II OSK 924/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia NSA Zygmunt Zgierski Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 30 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 216/07 w sprawie ze skargi D.M. reprezentowanej przez matkę N.F. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. oddala skargę, 3. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącej na rzecz organu. Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] listopada 2006 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2006r., na mocy której odmówiono stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez małoletnią D.M. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. D.M. urodziła się 4 marca 2004 r. w P., jako dziecko z małżeństwa obywatelki ukraińskiej N.F. i obywatela polskiego B.F. Wyrokiem z dnia 8 września 2005 r. właściwy sąd orzekł, że B.F. nie jest ojcem małoletniej, a wyrokiem z dnia 24 marca 2006 r. następnie ustalił, iż jest nim M.W.M., również obywatel polski. W decyzji odmawiającej potwierdzenia posiadania obywatelstwa organ odwoławczy wskazał, że stan faktyczny sprawy wypełnia dyspozycję art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.), dalej: ustawa o obywatelstwie polskim, tj. przy określeniu obywatelstwa dziecka należało uwzględnić zmiany wynikające z orzeczenia sądu w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa w stosunku do B.F. Uwzględnienie tych zmian oznacza, że małoletnia nie nabyła obywatelstwa polskiego z tytułu urodzenia (art. 6 ustawy o obywatelstwie polskim), ponieważ wyrok sądu o zaprzeczenie ojcostwa wywołał skutek od chwili jej urodzenia. Jednocześnie w rozpoznawanej sprawie nie miał zastosowania art. 7 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim, bowiem przy ustaleniu osoby ojca przekroczony został ustanowiony w tym przepisie roczny termin od dnia urodzenia się dziecka. Z tego względu ustalenie na mocy orzeczenia sądu, że ojcem małoletniej jest inny obywatel polski – M.W.M., nie skutkowało nabyciem przez nią obywatelstwa polskiego, pomimo że w sferze prawa rodzinnego wywołało skutki ex tunc. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, stanowisko organów nie było trafne, albowiem rozstrzygnięcie w przedmiocie posiadania obywatelstwa nie mogło zostać oparte tylko na językowej wykładni art. 7 ustawy o obywatelstwie polskim. Zdaniem Sądu, należało zastosować wykładnię funkcjonalną instytucji nabycia obywatelstwa przez dziecko, określonej w art. 4 i nast. ustawy o obywatelstwie polskim, zaś użyte w art. 7 ust. 2 tejże ustawy sformułowanie "zmiany w ustaleniu osoby ojca", winno być rozumiane jako wszystkie zmiany w prawach stanu dziecka. Sąd uznał, że organ nieprawidłowo zinterpretował treść przepisu art. 7 ust. 2 ustawy. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że ratio legis tego uregulowania było uwzględnienie dalszej zmiany w prawach stanu dziecka, zaistniałej na przykład na skutek uznania. W skardze kasacyjnej wniesionej przez Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców wyrok Sądu pierwszej instancji zaskarżono w całości, podnosząc zarzut naruszenia art. 7 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim poprzez jego błędną wykładnię. Zdaniem strony skarżącej, przepis ten odnosi się wyłącznie do sytuacji, gdy dziecko nabyło obywatelstwo polskie w chwili urodzenia, na przykład w trybie art. 6 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim z uwagi na obywatelstwo polskie ojca, a następnie w wyniku orzeczenia o zaprzeczeniu ojcostwa ojca - obywatela polskiego lub unieważnieniu uznania przez obywatela polskiego, nastąpiła zmiana skutkująca tym, że dziecko takie nie posiada obywatelstwa polskiego, gdyż w istocie nigdy go nie nabyło. Dokonana przez Sąd rozszerzająca wykładnia art. 7 ust. 2, w świetle której orzeczenie sądu wydane na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa otwiera dopiero drogę do ustalenia stanu prawnego dziecka, tj. do wydania takiego orzeczenia przez sąd (bądź oświadczenia o uznaniu), które doprowadziłoby bezpośrednio do zmiany przesłanki powodującej nabycie przez dziecko obywatelstwa polskiego, prowadziłaby do obejścia przepisu art. 7 ust. 1, w którym ustawodawca wskazał prekluzyjny termin, w jakim może nastąpić zamiana w ustaleniu osoby lub obywatelstwa rodziców, która skutkować może nabyciem obywatelstwa polskiego przez dziecko. Z powołanych względów organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi na decyzję z 21 listopada 2006 r., ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy postawiony zaskarżonemu wyrokowi przez Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców zarzut skargi kasacyjnej oparty został na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. i wskazuje na dokonanie przez Sąd pierwszej instancji błędnej wykładni przepisu art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim z uwagi na przyjęcie, że wymieniony przepis, w zakresie określenia obywatelstwa dziecka, zezwala na uwzględnienie zmian w ustaleniu osoby ojca wywołanych nie tylko orzeczeniem o zaprzeczeniu ojcostwa lub o unieważnienie uznania dziecka, ale także związanych z ustaleniem osoby ojca w wyniku uznania bądź wydania orzeczenia ustalającego ojcostwo w stosunku do dziecka. Odnosząc się do powyższego zarzutu naruszenia prawa materialnego należy stwierdzić, że zarzut ten jest zasadny, albowiem przyjęta w zaskarżonym wyroku wykładnia przepisu art. 7 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim