oddanie wniosku o ustalenie pisowni lub brzmienia imienia i nazwiska inicjatywie strony oznacza zarazem, iż - z zastrzeżeniem wyjątku określonego w art. 10 ust. 3 - przesłanka wątpliwości co do pisowni lub brzmienia nazwiska ma powstać u strony, która składa taki wniosek. Natomiast w przypadkach o jakich mowa w art. 10 ust. 3 ustawy o zmianie imion i nazwisk, wątpliwość co do pisowni musi istnieć również po stronie organu. Od zmiany imienia lub nazwiska oraz ustalenia ich pisowni należy odróżnić ustalanie niezgodności z prawdą aktów stanu cywilnego, która to niezgodność może dotyczyć również imienia lub nazwiska. Temu celowi służą z kolei przepisy ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego zwanej dalej ustawą o a.s.c. (Dz. U. Nr 36/86 poz. 180 ze zm.), gdzie w art. 28 – 36 uregulowane zostały poszczególne rodzaje sprostowań aktów stanu cywilnego: a) sprostowanie małe, b) sprostowanie, dla którego właściwa jest droga sprostowania sądowego i c) sprostowania sui generis, jakim jest uzupełnienie aktu (J. Litwin: Prawo o aktach stanu cywilnego - komentarz, Wydawnictwo Prawnicze 1961). W art. 28 ustawy o a.s.c. przewidziano możliwość sprostowania aktu stanu cywilnego w trybie postępowania administracyjnego jedynie wówczas, gdy dotyczy to oczywistego błędu pisarskiego. Przy wykładni tego przepisu należy przyjąć, że oczywistość polega na tym, iż okoliczność popełnienia błędu nie budzi wątpliwości przy porównaniu z innymi dokumentami, zwłaszcza z wcześniej sporządzonymi aktami stanu cywilnego, których dane są reprodukowane w akcie. Za oczywisty błąd pisarski należy uznać taką niedokładność, która nie znalazłaby się w akcie, gdyby uczestnicy czynności - to znaczy osoba zgłaszająca dane i kierownik urzędu stanu cywilnego - wykazali należytą staranność. W szczególności chodzi tu o przeoczenie, że coś źle odczytano, pominięto przy pisaniu, wpisano w niewłaściwej rubryce albo przeinaczono części wyrazu. Z uzupełnieniem aktu stanu cywilnego mamy do czynienia wtedy, gdy dana pozycja nie zawiera danych, które powinny być w akcie umieszczone według przepisów, jakie obowiązywały w dniu jego sporządzenia (art. 36 ustawy o a.s.c.). Interpretując przepisy rozdziału 4 omawianej ustawy ("Unieważnienie, sprostowanie, ustalenie treści, odtworzenie i uzupełnienie aktu stanu cywilnego"), nie można odrywać się od zasady wyrażonej w jej art. 4, który stanowi, że akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Dlatego poza sprawami określonymi w art. 28 i 36 tej ustawy, według których sprostowania (uzupełnienia) mogą być dokonywane w postępowaniu administracyjnym, w pozostałych sprawach, w myśl art. 33, orzeka sąd w postępowaniu nieprocesowym. Spośród tych rodzajów spraw należy wymienić sprostowanie aktu stanu cywilnego w razie błędnego lub nieścisłego jego zredagowania (art. 31 ustawy o a.s.c.). Złożony w niniejszej sprawie wniosek jednoznacznie implikował rozpatrzenie sprawy i oparcie rozstrzygnięcia na przesłankach materialnoprawnych określonych w przepisie art. 10 ust. 3 w zw. z art. 10 ust. 1 tej ustawy. Ten bowiem przepis i tryb postępowania został wskazany we wniosku S. K. o ustalenie pisowni nazwiska. Również argumentacja nawiązująca do dyspozycji tego przepisu została przedstawiona w uzasadnieniu wniosku. Rolą organu administracji było więc na wstępie wyjaśnienie, czy rzeczywiście spełnione są w sprawie przesłanki pozwalające na ustalenie pisowni nazwiska ojca strony, a więc czy rzeczywiście istnieją wątpliwości co do pisowni tego nazwiska. Wątpliwości te musiały by przy tym istnieć również po stronie organu, a nie tylko strony, skoro chodziło o nazwisko o polskim brzmieniu (art. 10 ust. 3 ustawy). Dla wyjaśnienia tej wątpliwości konieczna jest analiza treści wniosku i argumentacji, jaką posługiwała się strona na jego uzasadnienie. Żądanie wniosku dotyczyło ustalenia pisowni nazwiska ojca strony w 4 różnych aktach stanu cywilnego. Strona nie domagała się jednak ustalenia tej pisowni według zasad pisowni języka polskiego, lecz żądała zmiany tego nazwiska z błędnego jej zdaniem brzmienia "K.", na prawidłowe brzmienie "K." twierdząc, że problemy związane z pisownią tego nazwiska wynikają z faktu identycznego fonetycznego brzmienia wskazanych nazwisk. Z twierdzeniem takim nie można się zgodzić. Nie jest prawdą, aby nazwiska K. i K., były w języku polskim fonetycznie tożsame, chyba że strona ma na myśli język potoczny (często niestaranny, czy wręcz niechlujny), a nie zasady poprawnej polszczyzny. Ponieważ oba te nazwiska występują w języku polskim, to o ustaleniu jego poprawnej, w znaczeniu językowym, pisowni - nie może być mowy. Poza tym nie o takie ustalenie chodzi w istocie stronie. Z kategorycznego, jednoznacznego i jednokierunkowego żądania zawartego we wniosku i w odwołaniu wynika, że zdaniem skarżącego jego ojciec nazywał się K., a nie K. Nazwisko K. uważa więc za poprawne, ale nie w znaczeniu językowym, a co najmniej nie przede wszystkim w znaczeniu językowym, lecz w znaczeniu faktycznym. Rzeczywistą intencją strony nie było więc ustalenie poprawnej pisowni nazwiska jego ojca, ale sprostowanie błędnie zredagowanych aktów stanu cywilnego dotyczących W. K. poczynając od aktu urodzenia, przez akt małżeństwa z W. W., aż po akt zgonu. Takie odczytanie wniosku strony powoduje, że żądane ustalenie pisowni nazwiska ojca skarżącego w trybie art. 10 ustawy o zmianie imion i nazwisk - nie mogło nastąpić. O prostowaniu bowiem aktów stanu cywilnego o jakim mowa w art. 31 ustawy o a.s.c., orzeka sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego (art. 33 ustawy o a.s.c.). Odnosząc się do zarzutów skargi należy zauważyć, że nie mogły one spowodować uchylenia zaskarżonych decyzji, Skoro bowiem Sąd uznał, że ustalenie pisowni nazwiska ojca skarżącego w żądanym przez niego trybie nie może nastąpić, to wywody organu świadczące o błędnym potraktowania wniosku strony jako wniosku o zmianę nazwiska na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk oraz o odmowie uwzględnienia tak odczytanego wniosku z powodu braku interesu prawnego po stronie S. K. – nie miały dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenia. Mimo bowiem częściowo błędnego uzasadnienia zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Ponieważ zarzuty skargi okazały się niezasadne, a brak jest w sprawie okoliczności, które należałoby wziąć pod uwagę z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).