nie jest prawidłowa. Poddany kontroli kasacyjnej przepis określa wyjątki od zasad wyrażonych w art. 4 i 6 ustawy o obywatelstwie polskim, w świetle których nabycie przez dziecko obywatelstwa polskiego przez urodzenie jest następstwem obywatelstwa rodziców w chwili urodzenia dziecka. W art. 7 ustawy przewidziano możliwość uwzględnienia przy określeniu obywatelstwa dziecka zmian w ustaleniu osoby lub obywatelstwa rodziców wyłącznie w dwóch sytuacjach. Po pierwsze, w przypadku zmian w ustaleniu osoby albo obywatelstwa jednego lub obojga rodziców, jeżeli zmiany te nastąpiły przed upływem roku od dnia urodzenia się dziecka (art. 7 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim). Po drugie - zmian w ustaleniu osoby ojca wynikających z wyroku zaprzeczającego ojcostwo lub unieważniającego uznanie dziecka, jeżeli zmiany te nastąpiły przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletniości, z tym że w przypadku, gdy dziecko ukończyło szesnaście lat, konieczna jest zgoda dziecka na zmianę obywatelstwa (art. 7 ust. 2 ustawy). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mający w rozpoznawanej sprawie zastosowanie przepis art. 7 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim odnosi się do sytuacji, gdy w wyniku zaprzeczenia ojcostwa lub unieważnienia uznania następuje zmiana w ustaleniu osoby ojca powodująca zmianę obywatelstwa dziecka. Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 października 2005 r., sygn. akt II OSK 1016/05 (publ. Palestra 2006/9-10/283), w którym stwierdzono, że przywołana wyżej sytuacja zmiany w ustaleniu osoby ojca ma miejsce wówczas, gdy dziecko nabyło obywatelstwo polskie przez urodzenie, ponieważ ojciec był obywatelem polskim, a następnie na skutek zaprzeczenia ojcostwa lub unieważnienia uznania następuje zmiana w określeniu obywatelstwa dziecka, ponieważ żadne z rodziców nie jest obywatelem polskim. Późniejsze ustalenie osoby ojca, po zaprzeczeniu ojcostwa lub unieważnieniu uznania, może być uwzględnione przy określaniu obywatelstwa dziecka tylko wówczas, gdy nastąpiło przed upływem roku od dnia urodzenia się dziecka na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim. Wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, użyte w zarzucanym przez wnoszącego skargę kasacyjną przepisie sformułowanie "zmiany w ustaleniu osoby ojca" nie może być rozumiane, jak błędnie przyjął Sąd pierwszej instancji, w ten sposób, że obejmuje wszystkie zmiany w prawach stanu dziecka. Przepis art. 7 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim przyjmuj ściśle, że zmiany w ustaleniu osoby ojca muszą wynikać z orzeczenia sądu wydanego na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa lub o unieważnienie uznania. W regulacji tej nie chodzi więc o wszystkie zmiany jakie mogą nastąpić w przyszłości w zakresie ustalenia osoby ojca (będące na przykład konsekwencją wydania orzeczenia ustalającego osobę ojca dziecka), ale o takie, które expressis verbis zostały w art. 7 ust. 2 cyt. ustawy wymienione. Co prawda, charakter prawny przywołanych w przepisie art. 7 orzeczeń w przedmiocie zaprzeczenia ojcostwa lub unieważnienia uznania dziecka jest tego rodzaju, że orzeczenia te bezpośrednio nie prowadzą do ustalenia osoby ojca, albowiem stwierdzają jedynie, iż dany mężczyzna nim nie jest, niemniej żadne względy nie przemawiają za tym, by wykładane pojęcie "zmiany w ustaleniu osoby ojca" obejmowało, jak przyjął Sąd pierwszej instancji, oprócz wskazanych w przepisie orzeczeń "negatywnych" także zdarzenia prawne "pozytywne", a więc wydane w okolicznościach konkretnej sprawy orzeczenia ustalające, że dany mężczyzna jest ojcem dziecka. Przepis art. 7 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim pozwala na uwzględnienie zmiany ustalenia osoby ojca (jednego z rodziców) wtedy, gdy nastąpiła ona przed upływem roku od dnia urodzenia dziecka. Ustęp 2 cyt. artykułu wymienia szczególne okoliczności, w przypadku zaistnienia których dodatkowo uwzględnieniu podlega zmiana w ustaleniu osoby ojca. Przyjęty przez Sąd pierwszej instancji wynik wykładni przepisu art. 7 ust. 2 cyt. ustawy, wykraczając poza językowe rozumienie omawianej regulacji, wpływa rozszerzająco na zakres wprowadzonych przez ustawodawcę odstępstw (wyjątków) od zasady nabycia przez dziecko obywatelstwa polskiego przez urodzenie. Z tego względu wynik ten nie mógł zostać zaakceptowany. Naczelny Sąd Administracyjny podziela prezentowaną w przywoływanym już powyżej orzeczeniu z dnia 27 października 2005 r. ocenę, że dobro dziecka nie przemawia za tym, ażeby zmiany w ustaleniu osoby ojca w każdym czasie powodowały zmiany co do określenia obywatelstwa dziecka. W tym więc zakresie, za nieprawidłowe uznać należało zaprezentowane w zaskarżonym wyroku stanowisko, że interes prawny dziecka przy określaniu jego obywatelstwa nakazuje – na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim - uwzględnić zmiany, w wyniku których nastąpiło uznanie bądź ustalenie ojcostwa. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok. Ponieważ Sąd nie stwierdził naruszeń przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., rozpoznał skargę i ją oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. Mając na uwadze charakter sprawy i sytuację skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił w całości od zasądzenia żądanego przez organ zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, uznając, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie.